İŞSİZLİK NEVİLERİ

nitelikleri itibariyle birbirinden farklı işsizlik türlerini ifade etmektedir.
Gerçekten işsizlik kavramı önce genel bir ayrıma tâbi tutulmakta ve açık işsizlik, gizli işsizlik ve sürekli durgunluk olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Bunlardan açık işsizliğin de bünyevî işsizlik, teknolojik işsizlik, konjonktürel işsizlik, mevsimlik işsizlik ve ârızî işsizlik gibi türlerinden bahsedilmektedir.
i) Açık işsizlik Nevileri: Açık işsizlik çalışma arzu ve iktidarında olduğu halde, carî ücret seviyesinde iş arayıp ta bulamıyan kimseleri kapsamaktadır. Açık işsizliği doğuran nedenlerin çeşitliliği çok sayıda açık işsizlik türünün ortaya çıkmasına yol açmıştır.
a — Bünyevî (strüktürel) işsizlik: Bu işsizlik türü çeşitli şekillerde izah edilmektedir. Bazı müellifler bünyevî işsizliği teknolojik işsizlik kavramı içinde ifade ettikleri ve meselâ küçük sanayiden fabrika sanayiine geçiş döneminde belirli bir üretim dalının temelli olarak durgunlaşması sonucunda ortaya çıkan işsizliği bünyevî işsizlik olarak niteledikleri halde, bazıları da az gelişmiş ülkelerde emek arzı ile sermaye ve üretim araçları arasındaki ahenksizlikten doğan müzmin ve devamlı işsizlik halini bünyevî işsizlik kavramı ile açıklamaktadırlar.
b — Teknolojik işsizlik : insan gücü yerine makine ikame edilmesinden veya daha prodüktif me- todların uygulanmasından ileri gelen bir işsizlik çeşididir. Buna daha ziyade gelişmiş ekonomilerde rastlanmaktadır. Teknik gelişmelerin sanayie uygulanması sonucunda işçilerde aranan vasıflarda sürekli değişiklikler meydana gelmekte, yeni tekniğe dayanan üretim araçları eskiden aynı maddeyi üreten işçi ve ustaların bilgi ve tecrübelerini çok defa yetersiz ve hatta yararsız hale getirmektedir. Böylece eski üretim metodları ile çalışan işçiler ya yeni usulleri öğrenmek veya eski usullerle üretime devam eden başka işyerlerinde iş aramak zorunda kalmaktadırlar.
c — Konjonktürel (cyclique) işsizlik: Konjonktür dalgalanmaları neticesinde ortaya çıkan işsizlik halini ifade etmektedir. Üretim ve yatırımların efektif talepteki yetersizlik sonucunda daralma veya durgunlaşması sebebiyle ortaya çıkan bir işsizlik çeşididir. Bu işsizlik nev’i modern sanayiin tabiî bir tezahürü olarak kabul edilmekle beraber. antidepresyonist tedbirler almak suretiyle önlenmesinin mümkün olduğu iddia edilmektedir. İki Dünya Savaşı arasında çok sık görülen konjonktü- rel işsizlik 1945 ten sonra önemini nisbeten kaybetmiştir. Bunun sebebi soğuk harbin sona ermemesi ve dolayısıyle savaş imalâtının kısmen devam etmesi yanında, devletlerin planlı bir istihdam politikası takip etmeleri ve antidepresyonist tedbirler almalarıdır.
d — Mevsimlik İşsizlik : Mevsim değişmeleri veya hava şartları sebebiyle bazı mamullerin arzında veya talebinde meydana gelen şiddetli azalmalar sonucunda ortaya çıkan bir işsizlik çeşididir. Elverişsiz hava şartları ve mevsim değişmeleri genellikle bazı mamullerin arzına tesir ederek mevsim işsizliğine sebep olabilmektedir. Meselâ tarımda ve yapı sanayiinde tabiî şartlar üretimin bütün yıl boyunca devam ettirilmesini önlemektedir. Buna karşılık teknik bakımdan üretime bütün yıl boyunca devam imkânı olan bazı sanayi kollarında da mamul talebinin belirli mevsimlerde değişmesinden ileri gelen bir mevsim işsizliği ortaya çıkmaktadır. Muayyen bir mevsimde talep ve imal edilen giyim eşyası (mayo, kürk vs.), yalnız yaz aylarında talep hacmi genişleyen buzdolabı ve meşrubat sanayii mevsimlik işsizliğe elverişli olan işkollarına misal teşkil etmektedir.
