Varşova Hakkında Bilgiler

Varşova Hakkında Bilgiler

Varşova, Lehçe warszawa. Polonya’nın başkenti ve en büyük kenti. Ülkenin orta-doğu kesiminde, Varşova Ovasının ortasında, Vistül (Wisla) Irmağının kıyısında yer alır. Baltık Denizi kıyısındaki Gdansk’ın 386 km güneydoğusundadır. Varşova iliyle (wojewödztwo) birlikte Varşova Başkent İli adlı özerk bir yönetim birimi oluşturan kentin yüzölçümü 445 km:, nüfusu (1988 tah.) 1.671.400, metropoliten alan nüfusu (1981 tah.) 2.214.000’dir.

Kenti çevreleyen Varşova Ovası, deniz düzeyinden yüksekliği 76-116 m arasında değişen bir havzadır. Vistül Irmağı tarafından sağ ve sol yakalar olarak ikiye bölünen Varşova, batı-doğu doğrultusunda 25,5 km,

kuzey-güney doğrultusunda 29 km boyunca uzanır. Kent serin bir iklime sahiptir. Ortalama sıcaklık temmuzda 20°C, ocakta -4°C’dir. Yılda ortalama 559 mm olan yağışların büyük bölümü yaz aylarında düşer. Kent yılda 50-60 gün sürekli olarak karla örtülü kalır.

1944’teki Varşova Ayaklanmasının bastı-nlmasından sonra Hitler’in emriyle yerle bir edilen Varşova, savaşı izleyen yıllarda büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş ve 1959’da Kent, Zoliborz, Wola, Ochota, Mokotöw, Güney Praga ve Kuzey Praga adlı yedi semte (dzielnice) bölünmüştür. Sanayi tesisleri ve antrepolar dış mahallelere ya da modern toplu konut alanlannın arasına taşınmış, park ve bahçelere ayrılan alanlar üç kat artınlmış, sokak ve caddeler genişletilmiş, Eski Kent, Yeni Kent ve Nowy Swiat Caddesi’yle çok sayıda kilise ve saray aslına uygun olarak yeniden inşa edilmiş ya da onarılmıştır.

Eski Kent’teki Gotik Sw.Jan Katedrali’yle kırmızı tuğla tahkimatlar ortaçağdan kalmadır. Eski Kent Pazar Meydanı’ndaki evler 15. yüzyıl üslubunda yeniden inşa edilmiştir. Varşova’da Karşı Reform döneminden kalma çok sayıda Barok kilise vardır. Bun-lann başında katedralin hemen yanındaki Cizvit Kilisesi ve Chopin’in kalbinin gömülü olduğu Kutsal Haç Kilisesi gelir. Zamkowy

Meydanı’ndaki Kraliyet Şatosu yeniden inşa edilerek 1983’te halka açılmıştır -tazien-kowski Parkı’ndaki çok sayıda saraydan biri olan Behveder Sarayı, cumhurbaşkanlığı konutu olarak kullanılmaktadır. Kentin Rus işgali altında olduğu dönemden kalma yapılar arasında Krzyzy Meydanı’nın ortasındaki Sw. Aleksander Kilisesi ve Yeni Kent’in kuzeyinde, ırmak kıyısında yer alan büyük Aleksander Kalesi sayılabilir.

Yüzyıllar boyunca Lehçe konuşan Katolik çoğunlukla Yahudi, Alman ve Rus azınlıkların yan yana yaşadığı kozmopolit bir kent olan Varşova, İl. Dünya Savaşı’yla birlikte bu özelliğini yitirmiştir. Savaşta büyük nüfus kaybına uğrayan kente sonradan kırsal kesimden çok sayıda köylü göç etmiştir. Bugün nüfusun tamamına yakın bölümü Polonyalı, büyük çoğunluğu ise Katoliktir.

Çeşitlenmiş bir ekonomiye sahip olan Varşova’da işgücünün büyük bölümü imalat sanayisinde çalışır. Başlıca sanayi ürünleri elektrik makineleri, otomobil ve çeşitli makineler, kimyasal madde, kumaş, giyim eşyası ve gıdadır. Basım ve metalürji sanayileri de önemlidir. Varşova bölgesi ileri düzeyde uzmanlaşmış bir bahçecilik ve sebzecilik merkezi olduğundan, ülkenin tarım sektöründe de önemli yere sahiptir.

Varşova hem Polonya’nın hem de Doğu Avrupa’nın başlıca kara, demir ve hava yolu taşımacılığı merkezidir. Vistül Irmağının iki yakası boyunca uzanan otoyollar banliyölerden geçerek kenti çepeçevre kuşatır. Kent içi ulaşım banliyö trenleri ve tramvaylarla sağlanır. 1983’te metro yapım çalışmalanna başlanmıştır. Kentin ana havaalanı güneydeki Ochota semtindedir.

