Varto Hakkında Bilgiler

Varto Hakkında Bilgiler
Varto, Doğu Anadolu Bölgesi’nde Muş iline bağlı ilçe ve ilçe merkezi kasaba. Yüzölçümü 1.418 km2 olan Varto ilçesi, kuzeyde ve doğuda Erzurum ili, güneydoğuda Bulanık ilçesi, güneyde Merkez ilçe, batıda da Bingöl iliyle çevrilidir.

İlin kuzeybatı kesiminde yer alan ilçe topraklarının kuzey kesimini Bingöl Dağla-n, doğu kesimini Akdoğan Dağı (eskiden Hamurpet), güney kesimini Otluk Dağlan, güneybatı kesimini de Şerafettin Dağı enge-belendirir. Dağlık alanların bazı bölümlerinde yer alan ve yazın gür çayırlarla kaplanan sulak yaylalar hayvancılık açısından büyük önem taşır. İlçe topraklarından kaynaklanan sulan güneydoğuda doğal sınır oluşturan Murat Irmağı toplar. İlçe sınırları içinde bu ırmağa katılan başlıca akarsu Başkan Suyudur. Hınıs Suyunun bazı başlangıç kolları da ilçenin kuzey kesiminden doğar. Akdoğan (eskiden Hamurpet) Gölünün fazla suları bir gideğen aracılığıyla Murat Irmağına boşalır. Kuzey kesimdeki küçük Seki Gölü de gideğeniyle Başkan Suyunu besler. Ormanları tahrip edilmiş olan ilçenin doğal bitki örtüsü step (bozkır) görünümündedir.

Doğu Anadolu Kırık Kuşağı ile Kuzey Anadolu Kmk Kuşağının kesiştiği bir alanda yer alan ilçe toprakları Türkiye’nin en etkin deprem bölgesindedir. Tarih boyunca birçok yersarsıntısında büyük zarar gören ilçedeki yapılar, 1966’daki Varto depremin-de(*) hemen tümüyle yıkılmış ve yörede 2 binden çok insan yaşamını yitirmiştir. Geçirdiği ağır deprem felaketinden sonra halkının bir bölümü il merkezine ve ülkenin başka yörelerine göç eden ilçede en önemli ekonomik etkinlik hayvancılıktır. Ekime ayrılabilen kısıtlı alanlann başlıca bitkisel ürünü buğdaydır. İlçedeki geleneksel uğraşlardan biri kilim dokumacılığıdır.

Murat Irmağı kıyısındaki Kayalıdere köyünde ortaya çıkarılan kale, yöredeki yerleşim tarihinin Ürartu dönemine değin indiğini gösterir. Bitlis beyleri Şerefhanlara bağlı olan yöre. Çaldıran Savaşı’ndan (1514) sonra Osmanlı topraklarına katıldı. 19. yüzyıl sonlarında yöre Bitlis vilayetinin Muş sancağına bağlı bir kaza olarak yönetiliyordu. Yörede bağımsız bir Kürt yönetimi kurmak için Cibranlı aşiretince 1920’de başlatılan ayaklanma sırasında Kâzım Kara-bekir’in gönderdiği birliklerle Hormek aşireti arasında şiddetli çarpışmalar oldu. Bu

olay, Hormek ahreti onüemm HaYıo

Ayaklanması olarak bilinir. 1925’te çıkan Şeyh Said Ayaklanması’nın(*) etkili olduğu yörelerden biri de Varto’ydu.

İlçenin orta kesiminde yer alan ve eskiden Gümgüm ve Vartu olarak adlandınlan kasaba, 1927’ye gelindiğinde bile nüfusu 1.000’i bulmayan kırsal bir yerleşmeydi. Son Varto depreminden sonra yeniden inşa edilmiş olmasına karşın, hâlâ gelişmemiş bir yerleşme görünümündedir. Muş’u Hınıs üzerinden Erzurum’a bağlayan karayolu kasabadan geçer. Bu yolla il merkezi Muş’a uzaklığı 56 km’dir.

Kayalıdere köyü yakınındaki Urartu kalesinin İÖ 8. yüzyılda II. Sardur tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır. Tapınak, şarap mahzeni, mezarlar, bir tunç aslan heykeline rastlanan kalede ele geçen başlıca buluntular çeşitli boncuklar ile gümüş, tunç ve demirden yapılmış gereçler, bilezik, yüzük ve ev eşyası kalıntılarıdır.

Varto Belediyesi 1929’da kurulmuştur. Nüfus (1985) ilçe, 44.116; kasaba, 8.750.

Yorum yazın