Disponibilite Nedir

Disponibilite Nedir

Bankalar, yükümlülüklerini kolaylıkla yerine getirebilmeleri, kendilerine tevdi olunan paraları talep anında ya da vadelerinde derhal iade edecek durumda olabilmeleri ve ödeme güçlükleriyle karşılaşmamaları için kasalarında, Merkez Bankasındaki serbest hesaplannda, iç ve dış muhabirleri nezdinde yeterli ödeme imkânı ve/veya portföylerinde her an paraya çevrilebilir menkul değerler (finansal varlıklar) bulundurmak zorundadırlar. Likiditesi yüksek olan, diğer bir deyişle derhal kullanılabilen veya süratle paraya çevrilebilen bu değerler, bankanın disponibilitesini oluşturur.

Bankaların aktifindeki derhal kullanılabilir(emre hazır) ve süratle paraya çevrilmesi mümkün değerlerle pasifteki vadesiz ve kısa süreli borçlan arasındaki oran, bankalann yükümlülüklerini vaktinde yerine getirebilecek, borçlannı ödeyebilecek güce sahip olup olmadıklannr ortaya koyan önemli göstergelerden biridir.

Birçok ülkede bankaların, vadesiz ve ktsa süreli yükümlülüklerine (taahhütlerine) karşı ellerinde bulunduracakları disponibil değerlerin asgari oranı kendi takdirlerine bırakılmamakta, bu oranın belirlenmesi yetkisi para otoritelerine verilmektedir.

Para otoritelerinin asgari disponibilité oranını saptamalan, bankalann yalnız yükümlülüklerini karşılama olanağına sahip olmalannı sağlamak amacına yönelik olmayıp, bankaların kredi hacmini etkileme ve bunu bir kredi kontrolü aracı olarak kullanma amacı da taşımaktadır. Bu ikinci amacın günümüzde daha ağır bastığı ve uygulamanın da bu yönde geliştiği söylenebilir.

Emre hazır değerlerle süratle paraya çevrilebilir değerlerin tanımı ve bankalann vadesiz ve kısa süreli yükümlülüklerinin kapsamı konusunda ülkeler arasında farklar bulunduğundan, aranan asgari disponibilité oranlan da değişiklik göstermektedir. Ülkeler, bankacılık sistemlerinin yapılannı da gözö-nünde tutarak, disponibilité oranının pay ve paydasında yer alacak kalemleri saptamakta ve bu oranın minimum değerini belirlemektedirler.

Ülkemizde umumi disponibilité politikasının ekonomik konjonktüre göre düzenlenebilir para-kredi politikası aracı olarak ele alınması gereği 1970 yılında kabul edilen T.C. Merkez Bankası Kanununa yansımış ve anılan yasa ile disponibilité oranını tes-pit yetkisi T.C. Merkez Bankasına verilmiştir. (1211 sayılı kanun, m.40). Daha önceleri bankaların taahhütlerine karşı bulunduracaklan umumi disponibi-litenin asgari oranını saptama yetkisi Banka Kredileri Tanzim Komitesi ne aitti.

T.C. Merkez Bankası, para ve kredi politikasının bir aracı olarak, zaman zaman disponibil değerlerin, bankaların yükümlülüklerinin kapsamını ve asgari disponibilité oranını belirlemektedir.

Bankalann taahhütlerine karşı bulunduracaklan umumi disponibilitenin asgari nispeti ve hesaplama şekline ilişkin en son düzenleme, T.C. Merkez Bankası Banka Meclisinin 19 Kasım 1981 tarih ve 3676/13275 sayılı karan ile yapılmış ve alınan karar 29 Aralık 1981 tarih ve 8/4055 sayılı Bakanlar Kurulu karan ile yürürlüğe konulmuştur. Bu kararla umumi disponibilité hesabında bulunacak.

•Kasada Türk Lirası mevcudu,

•Kasada efektif mevcudu,

•T.C. Merkez Bankası nezdinde vadesiz serbest tevdiat,

• Her an paraya çevrilebilir devlet iç istikrar tahvilleri (menkul değerler cüzdanında),

• Hazine bonolan (menkul değerler cüzdanında) dis-ponibl değer sayılmıştır.

Toplam mevduat (yurt içi bankalar arası mevduat hariç) ise taahhüt sayılmıştır.

Disponibl değerler arasında yer alacak olan hazine bonolannın tutan, oluşturulması gereken disponibl değerler toplamının % 25’inden fazla olamayacaktır.

Bankalann yasal yedek akçelerini ve ileride söz konusu olabilecek zararlann karşılıklannı yatırdık-lan devlet tahvilleri, umumi disponibilité hesabı kapsamına alınmayacaktır.

T.C. Merkez Bankası, bankalann taahhütlerine karşı bulunduracaklan en az umumi disponibilité oranını da, toplam mevduatlan (yurt içi bankalara-rası mevduat hariç) 2 milyar Lira ve daha aşağı olan bankalarda % 10; 5 milyar Liranın altında ve 2 milya-nn üstünde olan bankalarda % 12; 5 milyar Liradan fazla olan bankalarda % 15 olarak saptanmıştır.

T.C. Merkez Bankası, disponibilité oranını gerçekleştirmeyen bankalara, yaptınm olarak eksik tesis edilen tutarlar üzerinden, cezai faiz uygulamaktadır.

Yorum yazın