Vakayiname Nedir

Vakayiname Nedir
vakayiname, vekayîname olarak da bilinir, Anadolu Selçukluları, Anadolu Beylikleri ve Osmanlılarda tarihsel olayları kronolojik sırayla anlatan ve genellikle yazanın öznel görüş ve gözlemlerini de içeren yapıt.

Hükümdarların günlük yaşamlarını anlatan ve saray yazıcılarının tuttuğu notlara dayanan yapıtlara da ruzname ya da vakayiname denirdi. Bir önceki dönemin şehnameleri ve bir sonraki dönemin vakanüvis tarihleri gibi vakayinameler de egemen sınıfın üyelerince yazılıyor, devletin bakış açısını ağırlıklı biçimde yansıtıyordu. Bununla birlikte doğrudan hükümdarın görevlendirdiği resmî tarihçiler eliyle yazılan ve uygun görülen olayları kapsayan vakanüvis tarihlerine göre yazarın öznel bakış açısına daha fazla yer veriyordu. Bu nedenle vakayinameler devletin merkezî bürokrasisinden ve saraydan görece özerk bilgiler verebiliyordu.

Edebi, tarihsel, coğrafi, biyografik ve kültürel açılardan büyük önem taşıyan vakayinamelerin en eskileri 13. ve 14. yüzyıllardan kalmadır. Bunların başlıcaları Urfalı Mateos Vakayi-nâmesi (1987) ve Ebu’l-Ferec’in Chronicon’udur (Abu’l-Farac Tarihi, 1945-47, 1987, 2 cilt). Anadolu Selçukluları dönemini anlatan vakayinameler arasında İbn Bibi’nin el-Evamirü’l-Alâ’iyye fi’l-Umu-ri’l-Alâ’iyye’sinin (1956, yay. haz. A. S. Ezgi) ayrı bir yeri vardır. Osmanlı Devleti tarihini konu alanlar arasındaysa Âşıkpaşa-zade’nin Tevarih-i Âl-i Osman olarak da bilinen Âşıkpaşazade Tarihi (1914; yb 1949, 1985), Tursun Bey’in Tarih-i Ebu’l-Feth’i (1914; yb 1977, yay. M. Tulum), İdris Bitlisi’nin Fleşt Bihişt’i ve Karamani Mehmed Paşa’nın Tevarihü’s-Selâtini’l-Osmani-ye’si sayılabilir.

Yorum yazın