KALDOR’un VERGİ PROJESİ

Devlet Plânlama Teşkilâtının teşebbüsile zamanın hükümeti tarafından davet edilen Prof. Nicholas Kaldor’un, Türk vergi sistemi hakkında verdiği raporda teklif ettiği vergi tedbirlerinin bütünüdür. Rapor
2 Nisan 1962 tarihli bir mektupla o zamanki Başbakan ismet İnönü’ye verilmiştir.
Kaldor Projesi adile meşhur olan rapor, hızlı bir kalkınmanın sağlanması için kaynakların vergi yoluyla yeniden dağıtılması, yâni kamu gelirlerinin öngörülen biçim ve hızda bir kalkınmanın gerçekleştirilmesini sağlayacak seviyeye çıkarılması için alınması gereken vergi tedbirlerini izah etmektedir. Raporun ilk bölümünde «Kalkınma Politikasının Mali Veçhelerin anlatıldıktan sonra, ikinci bölümde «Ziraatin Vergilendirilmesin ele alınmakta; ondan sonra t Kör ve Sermaye Vergilerin ne geçilmekte, daha sonra;
« Vergi Hasılatını Arttırmak için Diğer Bazı Tav- siyelern başlığı altında «Kurumlar ve Gelir Vergilerin. « Veraset ve intikal Vergisin, nKa ray ollarını Kutlananların Vergilendirilmesin. «Bina Vergisin, <ü İthal ât Lisansı Harçların ve «iktisadi Devlet Teşekküllerinin Fiyat Politikasın konularında öngörülen tedbirler sıralanmaktadır. Beşinci ve son bölümde Kaldor, tVergi Reform Komisyonu Raporu üzerine Müşahedelerinin izah etmekte, daha doğrusu bu komisyonun Gelir ve Kurumlar vergilerine ait görüş ve tekliflerini eleştirmektedir. Rapor bütünile, Türk vergi sisteminin çok radikal bir şekilde değiştirilmesi isteğinin ifadesi ve bu değiştirmeyi sağlayacak tedbirlerin izahıdır. Bu sebeple Türkiye'de büyük tepkilere, idare içinde şiddetli çatışmalara, hatta bir dereceye kadar hükümet buhranına sebebiyet vermiştir. Hemen belirtmek icabeder ki, Kaldor'un Türkiye için öngördüğü vergi sistemi memleket dışında da şiddetli eleştirilere konu olmuştur. Prof. Kaldor, Türkiye için hazırladığı raporu, 30
Ağustos – 6 Eylül 1962 de Viyana'da toplanan Milletlerarası İktisatçılar Derneği Kongresine bir tebliğ halinde takdim etmiştir. Tebliğ, hatta sosyalist iktisatçılar tarafından dahi fazla gerçek dışı ve aşırı olarak nitelendirilmiştir.
Bütünile Kaldor Projesi, iki hedefe yönelmiştir:
Birinci hedef, ekonomide kamu sektörünü kabil olduğu kadar hâkim kılmak için, kaynakların dağıtım ve kullanımında devlet payını arttırmaktır. Bunun için hemen her vergide gönüllü tasarruflar ve özel sektör yatırımlarını teşvik eden tedbirleri kaldırmayı buna mukabil vergiyi ağırlaştırmayı sağlayacak tedbirler teklif etmektedir.
İkinci hedef, bugünkü toprak mülkiyetinin değiştirilmesi, özellikle, belli kriterlere göre arzulanan verimi sağlamayan çiftçileri, vergi tazyiki altında toprağını satmaya zorlamaktır. Böylece arzulanan tipte bir toprak reformunun vergi yoluyla gerçekleştirileceği hesaplanmıştır. Bunun için gayet ağır ve teknik olarak ta tatbiki fevkalâde güç bir arazi vergisi öngörülmüştür. Türkiye'de raporun şiddetle eleştirilmesine ve mutedil çevrelerde itibardan düşmesine asıl sebebiyet veren bu arazi vergisidir ve «Kaldor Vergi Projesi» yahut «Kaldor Reformu» denilince genellikle anlatılan da bu vergidir.
Kaldor’un Türkiye'de tatbikini arzuladığı arazi vergisinin başlıca özellikleri şunlardır:
a) Tarım sektöründe Gelir Vergisi uygulamasından vazgeçilecek, bu sektör sadece İslah edilmiş bir arazi vergisi ile teklif edilecektir.
b) Her arazi parçasının «toprağın vasat bir müessiriyetle işletilmesi halinde yaratacağı» dönüm başına verimlilik önceden hesaplanacaktır.
c) Potansiyel hasıla adı verilen dönüm başına verimlilik, verginin matrahını teşkil edecektir.
d) Vergi oranlan arazinin büyüklüğüne göre müterakki (artan oranlı) olacaktır. Verginin toprak reformunu sağlama fonksiyonuna daha çok ağırlık verilmek istendiği vakit bu oranları yükseltmek kâfi gelecektir.
Kaldor projesi bir bütün olarak hiç bir zaman uygulanmamış, hele öngördüğü arazi vergisi tipi vergi sistemimize girememiştir. Ancak, aradan geçen on yılda gerçekleştirilen veya gerçekleştirilmesi İsrarla istenilen radikal tedbirlere. Cambridge'in Macar asıllı bu ünlü iktisatçısının raporu ve felsefesi başlıca ilham kaynağı olmuştur. Kaldor’un Projesi ve daha önemli olarak iktisat felsefesi, Mecliste, basında, idarede ve bilhassa maliye örgütünde daima kuvvetli taraftarlar bulmuş, bu taraftarlar çoğu zaman iradelerini, devlet tedbirlerine, vergi alanındaki yasama faaliyetine hâkim kılabilmişlerdir.
(M. Yaşa)
Almancası : Kaldor – Bericht.
Fransızcası : Rapport de Kaldor sur fes im- pöts.
İngilizcesi : Kaldor Report.
(Bk; Kaldor. Kaldor'un Büyüme Modeli, Kaldor'un Dağılım Modeli).

Yorum yazın