Jean-Baptiste SAY

Fransız iktisatçısıdır. Klâsilf Ekol’ün Fransadaki ilk ve büyük temsilcisidir.
1767-1832 yıllarında yaşamıştır.
Tahsilini İngiliz ve Fransız okullarında yapmıştır. Babasının Lyon’daki ticarethanesinde iş hayatını öğrenmiştir.
Onun iktisat ilmine ilgisini uyandıran Etienne Clavière’ dir. Etienne Cl av i ère. tanınmış bir maliyeci ve iş adamı idi. Turgot’nun ve Smith’in liberal fikirlerine bağlı idi. Necker’in fikir ve siyaset alanlarında muarızı idi. Fransız ihtilâlinde, Maliye Bakanı olmuştu. Girondins’ern düşme- sile giyotinden kurtulmak için intihar etmişti.
Jean-Baptiste Say, kısa bir süre Etienne Clavière’in yanında çalışmış ve onun tavsiyesile Milletlerin Zenginliğini okumuştur. Daha sonra, bir sigorta kumpanyasına memur olmuştur. Mirabeaunun Courrier de Provence adlı gazetesinde yazarlık’yapmıştır. 1793 de, bir fikir dergisinin başyazarlığını üzerine almıştır.
1799 da, Tribunat denilen ve üyeleri Senato’ca seçilen meclise girmiştir. Yazdığı iktisat kitabı, ona şöhret yolunu açmıştır. Napolyon. üslûbunu beğendiği bu yazardan faydalanmağı düşünmüştür. Kitabının bazı pasajlarında, maliye politikasını destekleyici ayarlamalar yapmasını istemiştir.
imparatorun arzusunu reddetmesi, Jean- Baptiste Say’e kamu görevlerini kapamıştır. Tribunatdan çıkartılmıştır, iktisat kitabının ikinci baskısını çıkartması önlenmiştir. Ufak bir tekstil imalâthanesinin müdürlüğünü yaparak hayatını kazanmıştır.
Rejimin değişmesile, incelemeler yapmak üzere ingiltereye gönderilmiştir. Fransız fikir hayatının ünvansız bir elçisi olarak Ricardo ve Bentham ile temaslar yapmıştır.
Dönüşünde, bir iktisat kursu açmıştır. Verdiği dersler, geniş ilgi toplamıştır, ilk ders kitabını yazmağa koyulmuştur. Collège de France profesörü olmuştur. Arts et Métiersde iktisat kürsüsünü kurmuştur. V.’ —
JtlêsrfrikrfsaT~£kôTunu Fransaya tanıtan, Jean – Baptiste Say’dir. Klâsik teorileri herkesçe anlatılır bir dille kaleme almıştır. Onu uzun süre Adam Smith”in mütercimi ve Klâsiklerin vülgari- zatörü sayanlar olmuştur.
Oysa ki. Jean-Baptiste Say, her noktada İngiliz Klâsiklerinin izinde kalmamıştır. İktisat ilmine yeni kavramlar ilâve etmiş ve katkılarile ilmin ufuklarını açmıştır.
İktisadî faaliyeti üretim-dolaşım-dağılım-tüke- tim şeklinde dört safhaya ayırmıştır. Say’in dörtlü tasnifi, kendisinden sonraki kuşaklarca da benimsenmiştir.
İngiliz Klâsikleri, değeri emeğe bağlamaktaydılar. Jean-Baptiste Say, değer ile fayda arasındaki ilişkilerin önemi üzerinde durmuştur. Kıymetin sadece harcanan emek miktarile ölçülemi- yeceğini, emeğin faydasını dikkate almak gerektiğini ileri sürmüştür.
iktisatta müteşebbis in faaliyeti üzerinde durmuştur. iş adamının İktisadî rolünü tahlil etmiştir. İktisadî hayatta asıl yapıcı rol oynayanın kapitalist ve toprak sahibi değil, müteşebbis fonk- siyonunu gören kişi olduğunu izah etmiştir. Sermaye ve toprak sahipliği ile müteşebbis fonksiyonlarının aynı şahısta toplansa bile, ayrı karakterde olduklarını belirtmiştir.
