Cezai Şart nedir

Cezai Şart nedir , Cezai Şart örneği

Bir borcun ifa edilmemesi ya da eksik ifa edilmesi durumunda ödenmesi gereken, maddi bir değer taşıyan ve bir hukuki işlemle saptanmış bulunan edimdir. Görüldüğü gibi, cezai şart, alacaklının alacağını elde etmesini güvence altına alan bir hukuki araçtır. Bir cezai şartın varlığından söz edebilmek için, her şeyden önce ortada bir asıl borç olmalıdır. Buna karşılık asıl borcun mali bir değer taşıması -ya da değişik bir anlatımla cezai şartı isteyebilmek- için, alacaklının muhakkak bir zarara uğramış bulunması gerekli değildir. Bundan başka, cezai şart mali bir değer taşımalı ve ayrıca asıl borç ile cezai şart arasında bir asıl borç- yan borç ilişkisi bulunmalıdır. Cezai şartın bir diğer özelliği de, bunun taraflarca kararlaştırılmasıdır. Bu nedenle borcun yerine getirilmemesi durumda ödenecek edimi taraflar değil de bizzat yasa belirlemişse, ortada bir cezai şart yoktur.

Cezai şartın birbirinden farklı üç türü vardır: Bunlar seçimlik cezai şart, ifaya eklenen cezai şart ve ifayı engelleyen cezai şarttır.

Seçimlik cezai şart: BK. m. 158/1 uyarınca, sözleşmenin ifa edilmemesi veya eksik ifa edilmesi halinde ödenmek üzere kararlaştırılmış cezai şartlarda, aksine bir hüküm yoksa, alacaklı sözleşmenin ifasını ya da cezai şartın ödenmesini istemek yetkisine sahiptir. Görüldüğü gibi, bu durumda alacaklı bir seçim yapmak ve ifa etmeme halinde ya sözleşmenin ifasını ya da cezai şartın ödenmesini istemek zorundadır. Anılan türe “seçimlik cezai şart” denilmesinin gerekçesi budur.

İfaya eklenen şart: Bu tür cezai şart BK. m.158/2′ de düzenlenmiştir. Buna göre, sözleşmenin belirli bir zamanda ya da kararlaştırılan yerde yerine getirilmemesi durumunda ödenmek üzere cezai şart kararlaştırılmışsa, alacaklı hem sözleşmenin ifasını, hem de cezai şartın ödenmesini isteyebilir. Ancak alacaklı söz konusu hakkından açıkça vazgeçmiş ya da herhangi bir çekince ileri sürmeksizin edimi kabul etmiş bulunursa, cezai şartı isteme hakkını yitirmiş sayılır.

İfayı engelleyen cezai şart: Bu tür cezai şarta “dönme cezası”da denilir. BK. m. 158/3’egöre, borçlunun cezai şartı ödeyerek sözleşmeden dönmek hakkını kanıtlayabilmek yetkisi saklıdır. Görüldüğü gibi, bu durumda borçlu daha önceden alacaklı ile anlaştığım ispat ederek sözleşmeyi yerine getirmekten vazgeçmekte ve cezai şartı ödeyerek ifa borcundan kurtulmaktadır.

[Alm. Vertragsstrafe KlauseU [Fr. Clause Pénale] [İng. Pénal clause]

Yorum yazın