KAİME-I MUTEBERE-İ NAKDİYE yahut İTİBARLI NAKİT KAİMESİ

ilk Osmanlı kâğıt parasının adıdır.
İlk Osmanlı kâğıt parası. 1840 da tedavüle çıkarılmıştır. Bunlara Tanzimat kaimeleri de denilmiştir.
Tanzimat kaimelerin in emisyonu, yalnız İstanbulda tedavül etmek üzere yapılmıştır. Bu kaimeler, büyük boy kâğıt üzerine el yazısile tan- zim olunmuştur. % 8 faiz getirmek ve sekiz yıl sonra altına çevrilmek taahhüdü altında piyasaya sürülmüştür.
Tedavülde karşılaşılan ilk güçlük, boylarının büyüklüğünden ileri gelmiştir. Kupür boyunu küçültmek zorunluğu ile karşılaşılmıştır.
Taklit tehlikesine karşı faiz haddi ve vade sabit mürekkeple (!) yazılarak mühür basılmış ve ayrıca Maliye Bakanlığınca damgalanmıştır.
Önceleri faizin ödenmiyeceğine dair şayialar ortada dolaşmıştır. Fakat bu şayiaların asılsız olduğu ve faizlerin ödendiği görülünce, bu sefer piyasayı taklit kaimeler kaplamıştır.
Osmanlı devletinin yöneticileri, 1843 yılına kadar, çıkartılan kaimelerin hesabını tutmamışlardır. Kaimelere harcanan kâğıdın ve mürekkebin bedelleri en ufak teferruatına kadar kaydedilmiş. fakat emisyonun miktarı meçhul kalmıştır.
Taklitleri tesbit maksadile yoklama üsulü konulmuştur. Ellerinde kaime bulunanlar, bunları götürüp resmî makamlara göstererek sıhhat kontrolü yaptırmağa davet olunmuştur.
Bir süre sonra faizden vazgeçilmiş ve faizsiz kaimeler bu sefer matbaada bastırılmıştır.
Piyasada, faizli ve faizsiz iki tip kaime 1851 yılına kadar tedavül etmiştir. On yıllık bir devre zarfında* kaimeler durmaksızın çoğalmıştır. Yoklama ve kontrol imkânı güçleşmiş ve taklitçilik yayılmıştır.
1851 de, bütün kaimelerin toplatılarak imhasına karar verilmiştir.
Memurlardan ve halktan, kaimeleri altına çevirmek ve tedavülden kaldırmak üzere iane toplanmıştır.
Ancak Arabistanda isyan çıkmasile, toplanan ianeyi askeri masraflara tahsis etmek mecburiyeti hasıl olmuştur..
Bunun üzerine, hükümet Galata sarraflarının kurdukları bir şirketle anlaşmıştır. Bu şirketin kaimeleri toplayıp imha etmesi ve devleti borçlandırması hususunda mutabakata varılmıştır. Ancak şirket, henüz faaliyete geçtiği sırada Kırım Savaşı patlak vermiş ve tekrar kaime çıkartılmağa başlanmıştır.
(Bk; Ordu kaimeleri).

Yorum yazın