Alman Enflasyonu

Alman Enflasyonu

Birinci Dünya Savaşından sonra Almanya’nın politik sosyal ve ekonomik ortamı istikrarsızlığa sürüklenmiştir. Galip devletler ticaret filosuna, dış alacaklarına ve altın stokuna el koymuşlardır. Aynca 132 milyar altın Mark savaş tazminatı istenilmiştir.

Yenilginin moral çöküntüsüne iktisadi güçlükler eklenmiştir.

Savaş yıllarında. emisyon miktarı 2.9 milyar Reichsmark’tan 22 1 milyara çıkmıştı. Mütarekeden sonra, durumun bozulmasıyla banknot dolaşım hacmi daha da genişlemiştir. Emisyon miktarı 1919′ da 49 milyara, 1920 de 81 milyara, 1921’de 122 milyara, 1922’de 1.280 milyara ve 1923 de (92.800.000)3 milyara çıkmıştır.

Fiyat hareketleri başlangıçta nispeten yavaş olmuş, zamanla artan bir hız kazanmıştır. Toptan eşya tiyatlan 1920’de savaş öncesinin sadece 14 katı idi. Pahalılık 1922 Temmuzuna değin bir önceki yıla oranla 7 kat artmıştır. Enflasyon döneminin sonunda ise, endekslerdeki yükseliş başlangıç düzeyinin 7.5 milyar kez üstüne çıkmıştır.

Çağın ünlü istatistikçilerinden Ernst Wagemann, Mark ın satınalma gücündeki yıpranmayı bir örnekle canlandırmıştır. “Bir milyon Markı olan bir kimse, 1920’de fabrika alabilirdi. 1921’de, bu kadar para bir villa almaya yetiyordu. 1922’de bir milyonla otomobil edinilebilirdi. 1923 başlangıcında, bir milyona elbise yaptrılabiliyordu. Aynı yılın ikinci yansında ise, bir milyon mark, hurda kâğıt yığınından başka * bir değer taşımıyordu.”

Enflasyon yıllarında dolaşımdaki paranın toplam reel satın alma gücü artacağı yerde azalmıştır. Global satın alma gücü, 1913’dekinin yirmide birine kadar düşmüştür.

Paranın dolaşım hızı giderek artmıştır. Halk baş-döndürücü hızla düşen parayı eline geçtiği anda harcamaya bakmıştır. 1922’de, banka mevduatının dolaşım hızı günde 0.6’ya erişmiştir.

Enflasyon başlangıcında yatırım faaliyeti oldukça hareketliydi. Durum 1922 de değişmeye başlamıştır. İstihdam hacmi daralmış ve üretim azalmıştır. Hyperinflation ya da aşırı enflasyon, istihdama ters etki yapmıştır.

Hisse senedi kurları, enflasyon süresince düşük bir düzeyde kalmıştır. Borsa rayiçleri 1922’de 1913 reel değerinin % 3’üne dek düşmüştür. Ancak bu tarihte düşük fiyatla aldıkları senetleri tutanlar, Para Reformundan sonra kazançlı çıkmışlardır.

Spekülasyon hareketleri, enflasyon paralelinde yoğunlaşmıştır. Birçok iş adamı, işletmecilikten çok spekülasyondan kazanmıştır. Orta sınıf ile köylüler de, fiyat yükselişlerinden yararlanmak umuduyla reel değerler edinmeye çalışmışlardır. Tasarruf, hiçe inmiştir.

Korkunç bir israf ve sorumsuzluk zihniyeti kısa zamanda ortalığa yayılmıştır. Görev ve ahlâk duygusu zayıflamıştır. Yolsuzluklar, haksız iktisaplar ve şiddet olaylan çoğalmıştır. Çocuklar arasında raşitizm ve bakımsızlık arızaları artmıştır. Politik fanatizm eğilimleri kuvvetlenmiştir. Kumara, içkiye ve sigaraya rağbet genişlemiştir. Aile bağlan gevşemiştir.
1923 de Reichsmark ne mübadele aracı, ne değer ölçüsü ve ne de tasarruf aleti olarak kullanılabiliyordu. Gelirlerin ve servetlerin bölünüşü büyük değişikliğe uğramıştı. Banka hesaplarında dur tahvillere -yatırılmış tasarruf sıfıra inmişti Or tabaka ezilmişti. Yaşlılardan çoğu, hayatlarını sefal içinde tamamlayacaklardı.

Spitzmüller ve Einaudi, Alman enflasyonu hakkındaki tahlillerinde, enflasyonun politik ve sosyal düzeni savaştan da fazla sarstığını yazmışlardı Olaylar, bu iki iktisatçının görüşlerinde haklı olduklarını ortaya koymuştur.

Yorum yazın