Tuvalu Hakkında Bilgiler

Tuvalu, eskiden ellice adalari. Büyük Okyanusun ortabatısında, dokuz adadan oluşan ülke. Avustralya’nın 4.000 km kuzeydoğusunda yer alır. Toplam kara yüzölçümü yaklaşık 26 km2 olmakla birlikte adaların çevresindeki 1.300.000 knr’lik bir alan üzerinde ekonomik egemenlik bölgesi olarak hak iddia etmektedir. Başkenti Fu-nafuti Mercanadasındaki Fongafale, 1988 tahmini nüfusu 8.700’dür.

Doğal yapı. Tuvalu’yu oluşturan adalar Niulakita’dan Nanumea’ya doğru, kuzey

batı yönünde 676 km boyunca uzanır. Nanumanga, Niutao, Vaitupu ve Niulakita mercan resifleri, öbür adalar ise lagünleri olan gerçek atollerdir. En büyük ada olan Vaitupu’nun genişliği yaklaşık 5 km2, en küçük ada olan Niulakita’nınki ise yaklaşık

0,5 km’dir. Hepsi de alçak olan adaların en yüksek yerleri 6 m’nin altındadır.
Ilık bir iklime sahip olan adalarda nem oranı yüksektir. Sıcaklık gün içkide 27°C’y-le 29°C arasında değişirse de güneydoğudan sürekli esen alize rüzgârları havayı serinletir. Yıllık ortalama yağış miktarı kuzeyde 2.500 mm, güneyde ise 3.200 mm’dir. Yağışlar çoğunlukla sağanak biçimindedir. Adalarda dönem dönem kuraklıklar ve 1894’te ve 1972’de olduğu gibi tayfunlar görülür.

Adaların mercan poliplerinin yığışmasıyla oluşan gözenekli ve verimsiz topraklarında yalnızca 30-35 bitki türü yaşar. Hindistancevizi, vidağacı, Casuarina türleri, eğreltiotu ve çeşitli çayır bitkileri en çok yetişen türlerdir. Adaların kuş ve yabanıl hayvan varlığı da zengin değildir. Polinezya faresi, keler ve kaplumbağa başlıca hayvanlardır. Buna karşılık çevre sularda başta orkinos, palamut, uskumru, uçanbalık olmak üzere bol miktarda balık yaşar. Adalarda maden yatağı yoktur. Toprak aşın derecede gözenekli olduğundan tatlı su gereksinimi sürekli ve ciddi bir sorun oluşturur; içme suyu yerine genellikle hindistancevizi sütü kullanılır. Nüfus. Tuvalu nüfusunun yüzde 90’dan fazlasını, Samoalılar ve Tokelaulularla yakın akraba Polinezyalılar oluşturur. Nui Adasında yaşayanların çoğunluğu ise Kiri-bati kökenli Mikronezyalılardır. Avrupalıla-nn ve öteki yabancıların sayısı çok azdır. Tuvalu dili Polinezya dillerinin Samoa lehçesiyle akrabadır. Nui Adasında ise Kiribati lehçesi konuşulur. Adalarda ülkenin resmî dili olan İngilizce yaygın olarak kullanılır. Tuvaluluların tamamına yakını Kongregas-yonalist Tuvalu Kilisesi’ne bağlıdır. Az sayıda Yedinci Gün Adventisti, Bahai ve Katolik de vardır. Nüfus yoğunluğunun son derece yüksek olduğu adalarda halkın yaklaşık üçte biri kentlerde yaşar. Kentleşme oranının en yüksek olduğu ada, ülkenin ticaret ve yönetim merkezi olan Funafuti Mercanadası’dır. 1989’da sırasıyla binde 27 ve binde 10 olan doğum ve ölüm oranları görece yüksek olmakla birlikte, yurtdışına işçi göçü nüfus artış hızını düşürmektedir. Ekonomi. Tuvalu’da geçimlik tarıma ve balıkçılığa dayalı kalkınmakta olan bir ekonomi yürürlüktedir. 1984 verilerine göre ülke gayri safi milli hasılası (GSMH) 4 milyon ABD Doları, kişi başına düşen milli gelir ise 450 ABD Dolarıdır.

Toprağın verimliliği düşüktür. Gölevez, muz, şekerkamışı, ekmekağacı ve papav yetiştirilir. Hindistancevizi ve vidağacı kendiliğinden yetişir. Adaların tek ticari tarımsal ürünü bir kooperatif tarafından pazarlanan kopradır.

Tuvalu’da çok renkli hasır, Panama şapkası, sepet ve vidaağacı yapraklarından örülen çantaların üretimi dışında herhangi bir imalat etkinliği yoktur. Elektrik enerjisinin tamamı termik santrallarda üretilir; Funafuti ve Vaitupu dışındaki adalarda elektrik yoktur.

Tuvalu’da işgücünün yaklaşık beşte dördü geçimlik tarım ve küçük ölçekli balıkçılıkla uğraşır; geriye kalanlar ise ticaret ya da hizmet sektöründe istihdam edilir. İşgücünün yaklaşık yüzde 10’u yurtdışında, özellikle de Nauru’daki fosfat sanayisinde ve gemilerde çalışır. Göçmen işçilerin gelirleri ülkenin en önemli döviz kaynağıdır. Tuvalu’da ulaşım adalar arasındaki düzensiz gemi seferleri ve Funafuti’deki küçük havaalanıyla sağlanır. Tuvalu’da ithalatın toplam değeri genellikle ihracatın 10 katından fazladır. İthalatın büyük bölümü Avustralya, Yeni Zelanda ve Ingiltere’den yapılır. Ülkenin tek ihraç malı kopradır.