Malthus ve Ricardo. kötümser iktisatçılardı. Bu iktisatçılar, Nüfus Teorisinin ve Rant Kanununun esprisine bağlanmışlar ve insanlığın zamanla’ mutlu günlere erişebileceğine inanmamışlardı. On Dokuzuncu Yüzyıl başlangıcının konjonktür buhranları da, daha başka fikir adamlarının geleceğe ümitle bakmalarım engelliyordu. Jean-Baptiste Say. Mahreçler Kanunu ile iktisat literatürüne iyimserlik havasını getirmiştir. Sanayileşme hareketinin sürekli bir işsizlik tehlikesi doğurmayacağını, aksine zamanla çalışan kol sayısını arttıracağını ileri sürmüştür. Emek yerine makine ikamesinin ve fabrikalar kurulmasının aşırı istihsal kaynağı olmak ihtimalini kabul etmemiştir. HER MAUN KENDİ TALEBİNİ YARATTI-
ĞINI.. Her yeni üretimin aynı zamanda ve aynı değerde gelir dogmasına vesile olduğunu.. Serbest mübadele ve rekabet rejimlerinin akıcı ortamında istihsalin müşteri bulamamak ihtimali ol-
• madığını isbata çalışmıştır.
Miktar Teorisini Ricardo’dan farklı bir açıdan görmüştür. Gerçekte malların birbirlerile mübadele edildiğini., paranın katalizör fonksiyonu gördüğünü., paranın piyasa sektörleri arasında şeffaflık sağlamaya yarayan bir tül perde gibi olduğunu düşünmüştür. Para darlığı yahut altın stoku yetersizliği dolayısile talebin tıkanmas; ve fiyatların düşmesi bahis konusu olamıyaca- ğını isbata çalışmıştır. Her malın kendi talebini yaratması dolayısile, üretim artınca tüccarın kaydî para mekanizmasından faydalanarak ve altın stokuna bağlı kalmaksızın ödemeleri yürü- teceğim ““yâzrfıVŞtı rr1
Jean-Baptiste Say. berraklığına halel getirmeksizin konulan derinleştirmesini bilen nadir kalem sahiplerinden biridir. On Dokuzuncu Yüzyılda, her okuyanın Jean-Baptiste Say’i kolayca anladığına dair bir zan yerleşmiş bulunuyordu. Dühring. onun Adam Smith’i sulandırarak tekrarladığını söylemiştir. Stendhal, zekâsını küçümsemek istediği bir kimse için «Jean-Baptiste Say’- in kitabındaki ilk bahisleri anlamıyacak kadar aptaldı» demiştir.
Fakat Keynes 1936 da Klâsik Ekol’e en şiddetli darbeyi vururken hedef olarak Adam Smith’i veya Ricardo’yu değil. Klâsiklerin vülgarizatörü sanılan Jean-Baptiste Say’i seçmiştir. Keynes, Mahreçler Kanununu Klâsik Ekol’ün temel duvarı plarak görmüştür. Ve o tarihtènberi, Mahreçler Kanunu’na diğer iktisatçılar da farklı bir gözle bakmağa başlamışlardır. Yirminci Yüzyılın ikinci yarısında Oscar Lange ile Don Patinkin, ve William J. Baumol ile Garly S. Becker gibi çaplı iktisatçıların Jean-Baptiste Say’i yorumlarken birbirlerine ters ve birbirlerinden uz^k sonuçlara vardıkları dikkate çarpmıştır. Yüz elli yıl geçtikten sonra, en seçkin iktisatçıların birbirlerini Jean-Baptiste Say’i anlamamış sanmalarına baktıkça, Stendha/’in cümlesini hatırlamamak elden gelmemektedir.
(Bk; Mahreçler Kanunu, Klâsikler, İyimser Akım, Say’in Değer Teorisi, Louis Auguste Say, Horace Emile Say, Léon Say).

Etiketler: , , , , , , ,

Yorum yazın