Amerikan Edebiyatı

Son derece yeni bir tarihi olan Amerikan Edebiyatı zamanımızdan ancak 250 yıl öncesine kadar uzanır. Daha 1820 yılında “Edinburg Review”da bir makale yayınlayan İngiliz eleştiricisi Sydney Smith, “Bugün bir Amerikan kitabı okuyan var mı? Amerikalılar’ın ne edebiyatı var, ne bir şey… Hepsi ithal malı!” diyordu.

Amerikan Edebiyatı
Gerçekten, Amerika’ya ilk yerleşenler, yerlilerle savaşmaktan, geçimlerini sağlayabilmek için boyuna ekip biçmekten başka bir şeyle uğraşacak vakit bulamıyorlardı. Eldeki ilk eserler de, bir edebiyat örneği olmaktan çok, yeni gelenlerin olaylar üzerinde yazdıkları raporlardan ibaretti, ülke büyüyüp geliştikçe, yavaş yavaş demokrasi tohumları tomurcuklandı, halk kendi kendisini yönetmek isteğini duymaya başladı. Bu durum, hem siyasal, hem toplumsal konularda yazılar yazılmasına yolaçtı.
Amerikalılar’ın ilk büyük yazarı sayılan Benjamin Franklin, “Autobiography”siyle, bir diplomat bilginin ülkülerini gözler önüne serdi. Bu dönemde daha başka eserler de verilmiştir.

XVIII – XIX. yüzyıllarda i ngiltere’de geniş bir ün kazanan Walter Scott ile Coleridge’in Amerika’ya büyük etkileri oldu. Washington Irving {1783 – 1859) romantik, duygulu hikâyeler yazdı. Bunların bir kısmında Ingiltere ile Ispanya’dan söz etmişse de, “Rip van Winkle”, “The Legend of Sleepy Hollow” gibl salt Amerikalılar’a özgü eserleri de vardır (Bk. Irving).

Bu çağlarda yaşamış olan James Fenimore Cooper (1789 – 1851) Amerikan hayatının güzelliklerini anlatan romantik romanlar vermiştir. En önemli eserleri “The Spy” ile “The Pilot”tur. Bu çağlarır^ en önemli şairi ise, C. Bryant’tır (1794 – 1878).

• Yaratıcı Çağ: Amerikan edebiyatının asıl yaratıcı çağı 1835’te başlar. Ralph Wol-do Emerson (1803 – 1882) XIX. yüzyılın en büyük şair ve filozofudur (Bk. Emerson).

XIX. yüzyılın öbür büyük edebi şöhretleri, Nathaniel Hawthorne (1804 – 1864), Herman Melville (1819 – 1891), Edgar Allan Poe (1809 – 1849)’dur.

Gene XIX. yüzyılın en önemli sairlerinden olan Walt Whitman (1819 – 1892), şiirlerinde Amerika sevgisini canlandırmıştır. Bu dönemin başka bir tanınmış imzası da, kadın şairlerden Emily Diskinson’dur (1830 -1886). ‘
• Realizm Devri: Amerika’yı ikiye bölen iç Savaş sırasında, yazarlar ulusal konuları işlemeye başladılar. Bu savaş Amerikan Ede-biyatı’na gerçekçiliğin girmesinde büyük rol oynamıştır denebilir. Savaştan sonra sınırların genişlemesi Amerikalılar’ı gururlandır-mıştı. Yazarlar artık yeril renkleri yansıtmaya çalışıyorlardı. Bu arada, Joakin Miller eserlerinde batıyı anlatırken, Bret Harte de altın arayıcılarının hayatlarını canlandıran hikâyeler yazıyordu. William Dean Howells ile başka birkaç yazar İse, kendilerine konu olarak New England ahalisinin hayatım seçmişlerdi.

XIX. yüzyıl Amerikan Edebiyatı’nın en önemli iki yazarı Mark Twain (Samuel L. Clemens) ile Louisa, M. Alcott’tur. Dünya çapında bir Un kazanan Mark Twain (1835 -1910) büyük bir mizah yazarıydı. Louisa May Alcott (1832 – 1888) ise, özellikle gençlerin severek okuyacağı romanlar yazmıştır (Bk. Twain; Alcott).

XIX. yüzyılın sonuyla XX. yüzyılın başlarında yaşayan William James ise, Pragmatizmin kurucusu olan büyük bir filozoftur. Kardeşi,, tomancı Henry James ise, i ngiltere’ ye yerleşerek, İngiliz uyruğuna geçmiştir (Bk. James). Gjne aynı çağda yetişmiş olan

O. Henry, kısa hikâyeleriyle tanınmış ünlü bir yazardır (Bk. O. Henry).

• XX. Yüzyıl: XX. yüzyıl Amerikan edebiyatı başlıca Uç etki altında gelişmiştir: 1)

XIX. yüzyılın gerçekçiliği; 2) Avrupa’nın, özellikle Sigmund Freud’un eserlerinin etkisi; 3) Dünya savaşları.

Upton Sinclair, Frank Norris, Jack London, Orta-batı Amerika ve Alaska üzerindeki eserleriyle, dünya çapında Un kazandılar. Theodore Dreiser ise, insan ruhunu inceleyen önemli eserler verdi.

XX. yüzyılın en önemli yazarı Ernest He-mingway’dlr. “A Farewell to Arms” (Silâhlara Veda) I. Dünya Savaşı, “For Whom the Bell Tolls” (Çanlar Kimin için Çalıyor) Ispanya iç Savaşı üzerinde yazılmış başarılı eserlerindendir. XX. yüzyılın öbür önemli romancıları ise Sinclair Lewis, William Faulkner, Erskine Caldwell, John Steinbeck’tir (Bu yazarlar üzerinde bilgi almak için kendi maddelerine bakınız).

XX. yüzyılda Amerikan şiirine gelince: önceleri şiir, Fransa’da gelişen simgecilik (sembolizm) akımının etkisi altında kaldı. Bir kısım şairler de, “Imaglsm” adını verdikleri, kısa ömürlü bir edebiyat okulu kurdular.

XX. yüzyıl Amerikan şiirinde ilk göze çarpan ad, Erza Pound’dur. Amy Lowell de, Pound gibi, psikolojik şiirler yazmıştır.

insan ruhunu esas alan öbür önemli şairler E.A. Robinson, E. Lee Masters, T.S. Eliot, R. Jeffers’dir. Bunların çoğunda Freud’ un etkisi görülür. Robert Frost ise, günlük dille yazılmış şiirleriyle tanınmıştır.

• Amerikan Edebiyatı’nda Tiyatro: 1900 yılına kadarki Amerikan tiyatro edebiyatı pek az gelişmiştir. Bu dönem içinde verilen eserler, sıradan melodramlardan öteye gidememiştir. Eugene O’Neil, Amerikan tiyatrosunun ilk önemli eserini vermiş, dünya çapında büyük bir ün kazanmıştır (Bk. O’Neil). Maxwell Anderson da, hemen O’Neil’den sonra gelen önemli tiyatro yazarlarından biridir.

Etiketler: ,

Yorum yazın