Şehrengiz Nedir

Şehrengiz Nedir

şehrengiz (Farsçada “şehir karıştıran”), divan edebiyatında, bir kenti ve o kentin güzellerini anlatan yapıt. Daha çok klasik mesnevi biçiminde kaleme alman bu yapıtlar tevhid, münacat, na’t gibi bölümlerle başlar. Daha sonra kentle ilgili bilgi verilir ve kente övgü düzülür. Bazen bahar ve doğa betimlemeleri yapıldıktan sonra, kentin güzelleriyle ilgili beyitlere geçilir. Güzellerin belirgin özellikleri, beden yapılan, meslekleri vb anlatılır. Genç kızlann ve delikanlıların konu alındığı, çoğu zaman platonik bir aşkı dile getiren bu yapıtlarda yer yer erotik bölümler de bulunur. 16. yüzyıldan başlayarak ortaya çıkan şehren-gizler, aynca anlam ve söz sanatlarına yer vermeleri ve mizahi anlatımları açısından da önemlidir. Divanlar içinde küçük manzumeler halinde yer alan şehrengizlerin yanı sıra bağımsız kitaplar oluşturan şehrengizler de vardır.

İlk şehrengizi yazan Priştineli Mesihî’dir. Mesihî’nin şehrengizi, Edirne’nin o dönemdeki gelenek ve göreneklerini yansıtması bakımından önemlidir. Sonraki yıllarda Zatî’nin yazmış olduğu 3.607 beyitlik şehrengiz de Edirne’yi konu alır. Öbür şehrengizler arasında, Hayretî’nin 358 beyitlik Bel-grad şehrengizi ve 96 beyitlik Yenice şehrengizi, Taşlıcalı Yahya’nın 352 beyitlik İstanbul şehrengizi ve Edirne şehrengizi, İshak Çelebi’nin Bursa şehrengizi ve Üsküp şehrengizi, Mostarlı Hacı Derviş’in (ü. 16. yy) Mostar şehrengizi, Lâmiî Çelebi’nin 640 beyitlik ve Beliğ İsmail’in 269 beyitlik Bursa şehrengizleri sayılabilir.

Yorum yazın