Diyalektik nedir

Diyalektik nedir

Diyalektik anlayış, ya da diyalektik düşünce; dünyayı ve olayları belirli bir hareketlilik içinde, değişim ve gelişimleri de gözönüne alan dinamik bir anlayış içinde algılamaya ve yorumlamaya çalışan bir düşünce yöntemidir. Her ne kadar bu düşünce yöntemini Hegel, idealist bir anlayış çerçevesinde sistematize etmiş ise de, Marks diyalektiği maddi (materyalist) bir çerçeve içinde ele almrş ve diyalektik materyalizmin kurucusu olmuştur.

Diyalektik düşüncenin anlaşılabilmesi için önce formel düşüncenin temel yasalarını anımsamakta yarar vardır. Üç tanesi en önemlidir:

1) Aynılıkyasası (principium identitatis) “A, A’dır” (omne subjektum est praedicatum sui) A=A

2) Çelişki (tenakuz) yasası: “A, B değildir”

3) Üçüncü şıkkın olanaksızlığı yasası (principium exclusi tertii) “ya A, B’dir, ya da A, B değildir. Bunlar-dan biri doğru ise diğeri zorunlu olarak yanlış; biri yanlış ise diğeri zorunlu olarak doğrudur.”

Formel düşüncenin bu temel yasaları, değişmezliği, ya da o andaki durumu açıklarken, diyalektik düşünce değişimi göz önüne almaktadır. Diyalektik düşünce ve objeler değişirken ve özelliklerini yitirirken, formel düşüncenin gerçeği açıklamakta yef ersiz kalacağını savunmaktadır.

Her ne kadar diyalektik düşünceyi sistemli biçimde ortaya koyan ilk düşünür Hegel olmuşsa da tüm çağlar boyunca diyalektik düşüncenin öncüleri olmuştur. Örneğin Heraklit “aynı nehirde iki kez yıkanılmaz” derken, aslında diyalektik düşüncenin çok somut ve anlaşılır bir örneğini vermekteydi.

Eflatun un öğrencilerinden Kratilos ise bu örneği daha da ileri bir noktaya götürüyor ve “aynı nehirde bir kez bile yıkanılamıyacağını” savunuyordu. Zira yıkamldığı sırada da nehir değişmekte ve başkalaşmaktadır.

Böylece diyalektik düşünce, devamlı değişimin olduğu bir dünyada olayları formel düşünce kalıplan dışında dinamik bir biçimde algılamak ve açıklamak çabasında olan bir anlayıştır.

Yorum yazın