DIŞ ÖDEMELER BİLANÇOSU

DIŞ ÖDEMELER BİLANÇOSU, belirli bir sürede elde edilmiş döviz gelirlerinin ve yapılmış döviz harcamalarının hesabıdır .

Kaçakçılık niteliğinde olmayan bütün dövizli işlemler. ödemeler bilânçosunda yer alır.

Ödemeler bilânçosunun hesap süresi, genellikle bir yıldır. Hesap süresinin 1 Ocakta veya uygun görülecek bir başka tarihte başlatılması mümkündür. Bir yıldan daha kısa veya uzun devreler için de hesap çıkartıiabilir.

Dış ödemeler bilânçosuna örnek olarak Türkiye’nin 1968 yılındaki durumunu gösterelim:

A. — Carî işlemler;

(Cari işlemler bölümü, mal ve hizmet mübadelelerini kapsar. Mal mübadeleleri, dış ticaret bilânço-su diye adlandırılır. Hizmet mübadelelerine ve ba-zan arızî transferlere de «görünmeyenler» denildiği vakidir).

Milyon dolar

a) Dış ticaret :

i) İthalât —764

ii) İhracat 496

(Planlı ekonomi sistemlerinde, dış ödemeler bilânçosunu kesimlere ayırmağa doğru bir eğilim vardır, ilik olarak Rus iktisatçıları ham maddeler bilânçosu, sabit varlıklar bilânçosu ilh.. gibi ayırımlar yapmakta fayda olduğunu ileri sürmüşler-

b) Görünmeyenler :

i) Borç faizleri — 34

»i) Turizm ve seyahat — 9

(Diğer memleketlerin hesaplarında ulaştırma, sigorta ve seyahatler ayrı kalemler halinde gösterilmektedir. Türkiye’de ithalâtın c.i.f bedelinden navlun ve sigorta payı istatistiklere kolaylıkla geçi-rilemediğinden bu kalemde bir tek rakam vermekle yetinilmektedir).

Milyon dolar

İÜ) İşçi gelirleri 107

(Planlı ekonomilerde, emek gücüne ilişkin transferlerin ayrı bölüm halinde gösterilmesine doğru yeni bir eğilim vardır).

Milyon dolar

iv) Kâr transferleri — 32

v) Diğer görünmeyenler 2

c) Enfrastrüktür ve Offshore 10

(Enfrastrüktür hesaplarının kaynağı, Nato savunma sisteminin ön gördüğü tesislere kullanılmak üzere hibe mahiyetindeki yatırım fonlarıdır. Bunların gerçek mahiyeti, ticarî işlem değil, kamu yatırımıdır).

(Offshore siparişleri ise, Türkiye’de imal edilip Nato üyelerine satılan askerî malzemedir. Bunlar ise, ihracat niteliğindedir).

B. —- Sermaye hareketleri;

(Diğer ülkelerin dış ödemeler bilânçolarında çok defa sermaye hareketleri «özel sektör – kamu sektörü». «uzun dönemli – kısa dönemli», «bedelsiz -karşılıklı» tarzında ayırımlara tâbi tutulmaktadır.

Milyon dolar

a) Dış borçların amortisman ödemeleri —69

b) Özel yabancı sermaye 13

c) Bedelsiz ithalât 22

(Türkiye’de bedelsiz ithalâtın c.i.f. değeri dış ticaret bilânçosunda yer almaktadır. Bunların bedelleri ise, döviz gelirleri arasında sermaye girişi gibi gösterilmektedir).

Milyon dolar

d) Proje kredileri 127

e) Konsorsiyum kredileri. 118

f) Diğer sermaye hareketleri 27

C. — Altın ve döviz rezerv hareketleri; 6

D. — Anlaşmalı ülkeler; —
(Anlaşmalı ülkelerde aramızdaki ithalât ve ihracat dış ticaret bilânçosuna işlenmektedir. Buraya kaydedilmektedir. Diğer bazı memleketlerde ise, hertuz uygulanması tamamlanmamış ve kesin hesaba bağlanmamış anlaşmalara ait bakiyeler için bir «yürüyen muameleler bölümü» açılmaktadır).

E. — Net hatâ ve eksik; Milyon dolar

—20

(Türklyenin dış ödemeler bilânçosunda net hatâ ve eksik miktarının yüksek görünmesine sebep, bir kısım «yürüyen muameleleri» de kapsamasın-dandır.

Teorik olarak, bir memleketin dış ödemeleri daima dengede görünmek gerekir. Türkiyenin 1968 dış ödşmeler bilânçosunda dış ticaretin 268 milyon dolar açığına karşılık görünmeyenlerin, sermaye hareketlerinin. Enfrastrüktür ve Offshore’un gelir fazlası dengeyi tesis etmektedir.

DIŞBANK: 1964 yılında İş Bankası ve Bank of America tarafından, “Amerikan-Türk Dış Ticaret Bankası” adıyla kurulmuştur. 1971 yılında bugünkü adını alan bankanın 14 şubesi bulunmaktadır. Ağırlıklı olarak dış ticaret alanında çalışmaktadır. Bankanın 1986 yılı bilançosunda döviz hesaplarının artışı ve TL kredilerinin artış hızının sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir. Bankaya yatırılan her 100 liralık tasarrufun 60.8 lirasının karşılığı döviz hesabıdır. 1986 yılının sonunda 19.362 milyar liralık özkaynakları olan bankanın kârı 8 milyar 507 milyon lirayı bulmuştur. Uluslararası standartlara uygun bir özsermaye ve işletme sermayesine sahip olan Dışbank, menkul değerlere yaptığı plasmanları ile dikkati çekmektedir.

Etiketler: , , , , , ,

Yorum yazın