Turfan Vadisi Hakkında Bilgiler

Turfan Vadisi Hakkında Bilgiler

Turfan Vadisi, Çince turpan pendi, Wade-Giles yazımında t’ulup an penti, Çin’ de, Sinkiang Uygur Özerk Bölgesi’nde derin dağ havzası. Bir fay hattından oluşan Turfan Vadisinin en derin noktası deniz düzeyinin 154 m altındaki Aydingkol Gölüdür (hu); komşu Tarım Irmağıyla Lop Nor bölgeleri ise deniz düzeyinden 600-900 m yüksekte yer alır. Vadinin yüzölçümü 50.000 knr’dir.

Turfan Vadisinin kuzeyinde 5.360 m’ye kadar yükselen Bogda Dağları (shan), güneyinde daha alçak olan Kuluketage (Kuruk Dağ) yer alır. Çöküntünün içinde uzanan bir başka büyük fay hattı olan Juelotage havzayı ikiye böler. Kuzeyde kalan bölüm, Bogda Dağlannın güney cephesi boyunca uzanan dağlann eteklerinden oluşur. Deniz düzeyinden yüksekliği yaklaşık 150 m olan bu bölgenin sularını, kanyon benzeri boğazlan aşarak daha alçak olan güneydeki çöküntüye yönelen akarsular toplar. Eskiden bir gölün bulunduğu aşağı vadi güneye doğru gittikçe alçalır; burada eski gölden arta kalan ve yazlan tamamen kuruyan tuzlu bir bataklık bulunur.

Kuzeyde yüzey suları, güneyde ise yüksek bölgelerden tünellerle taşman yeraltı suları bütün Turfan Vadisinin sulanmasını sağlar. 1964’ten sonra açılan kanallar Tian Shan’ın eriyen kar sularının vahalara taşınmasını sağlamaktadır. Bölgede yıl boyunca büyük sıcaklık farkları görülür; yıllık ortalama sıcaklık ocak ayında -10°C, temmuzda ise 32°C’dir. Günlük sıcaklık farklan da çok büyüktür. Yazın sıcaklık genellikle gölgede 54°C’dir. Az yağış alan vadiye yılda yalnızca 16-30 mm yağış düşer. Kuraklık ve kum fırtınalan bölge halkı için büyük sorun oluşturur.

Yoğun biçimde ekilen vadi, başta Hami kavunu ve üzümü olmak üzere meyveleriyle ünlüdür. Yetiştirilen öteki meyveler arasında karpuz, elma, şeftali, kayısı ve fındık sayılabilir. Turfan Vadisinde çeşitli tahıllar (özellikle buğday), pamuk ve ipek de üretilir.

Nüfusün tamamına yakın bölümü Müslüman Uygurlardan oluşur. Uygurlar, 1949’da komünistlerin iktidara gelmesinden sonra komün örgütlenmesini en geç benimseyen grup olmuştur.

Vadinin daha yüksekte olan kuzey bölümü, öteden beri Gansu Koridoru adıyla bilinen ticaret yolundan güneydoğuya geçişi sağlayan doğal yollar oluşturur. Bir yol da Urumçi’de Oplohelo ve Bogda dağlan arasında kalan geçidi aşarak Sinkiang Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Çungarya bölgesine doğru kuzey doğrultusunda uzanır; bir başkası ise vadinin batı ucundan ve Ahaiquan Geçidinden (Shankou) geçerek güneydeki Yanqi’ye ve Tarım Havzasının kuzey ucuna ulaşır. Bölgede birkaç eski kent kalıntısı vardır. Çağdaş yerleşim merkezleri arasında vadinin kuzeyindeki Turfan’la batı ucundaki Toxsun sayılabilir.

Etiketler: , , , , , , ,

Yorum yazın