LIPPMANN (Walter)

Amerikalı gazeteci ve iktisatçıdır.
1889 doğumludur.
Makaleleri ve yorumlarile tanınmıştır. Milletlerarası siyasî sorunlara dair kitapları vardır. Piyasa ekonomisi düzenini savunmuştur.
Ancak son yıllarında İktisadi Liberalizm’den esinlenmiş fikirlere eskisi kadar yakınlık göstermediği dikkate çarpmıştır.
LIST (Friedrich), İktisadî düşünceye tarihçi ve milliyetçi görüşü getirmek bakımından şöhret yapmış olan bir Alman iktisatçısıdır.
List 1789 yılında doğmuştur. Politik yayınları ile süratle ün kazanmıştır. 1817 de Tübingen’de profesörlük görevinin yanı sıra bir kısım iş adamları ile beraber Alman Ticaret ve Sanayi Derneğini kurmuştur. Bu kuruluşta List Almanyanın Gümrük Birliği (Zollverein) fikrini hararetle savunmuştu. Düşünceleri Würtemberg devletinin resmî görüşüne aykırı düştüğü için profesörlük görevinden alınmıştır. Milletvekili olarak devlet yönetiminde köklü reformlar için çaba sar- fetmiştir. 1822 de fikir ve yayınları devlet aleyhine tahrik niteliğinde görülerek tutuklanmış ve mahkûm edilmiştir. Ancak Amerikaya göç etmek hususunda kesin taahhüdü ve kararı üzerine serbest bırakılmıştır. Amerikada da yayınları ve özellikle himaye gümrükleri üzerinde İsrarlı yazıları ile dikkati çekmiştir. 1830 da Almanyaya dönmüştür. Alman demiryolculuğunu Almanya- nın birliğini sağlama yolunda bir âlet ve araç olarak hararetle savunmuştur. Fikirleri yeteri kadar takdir göremeyince Paris ve Augsburg’ta yazarlıkla hayatını kazanmaya çalışmıştır. 1840 da en önemli eseri olan iktisadın Milli Sistemi adlı kitabını yayımlamıştır. List, istikrarsız ve sık sık ümit kırıcı hayatına 1846 da kendi eliyle son vermiştir.
Friedrich üst, iktisadın Millî Sistemi adlı kitabında klasiklerin liberal görüşüne ve soyut de- düktif met od anlayışına karşı tarihçi ve milliyetçi görüşü savunmuştur. Adam Smith’in mübadele kıymeti telâkkisine Produktif Kuvvetler Teorisi ile karşı çıkmıştır. List’e göre önemli olan, verilmiş bir ânın serveti değil, fakat millet olarak serveti yeniden yaratacak olan produktif kuvvetleri geliştirmektir. İktisadî gelişmede kilit noktası—olarak Adam Smith’ın düşündüğü tarzda iş bölümü yerine produktif kuvvetlerin tamamlaşma ve bütünleşmesi fikri ön plâna geçirilmeli idi. Produk- tif kuvvetlerin gelişme ve bütünleşmesini List tarih açısından şu beş aşamada mütalaa etmiştir:
1. Vahşet devri (avcılık); 2. Çobanlık; 3. Toprağa yerleşme ile beraber tarım; 4. Tarım ve sanayi; 5. Tarım, sanayi ve ticaret.
List, milletlerin İktisadî gelişmesinde ideal olgunluk seviyesini, produktif kuvvetlerin enine boyuna tam olarak kullanılma fırsatını bulabildiği beşinci merhalede görmüştür. Klasiklerin savundukları biçimde serbest ticaret ancak beşinci merhaleye varmış ülkeler arasında beklenen sonucu verir. Netekim Ingiltere o devirde tam gelişmiş bir ülke olduğu içindir ki, bir Adam Smith. bir Ricardo serbest ticaret doktrinini rahatça savunabilmelerdir. Gelişme sürecinde henüz üçüncü veya dördüncü basamakta kalmış olan ülkeler çok gelişmiş ülkelerin tarihî üstünlükleri karşısında ezilmeğe ve geri kalmağa mahkûmdurlar. Yapılacak iş, henüz çocukluk çağını yaşayan endüstrilere (infant industries) dışardaki güçlü rakipleri karşısında tutunabilme ve gelişme imkânını sağlamaktan ibarettir ki bu da produktif kuvvetleri fazlasiyle gelişmiş ülkelerin mallarının fiyatlarını iç pazarlarda gümrük resimleri ile millî sanayiin elverişsiz maliyeti hizasına çıkarmakla mümkün olur. List ile beraber, sadece hâzineye varidat kaydı için uygulanan gümrüklerin (mali gümrükler) yanı sıra, genç sanayii koruma hedefini güden himaye gümrüğü fikri genel olarak kabul edilmiş, yeni gelişen ülkelerde o gün bugün geniş bir tatbikat alanı bulmuştur. Şu var ki, List’in ancak beşinci ve son alamaya varıncaya kadar geçici bir destek olarak düşündüğü ve o kademeye vardıktan sonra terkedilmesini uygun gördüğü himaye gümrüğü alışkanlık haline gelmekle kolay kolay terkedilememektedir.
(Bk; Millî Ekonomi Doktrini, Yeni Doğan Sanayi, Himayecilik, Klâsik Ekole tepkiler).

Yorum yazın