KORPORATİZM

Ortaçağda batı dünyasına hâkim olan ve kapalı meslekî kuruluşlar (korporasyon) şeklinde ortaya çıkan bir iş rejimidir.
Korporatizm, kölelik veya serflik gibi cebrî çalıştırmaya dayanmamakla beraber, herkese açık olmıyan. kendine has kuralları bulunan bir rejimdir.
Ortaçağ korporatizminin başlıca özellikleri şunlardır :
i) Mesleğe giriş serbest değildir: Belirli bir mesleği icra edebilmek için korporasyona girmek zorunluğu vardır. Buna mukabil korporas- yonun üye sayısı bazen âmme organları, bazen meslek mensupları tarafından sınırlandığından herkesin meslekî teşekküle girme imkânı bulunmamaktadır. Hiyerarşik bir sistem sayesinde çırak-usta ilişkileri düzenlenmektedir.
ii) Mesleğin icrası da sıkı bazı kayıt ve şartlara tâbi tutulmuştur; Üretim usulü, kullanılacak iptidai maddenin ve mamulün kalitesi tayin edildiğinden. meslek şerefi gibi manevî değerlere önem verilmiş ve kaliteli malların piyasaya çıkması sağlanmıştır. Bununla beraber rekabetin hemen hemen mevcut olmayışı teknik gelişmeyi yavaşlatmış, yeni buluşlara müsait bir ortam ha- zırlamamıştır.
iü) Çalışma şartları da korporasyon tarafından tayin edilmiştir. Korporasyon idarecileri tek taraflı şekilde çalışma süresini ve azamî ücret haddini tesbit etmek yetkisine sahiptirler. Grev gibi hareketler yasaktır.
Ortaçağ Korporatizmi On ikinci Yüzyılda be- lirh hale gelmiş ve On Beşinci Yüzyıla kadar Batı Dünyasında hızlı bir gelişme göstermiştir: Ustclarla (maîtres), ücretliler (compagnons) arasındaki ilişkiler şahsî ve samimi bir hava içinde düzenlenmekte, modern’ anlamıyla aralarında bir sınıf farkı mevcut bulunmamaktadır. Bir süre sonra kendilerinin de aynı mertebeye ulaşacaklarını bildiklerinden ümitsiz bir işçi davranışı içine girmemektedirler.
On Beşinci Yüzyıldan itibaren Korporatizmin sakıncaları ortaya çıkmıştır. Sahip oldukları imtiyaza kıskançlıkla sarılan korporasyon mensupları İktisadî gelişmeye engel olmaya başlamışlardır. Harpler yüzünden fakir düşen hükümdarlara yardım elini uzatan zengin esnaf, meslekî imtiyazlarını bir kat daha kuvvetlendirmek imkânını bulmuştur. Böylece her türlü yeniliğe karşı koyan, mesleğe girişi gittikçe güçleştiren egoist kuruluşlar haline gelmişlerdir.
Esasen aynı yıllarda kendini göstermeye baş- lıyan yeni teknoloji korporasyonların yıkılışını hızlandırmıştır. Fransız ihtilâli, İktisadî liberalizme engel olan bu kuruluşları tamamiyle ortadan kaldırmıştır.
Ortaçağ Korporatizminden mülhem olarak Faşist rejimlerde uygulanmasına çalışılan ve işçi – işve ten ilişkilerini ortoriter şekilde düzenliyen korporatif devlet sistemi ile Korporatizm’i birbirine karıştırmamak lâzımdır.
Almancası : Korporatismus.
Fransızcası : corporatisme.
İngilizcesi : corporatism.
(Bk; Korporatif Devlet).

Yorum yazın