Vezüv Yanardağı Hakkında Bilgiler

Vezüv Yanardağı Hakkında Bilgiler
Vezüv Yanardağı, İtalyanca vesuvio. Latince vesuvius, İtalya’nın güneyinde, Cam-pania Ovasında etkin yanardağ. Napoli Körfezinin arkasında yükselen yanardağın batı etekleri neredeyse körfeze dayanır. Koninin yüksekliği 1980’de 1.280 m olarak ölçülmüşse de, bu yükseklik her büyük patlamadan sonra önemli ölçüde değişir. Yaklaşık 591 m’den başlayan Somma Dağı adlı yarım daire biçimindeki yükselti, koniyi kuzeyden kuşatarak 1.025 m’ye kadar yükselir. Somma Dağıyla koni arasında Dev
Vadisi (Valle del Giante) uzanır. Koninin doruğunda 1944’teki püskürme sırasında oluşmuş, yaklaşık 300 m derinliğinde ve 600 m çapında büyük bir krater vardır. Vezüv’ ün çevresinde ve aşağı yamaçlarında 2 milyondan fazla insan yaşar. Napoli Körfezi kıyılarında bir dizi sanayi kenti, yanardağın kuzey yamaçlarında ise küçük tarımsal yerleşmeler yer alır.

Vezüv Pleyistosen Bölümün sonlarında, büyük olasılıkla günümüzden 200 bin yıl kadar önce oluştu. Görece genç bir yanardağ olmasına karşın Pompei, Stabia ve Herculaneum kentlerini haritadan sildiği İS 79’daki büyük püskürmeye değin yüzyıllar boyunca etkinlik göstermedi. Püskürme sırasında Napoli’nin batısında bir yerde bulunan yazar Plinius (Genç), tarihçi Taci-tus’a yazdığı iki mektupta felaketi bütün ayrıntılarıyla anlatır. 79-1631 arasında birçok kez püskürdüğü saptanan Vezüv’ün bu dönemdeki kesinleşmiş püskürme tarihleri 203, 472, 512, 787, 968, 991, 999, 1007 ve 1036’dır.

Bundan sonra birkaç yüzyıllık bir uyku dönemine giren Vezüv, altı ay süren ve gitgide şiddetlenen bir dizi depremin ardından 16 Aralık 1631’de şiddetle püskürdü. Püskürme sonucu yanardağın yamaçlarındaki birçok köy yok oldu, yaklaşık 3 bin kişi öldü, lavlar denize kadar ulaştı ve güneş günlerce görünmedi. 1631’den sonra Vezüv’ün etkinliği süreklilik kazandı. Birbirini izleyen uyku ve püskürme aşamalarının ilkinde yanardağın ağzı tıkanıyor, İkincisindeyse neredeyse sürekli olarak açık kalıyordu.

1660-1944 arasında Vezüv’de yaklaşık 19 uyku-püskürme çevrimi gözlendi. 1660, 1682, 1694, 1698, 1707, 1737, 1760, 1767, 1779, 1794, 1822, 1834, 1839, 1850, 1855, 1861, 1868, 1872, 1906 ve 1944’te püskürme aşamalarının son noktasını oluşturan şiddetli patlamalar oldu. Püskürme aşamalarının süresinin 6 ayla 30,7 yıl arasında, uyku aşamalarınınkinin ise 18 ayla 7,5 yıl arasında değiştiği saptandı.

Vezüv’le ilgili bilimsel araştırmalar ancak

18. yüzyılın sonlannda başladı. 1845’te 560 m yükseklikte bir gözlemevi açıldı. 20. yüzyılda ise ölçüm yapmak üzere farklı yüksekliklerde birçok araştırma istasyonu kuruldu. Ayrıca sismik etkinlik sırasındaki yerçekimsel değişimleri ölçmek üzere derin bir tünel ve büyük bir laboratuvar inşa edildi.

Vezüv’ün.yamaçlan bağlar ve meyve bahçeleriyle kaplıdır. Bu bağlardan elde edilen şarap Lacrima Christi (İsa’nın Gözyaşı) olarak bilinir. Antik Pompei kentinin şarap küplerinden çoğunun üzerinde Vesuvinum adı yazılıdır. Vezüv Yanardağında toprak çok verimlidir; 1631’deki püskürmeden önceki uzun hareketsizlik döneminde kraterin içinde ormanlar ve üç tane göl vardı.

Roma’ya karşı girişilen gladyatörler ayaklanmasının (İÖ 73-71) önderi Spartacus, İÖ 73’te o zamanlar yabani asmaların örttüğü büyük kayalarla çevrili geniş ve düz bir çöküntü alanı olan bugünkü Somma Dağının doruğunda Praetor (yüksek yönetici) Publius Claudius Pulcher tarafından kuşatılmış, kraterin ağzından aşağı uzanan yarıkla-nn içinden asma dallarından yaptığı iplere tutunarak inmiş ve kaçmıştır. Pompei ve Herculaneum’da bulunan bazı resimlerde Vezüv İS 79’daki püskürmeden önceki tek doruklu haliyle gösterilmektedir.

Yorum yazın