Varşova Polonya’nın önde gelen eğitim, kültür ve sanat merkezidir. Bağlı bir dizi enstitü ve sanayi kuruluşu aracılığıyla fen bilimleri ve sosyal bilimler alanında yürütülen araştırmalar arasında eşgüdüm sağlayan Polonya Bilimler Akademisi’nin merkezi kenttedir. Varşova Teknik Üniversitesi ve Varşova Üniversitesi önemli yükseköğretim kurumlandır. Büyük kütüphaneler arasında Varşova Üniversitesi Kütüphanesi (1817) ve Ulusal Kütüphane (1919) sayılabilir. Kentte başta Ulusal Müze ve Zachçta Sanat Galerisi olmak üzere çok sayıda müze ve sanat galerisi vardır. Kentteki kültür kuruluşlarının en ünlüleri Varşova Tarih Dostları Derneği ve Chopin Derneği’dir.

Tarih. Bugünkü kent sınırları içinde yapılan kazılar sonucunda 10. yüzyılda ve 11. yüzyılın başında burada Stare Brödno adlı küçük bir ticaret yerleşmesi olduğu saptanmıştır.. Sonradan bu yerleşmenin işlevlerini Kamion (y. 1065) üstlendi. Kamion’un yerini alan Jazdow ise (kayıtlara ilk geçiş tarihi 1262), 13. yüzyılın sonlarına doğru 3,5 km kadar kuzeye, Warszowa (Varşova) adlı köyün bulunduğu yere taşındı. Zamanla büyüyen kasaba 14. yüzyılın sonlarında iki sıra toprak istihkâmla çevriliydi.

Varşova’nın Mazovya Dükiüğü’nün merkezi olduğu 15. yüzyılda, kasabanın çekirdeğini oluşturan bölgenin kuzeyinde Yeni Kent adı verilen yeni bir yerleşme gelişti ve ilk yerleşme bu tarihten sonra Eski Kent olarak anılmaya başladı. 1526’da Polonya Krallığı’na bağlanan Varşova, 161 l’de Kra-köw’un yerine Polonya’nın başkenti oldu. Kent 1655-56 yıllarındaki İsveç-Prusya istilasında büyük hasar gördü. Polonya Veraset Savaşı’nın (1733-38) neden olduğu ekonomik yıkım ve savaşı izleyen veba salgınları kentin gerilemesine yol açtı.

18. yüzyılın başında imalat sanayisi ve bankacılığın hızla geliştiği kent, Kral II. Stanislaw August Poniatowski döneminde (1764-95) Polonya Aydınlanması’nın merkezi oldu. 1772 paylaşımından sonra ülkeyi ikinci kez aralarında taksim eden Rusya ve Prusya’ya karşı Tadeusz Kosciuszko önderliğinde başlayan ulusal ayaklanma sırasında (1794) Ruslar kentte büyük katliamlara giriştiler. Ayaklanmadan sonra ülke, Avusturya, Rusya ve Prusya arasında üçüncü kez taksim edilirken Varşova Prusya’nın yönetimine bağlandı.

1806’da Fransız ordusunca işgal edilen Varşova, ertesi yıl Napoleon’un kurduğu Varşova Düklüğü’nün merkezi yapıldı. Na-poleon’un düşüşünden sonra ise Rus işgali altına girdi. Kent, Viyana Kongresi’yle (1814-15) kurulan Rusya egemenliğindeki Polonya Kongre Krallığı döneminde (1815-30), ülkenin bağımsızlığı için verilen mücadelelerde önemli rol oynadı. Aynı dönemde ekonomik bir gelişme süreci içine giren Varşova’da deri, tekstil ve metal sanayileri gelişti ve kent Avrupa’nın dört bir yanma uzanan demiryolu ağının merkezi durumuna geldi. Ruslara karşı başlatılan 1863-64 yıllarındaki ayaklanma sırasında kentte bir yeraltı hükümeti kuruldu. Ayaklanmanın bastırılmasından sonra Kongre Krallığı’nı Rus Çarlığı’na bağlı bir eyalete dönüştüren Rusların asimilasyon politikalarına karşı Varşova’da güçlü bir kültürel direniş hareketi gelişti. I. Dünya Savaşı’nın sonunda kurulan bağımsız İkinci Polonya Cumhuri-yeti’nin başkenti olan Varşova, II. Dünya Savaşı’nın başlamasına değin hızlı bir ekonomik ve kültürel canlanma yaşadı.

II. Dünya Savaşı’ndaki Nazi işgali sırasında (1939-45) Varşova’nın kültürel hâzineleri sistemli bir biçimde yağmalandı ve kent halkı Alman çalışma ya da toplama kamplarında kıyıma uğratıldı. Varşova savaşın sonlarına doğru ulusal direniş hareketinin merkezi durumuna geldi. İç Ordu’nun Sovyet birliklerinin kente yaklaştığı sırada başlattığı 1944 Varşova Ayaklanması(*) 150-180 bin arasında sivilin ölümüyle sonuçlandı. Sovyet birlikleri 1945’te kente girdiğinde, Varşova yıkıntıya dönüşmüş bomboş bir kentti. 1939-45 arasında ölen Varşovalıların toplam sayısı 600-800 bin arasında tahmin edilmektedir.

Geçici Polonya hükümeti 1 Şubat 1945’te Varşova’yı başkent ilan etti ve kentin yeniden inşası için özel bir daire kurdu.

Yorum yazın