Kutadgu Bilig Hakkında Bilgi

Kutadgu Bilig Hakkında Bilgi
Türk edebiyatının en ünlü İlk eserlerinden biridir. “Mutluluk Bilgisi” demektir.
Balasagun’lu Yusuf Has Hâcip bu manzum eserini 1069’da yazmış, Karahanlı hükümdarı Topgaç Buğra Kara Han’a sunmuştu. Uygur harfleriyle yazılı bir kopyası 1439’da Herat’ta bulundu.
“Kutadgu Blilig” aruz vezniyle yazılmıştır, 6.500 beyitten fazladır, 73 bölüme ayrılmıştır. Şair, İnsandaki başlıca dört meziyeti —adalet, devlet, kanaat, akıl meziyetlerini— ele alır, bunları kişileştirir. Hükümdar Gündoğdu “Adalet”i, başbakan Aydoldu “Devlet”!, başbakanın kardeşi Odgurmuş “Kaanat”i, başbakanın oğlu öktülmüş de “Akıl”ı temsil eder.
“Kutadgu Bilig”e göre hayatta mutluluğu sağlayan şey, ahlâkla birleşmiş iyiliktir. Dünyadaki iyilik unsurları bilgi, barış doğruluktur; kötü unsurlar da bilgisizlik, hastalık, kötü yola sapmadır. Bilgisizler öğretimle bilgili kimseler olurlar, hastalar tedaviyle iyileşirler, kötü kimseler de eğitimle doğru yola yöneltilirler.
“Kutadgu Bilig”in asıl önemini sağlayan nokta, islâmlık’ın etkisi altında yazılmış ilk Türkçe edebi eser oluşu, Türkçe’ye yabancı dillerden —özelllke Arapça’dan— İslâmlık etkisiyle girmeye başlayan kelimelerin İlk olarak bu kitapta belgelenmiş bulunmasıdır. XI. yüzyılda Kâşgar’da Karahanlılar zamanında meydana getirilen “Kutadgu Bilig” genellikle didaktik nitelikte, toplumsal, felsefi görüşleri belirten bir eserdir. Mesnevi nazım şeklindedir; ancak, bazı yerlerde dörtlük niteliği gösteren bölümler de vardır. Eserin yazarı Yusuf Has Hâcip alegorik bir tema içinde ideal bir toplumu incelemiştir. Türkçe’nin bu ilk anıtsal eseri Türk dilinin, Türk uygarlığının ne kadar eski ne kadar zengin olduğunun da bir belgesidir. Hakaniye lehçesinde yazılmış olan bu çok değerli dil ve edebiyat ürününü çağdaş TUtk dil ve edebiyat bilginlerinden Reşit Rahmeti Arat, 1947 – 1959 yıllarında Anadolu lehçesine kazandırarak bastırmıştır.
Hakaniye Diyeleği “Kutadgu Bilig in yazıldığı hakaniye diyeleği tarihi Türk diyeleklerinin(lehçelerinin) en ünlülerinden biridir. Hakaniye İslâmlık’ tan önceki Uygur Türkçesl’nin evrimleşmiş bir devamıdır; daha sonra gelecek olan başka bir doğu dlyeleğlnln, Çağatayca’nın da başlangıcıdır, “ilhanlye lehçesi” diye de anılan Hakaniye diyeleğinin genel adı İse Doğu Türkçesl’dir Hakaniye, Türkler’in İslâmlığa girdikten sonra kurmuş oldukları ilk Müslüman Türk devletinin resmi dili niteliğini taşır. Oğuz boylarından Karluklar’ın beyi Buğra Han, Uygur illerine akın edip onların ülkesini ele geçirmiş, 990 yılında bu ilk Türk – Müslüman devletini kurmuştu. Hakanlılar, ya da İlhanlılar adı verilen bu devletin egemenliği 230 yıl kadar sürmüştür.
Hakaniye d ¡yel iğ İn in önemi, İslâm medeniyeti etkisi altında yazılan İlk Türkçe eserin bu dilde olmasıdır. Bu eser, Yusuf Has Haclb’in XI. yüzyılda kaleme almış olduğu “Kutadgu Bilig”tir (Bk. Kutadgu Bilig).
Hakaniye diyeleği XIII. yüzyıla kadar sürdü. Ondan sonra yeni bir evreye, evrimleşmeye girerek Çağatay lehçesi adını aldı.
Bibliyografya;
Bu konuda başlıca eserler. — Kutadgu Bilig (tıpkıbasım, l.cllt. Türk Dil Kurumu, 1942); Kutadgu Bililg (Ord. Prof. S. M. Arsal, 1947); Kutadgu Bil ig (çev. R. R. Arat, 1947 – 59); Kutadgu Bil ig İncelemesi, 900. Yıldönümü Dolayısıyla (A. Dllaçar, 1972).

Yorum yazın