e — Arızi (friksiyonel) işsizlik : Bir ekonomide emek arz ve talebi arasında genel bir denge olduğu zaman bile mevcut olan ve işçilerin yer ve iş değiştirmesinden doğan bir işsizlik nev’idir. Geçici bir zamana inhisar ettiği için ârızî işsizlik olarak isimlendirilmiştir.
Çalışma ve çalıştırma hürriyetinin mevcut olduğu her İktisadî düzende işçilerin bir iş veya meslekten diğerine geçerken bir süre işsiz kalması mümkündür. Şu halde ârızî işsizlik emek seyyaliyetinin tabiî bir sonucudur. Ancak bu işsizlik nispetinin idealden yüksek olmasının da millî ekonomi üzerinde menfî tesirleri olacağı şüphesizdir, ideal ârızî işsizlik nispeti sendikal çevrelerce % 1-2 oranıyla sınırlandırıldığı halde, işveren çevreleri bu nispeti % 3-5 olarak kabul etmektedirler.
ii) Gizli İşsizlik : işgücünün düşük bir verimlilik ve ona uygun düşük bir ücretle istihdam edilmesi halinde mevcut olduğu farzedilen işsizlik nev’idir.
Gizli işsizliğin hüküm sürdüğü ekonomilerde bir veya iki kişinin görebileceği iş, çok defa bu miktarın birkaç misli fazla insana verilmiştir. Öyle ki başka bir işte çalışmak üzere bunlardan bir kısmının üretimden çekilmesi halinde üretim miktarında hemen hemen hiç bir azalma meydana gelmemektedir. Başka bir ifadeyle gizli işsizlik halinde işgücünün marjinal verimliliği sıfıra çok yaklaşmaktadır. Hatta bazı hallerde marjinal verimliliğin negatif olduğu bile söylenebilir. Bu takdirde bir kısım işçinin o sahadan alınması işgücünün verimliliğini olumlu yönde etkileyecektir.
Görüldüğü gibi gizli işsizlik nüfus artışı, teçhizat ve kapasite artışının ilerisinde yürüyen bir memleketin katlanmak zorunda bulunduğu bir işsizlik nev’idir. Sosyal bakımdan görünürde açık işsizlik kadar önemli problemler doğurmamakla beraber, İktisadî kalkınma üzerindeki olumsuz etkileri fevkalâde önemlidir.
iii) Sürekli Durgunluk: Ekonominin bünyesinden doğan temelli ve yaygın bir işsizlik halidir. Kavram olarak 1929 İktisadî Krizinden sonra ortaya atılmıştır. Daha ziyade gelişmiş ve ileri bir ekonominin muhtelif sebeplerle gerilemesi neticesinde ortaya çıkan İktisadî durgunluk, büyük insan kitlelerini işsiz ve gelirsiz bırakmakta, toplumu çözül-, mesi güç sosyal problemlerle karşı karşıya getirmektedir.
Sürekli durgunluk ihtimalini günümüzün ileri ekonomileri için de ciddî bir tehlike olarak görenlere rastlanmaktadır. Fakat son yirmi – otuz yıl içinde devletlerin tam istihdam hedefini gerçekleştirmek için azamî gayret sarfetmeleri ve teknolojik gelişmelerin evvelce tahmin edildiği gibi azalmayıp otomasyon ile yeni bir safhaya intikali, yeni iş sahalarının açılmasıyla batı ekonomilerinin bir refah dönemine ulaşmaları sürekli durgunluk ihtimalini zayıflatmıştır.
Almancası : Arten der Arbeitslosigkeit.
Fransızcası : types de chômage.
İngilizcesi : classification of unemployment.
(Bk; işsizlik, gizli işsizlik).

Yorum yazın