LİKİDİTE TUZAĞI

LİKİDİTE TUZAĞI spekülâtif para talebinin sonsuz elâstiklik kazandığı bir durumda, para arzını genişleterek tam istihdam koşullarına erişilmesiniimkânsızlaştırabilecek bir iktisadi paradoksu belirten teorik tahlildir. Bu teorik tahlil, Likidite Tercihi Teorisine ilişkin bir durumu belirtmektedir. Keynes’in teorisine bağlı bu duruma, bir başka iktisatçı Likidite Tuzağı adını vermiştir. Klâsikler, ücret ve fiyat f! eksi biti tesin’m tam istihdam koşullarını gerçekleştirmeğe yeterli olduğuna inanmakta idiler. Keynes ise, ücretlerin ve fiyatların ucuzluk yönünde tam bir fleksibili- tesi yani esnekliği bulunmadığını izah etmiştir. Ayrıca, realiteden bir an uzaklaşarak tam bir ücret ve fiyat fleksibilitesinin mevcudiyeti kabul edilse bile, yine tam istihdama erişilmesini önleyecek «paradoksah ve «dramatik» bir engelle karşılaşılabileceğini Sleri sürmüştür. Bu engele. Likidite Tuzağı denilmektedir. Likidite Tuzağı, bir ölü noktadır. Bu noktada, para arzının genişlemesine faizin en düşük seviyeye inmesine rağmen, tahvil ve bono alım satımları canlanacağı yerde, tersine felce uğramaktır. Piyasanın Likidite Tuzağına nasıl sürüklenebileceğin!, modeller üzerinde izah edelim. Farzedelim ki, piyasada durgunluk vardır. Bir depresyon geçirilmektedir. Talep daralmıştır, işsizlik yaygındır. Faiz haddi oldukça düşüktür ve rQ düzeyindedir. Para arr. M]Sl dir. L(r) likidite tercihi eğrisidir. İktisat siyasetini yöneten»«., piyasayı ^ dırmak üzere müdahale etmişi Lkonto o.u- nı düşürülmüş ve para arzı genişletilmiştir. Para otoriteleri, piyasa canlanıncaya kadar, ıskonto haddini indirmeğe devam etmek kararındadırlar. Klâsiklere göre, para arzının genişletilmesi ve faiz haddinin düşürülmesi, piyasayı canlandırmaca yeteiKciK. Ücret ve fiyat fleksibilitesi ile öcfome # plşfl&lârının genişlemesi, konjonktürün seyriril değiştirebilecektir. Keynes’in Likidite Tercihi Teorisinde ise, spekülâsyon saikile para tutma eğilimini gösteren eğrinin 98 No. lu şekilde görüldüğü gibi, az çok bir L harfini andırdığı ve faiz haddinin bir asgari düzeyden aşağı inemiyeceği ortaya konulmuştur. Spekülâsyon saikile para talebi yahut L(r) eğrisi, para arzı genişledikçe ve faiz haddi düştükçe yatık bir hâl almaktadır. Asgarî faiz düzeyi olan rg de ise, L(r) yatay eksene paralel olmaktadır. L(r) yatay eksene paralel yön aldıktan sonra, para arzı ne kadar genişletilirse genişletilsin, faiz haddinin daha fazla inmediği görülmektedir.ŞEKİL: 99 — Likidite Tuzağı L(r) eğrisi sol yukarıdan sağ aşağı doğru ilerledikçe, elâstikliği artmaktadır. Asgarî faiz düzeyinde, yahut diğer bir deyimle yatay eksene paralel duruma geldikten sonra, elâstiklik sonsuz olmaktadır. Likidite Tuzağını oluşturan etken, para arzı genişledikçe L(r) in artan bir elâstiklik kazanmasıdır. Şöyle ki; 99 No. lu şeklin yatay ekseninde, bono ve tahvil alım satım miktarları gösterilmiştir. Dik eksende ise, 1/r/ın değerleri yer almaktadır, r faiz haddi ‘dir. O noktasından yukarı doğru faiz haddi gitgide azalmaktadır. O noktasına yaklaştıkça, r in değeri büyümektedir. Tahlil süresinin başlangıcında, para arzı Mx dir. Bono ve tahvillerin talep eğrisi, dir.Bono arz eğrisi, S1(in) dir. Arz ve talep eğrileri, A noktasında kesişmektedir. Faiz haddi r3 dür. Şimdi para arzının genişletildiğini ve Mt ye çıkarıldığını farzedelim. Paranın bollaşması, talep eğrisini