Dolaysız Vergi Nedir

Dolaysız Vergi Nedir

Yükümlüden doğrudan, aracı olmaksızın alınan vergi çeşidine denir. Böyle bir vergiyi belirleyen temel özellik yükümlünün kendine düşen vergi yükünü başkalarına yansıtma olanağının bulunmamasıdır. Verginin yasal yükümlüsüyle, fiilen vergiyi ödeyen, aynı kişidir. Türk vergi sistemi içinde yer alan başlıca dolaysız vergiler arasında “gelir vergisi” “kurumlar vergisi”, “emlak vergisi” ve “motorlu taşıtlar vergisi” sayılabilir.

Bu verginin dolaysız olmasını belirleyen temel özellik verginin yansıtılamaz olmasıdır. Dolaysız vergilerin ikinci önemli özelliği, yasal yükümlülerinin vergiyi ödeme zamanından önce belli olmasıdır. Genellikle her yıl sonunda yükümlünün adı, ünvanı ve adresi esas alınarak tarh ve tahakkuk işlemi yapılır. Örneğin gelir, kurumlar ve emlâk vergilerinde vergi dairesi, yükümlünün yazılı beyanına dayanarak tahakkuk ve tahsil işlemini yürütür. Oysa dolaylı vergilerde geçici olarak ve vergiyi doğuran olayın meydana geldiği anda, vergi tarh ve tahsil işlemi yapılmış olur. Örneğin tüketim ve gider vergileri bu özellikte vergilerdir.

Dolaysız vergiler içinde -gerekyükümlü sayısı ve gerekse toplam vergi gelirleri içindeki payı yönün-den- en önemlisi gelirvergisidir. Batı Avrupa ülkeleri esas alınarak yapılan değerlendirmelere göre, toplam vergi gelirleri içinde dolaysız vergilerin payı dolaylı vergilerin payını aşıyorsa, o vergi sistemi adil bir sistemdir. Bu görüşten hareket ederek Türk Vergi Sistemine bakıldığında 1923 ten 1977’ye dek toplam vergi gelirleri içinde dolaylı vergilerin payı sürekli % 50’nin üstünde gerçekleşmiştir. 1977’den sonra durum değişmiş ve dolaysız vergilerin payı % 50’nin üstüne çıkmıştır.

Yorum yazın