Yönetsel ve toplumsal koşullar. 1978’de kabul edilen anayasaya göre Tuvalu, meşruti monarşiyle yönetilen, Uluslar Toplulu-ğu’na üye bağımsız bir devlettir. Devlet başkanı Tuvalulu bir genel valinin temsil ettiği Birleşik Krallık hükümdarıdır. Tek meclisli parlamentonun 12 üyesi dört yılda bir yapılan seçimlerle belirlenir. Hükümet üyeleri genel vali tarafından, başbakanın önerileri doğrultusunda parlamento üyeleri arasından seçilir. Yargı organları bir Yüksek Mahkeme’yle üzerinde insan yaşayan sekiz adadaki ceza ve sulh mahkemelerinden oluşur. Yüksek Mahkeme’nin Fiji Temyiz Mahkemesi’ne ya da Privy Council’s bağlı Yargı Komitesi’ne başvuru hakkı vardır.

Funafuti’de modern bir hastane, öteki adalarda ise birer dispanser vardır. Sağlık koşullan genelde iyidir. 1975’te Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) gerçekleştirdiği bir programla filaryoz hastalığı ortadan kaldırılmışsa da bebek ölüm oranı (1986) binde 36 gibi yüksek bir düzeydedir. Ortalama ömür (1989) erkeklerde 59, kadınlarda 62 yıldır.

Adalarda telgraf ve telefon hizmetleri vardır. Merkezi Funafuti’de olan Tuvalu Radyosu Tuvalu dilinde ve İngilizce yayın yapar. Hükümetin on beş günde bir yayımlanan bir gazetesi vardır. Hıristiyanlık dışında Avrupa kültüründen fazla etkilenmeyen Tuvalu’da gelenekler ve el sanatları önemini korumaktadır.

Tarih. 19. yüzyılda misyonerler tarafından kayıtlara geçirilen efsanelere göre Tuvalu’ ya ilk yerleşenler Samoa ya da Tonga adalarından gelen Polinezyalılar oldu. Tuvalu dilinin özellikleri de bu bilgiyi desteklemektedir. Soyağaçlarında yapılan incelemeler sonucunda adalara ilk kez İS y. 1325’te yerleşildiği anlaşılmış, ama arkeologlar 1970’lerin sonlarında bu tarihin İS 300-500 olabileceğini ileri sürmüşlerdir. Nui’ de yaşayan Kiribati kökenli Mikronezyalı-lar ise adaya daha ileri bir tarihte göç etmişlerdir.

İspanyol kâşif Alvaro de Mendana de Neira 1568’de Nui’yi, 1595’te ise Niulakita’ yı gördü. 1819’da Funafuti’yi ziyaret eden Arent De Peyster adalara kaptanı olduğu geminin sahibinin adından esinlenerek Ellice Adaları adını verdi. 1865’te adada bir misyon merkezi kuran Londra Misyoner Derneği’ne bağlı papazlar kısa süre içinde yerli halka Hıristiyanlığı benimsettiler.

ABD 1856 tarihli Guano Yasası’na dayanarak güneydeki dört ada üzerinde hak iddia ettiyse de İngilizlerin 1892’de Gilbert Adalannda protektora yönetimi kurmalarından kısa bir süre sonra Tuvalu da İngiliz protektorası oldu. Adalar 1916’da Gilbert ve Ellice Adaları Kolonisi adını aldı ve Funafuti koloninin yönetim merkezi yapıldı. Funafuti’de 1897-98 yıllarında bilimsel sondaj çalışmaları, 1911’de ise Darwin’in atollerde evrime ilişkin kuramını sınamaya yönelik araştırmalar gerçekleştirildi.

Japonların 1942’de Gilbert Adalarını işgal etmesi üzerine ABD de Ellice Adalarını işgal etti. Tuvalulular 1967’de koloni yönetiminde temsil hakkı kazandılar; bu hak 1970’te daha da genişletildi. 1976’da yapılan bir oylamada Tuvalularm çoğunluğu Gilbert Adalarından ayrılma yönünde oy kullandı. Ayrılmanın gerçekleşmesinden sonra 1977’de Temsilciler Meclisi üyelikleri için genel seçimlere gidildi. Tuvalu’nun 1 Ekim 1978’de bağımsızlığını kazanmasından sonra Temsilciler Meclisi Parlamento adını aldı. ABD 1979’un başlarında Tuvalu yönetimiyle bir dostluk antlaşması imzalayarak, II. Dünya Savaşı sırasında adalarda inşa ettiği üsleri kullanma ve başka bir devletin Tuva-lu Adalarından askeri amaçlarla yararlanma talebini veto etme hakkı karşılığında güneydeki dört ada üzerindeki hak iddialarından vazgeçti. Tuvalu’da bağımsızlıktan sonraki ilk parlamento seçimleri 1981 ’de yapıldı.

Yorum yazın