sağa doğru kaydıracaktır. Talep eğrisi, D2(M2) durumuna geçecektir. L eğrisinin de, nokta elâstikliği yükselecektir. Arz eğrisine gelince, eğimi ellerinde bono ve tahvil bulunanların tahminlerine göre, dikleşecek veya biraz sola kayacaktır. Eğer para arzının genişlemesi sonunda, faizin düşmeğe devam edeceği sanılıyorsa,S eğrisi biraz daha dik bir eğimle S2(li2) durumuna geçecektir. Diğer bir deyimle, tahvil ve bono sahipleri, kurların yükselmesini bekleyeceklerdir. Arz ve talep eğrileri. B noktasında birbirini kesecek ve faiz haddi r2 olacaktır. B noktası. A noktasının solunda ve dik eksene daha yakın olacaktır. Para arzı M3 e çıktığında, arz ve talep eğrileri birbirini C noktasında kesecektir. Faiz haddi ise, rt e inmiş bulunacaktır. Otoriteler para arzını genişletmeğe devam ederlerse ve faiz haddi asgarî düzey olan ra a kadar inerse, arz ve talep eğrilerinin dik eksen üzerinde birleştiği görülecektir. Faizin rQ a inmesi ve para arzının genişleyerek bono ve tahvil arz ve talep eğrilerinin £ noktasında karşılaşmalarile, piyasa işlemleri duracaktır. r0 faiz haddine, bono alım ve satımı teorik olarak yapılmayacaktır. Piyasa, Likidite Tuzağına düşmüş bulunacaktır. Bu noktadan itibaren, para arzı ne kadar artarsa artsın, faiz haddi değişmeyecek ve alım satımlar ölü noktadan ayrılmayacaktır. Çünkü ; Bono ve tahvil kurları, faiz haddi indikçe yükselir. Yüzde 5 nominal faizli 1000 liralık bir tahvili misal olarak alalım. Bu tahvil, yılda 50 lira faiz geliri getirmektedir. Eğer tahvil piyasasında faiz haddi yüzde 4 e düşerse.. 50 liralık faiz geliri elde etmek üzere gerekli tahvil tutarı, 1250 lira olacaktır. Faiz haddinin yüzde 5 den yüzde 4 e inmesile, tahvil kurları yükselecektir. Faizin asgari”ye indiği noktada, tahvil ve bono fiyatları da, azamî’ye yükselmiş olacaktır. Alıcılar, faiz haddinin düşmeyeceğini anladıkları anda. spekülâsyon kazancı yahut artı değer elde etmek maksadile tahvil talebini durduracaklardır. Piyasada, rQ düzeyinde olan asgari faize normal nazarile bakılmayacak ve faizin tekrar yükselmesi yani bono ve tahvil kurlarının düşmesi beklenecektir. Alıcılar, paralarını likit durumda tutacaklardır. Satıcılar ise, tahvil ve bono fiyatlarının en yüksek kura eriştiği bir anda, zararına devretmeği menfaatlerine uygun görmeyeceklerdir. Kurlar yüksek iken alıcı bulunamıyorsa, beklemeği tercih edeceklerdir.. Ekonomi Likidite Tuzağına düşünce, moneter tedbirlerle iş hayatını canlandırabilmek ve tekrar tam istihdam düzeyine yaklaşabilmek imkânı ortadan kalkmaktadır. Makro denge sağlanabilse bile, bu ancak bir eksik istihdam dengesi olabilmektedir. Likidite Tuzağına düşmüş bir piyasa, buradan nasıl çıkabilir? Don Patinkin, teoride bahsedilen asgari faiz’- in SABİT karakterde olmadığını yazmaktadır. Bu iktisatçıya göre, asgarî diye teşhis edilen faiz haddi, ilgililerin psikolojisindeki değişmelerle her iki yönde oynayabilir. Dış ticaretin yeni bir /ön alması veya ekzogen etkenlerin araya girmesi, asgarî faizin r0 ın düzeyinden ayırabilir. Ve bono-tahvil arz ve talep eğrilerinin dik eksen sağında kesişmelerini sağlayacak herhangi bir gelişme. piyasayı ölü noktadan kurtarabilir. Almancası : Liquid itâtsfali e. Fransızcası : trappe de liquidité. İngilizcesi : liquidity trap. (Bk; Likidite Tercihi Teorisi, asgarî faiz, nötr faiz, spekülâsyon saikile para talebi, Keynes).

Yorum yazın