Turfan Şehri

Turfan Şehri

Turfan, Çince turpan, Wade-Giles yazımında tu lu-p an, Çin’de, Sinkiang Uygur Özerk Bölgesi’nde (zizhiqu) il (xian) merkezi kent. Aynı zamanda Turfan yöresinin (diqu) yönetim merkezidir. Eskiden yönetsel olarak 150 km kuzeybatıdaki Urumçi’ye bağlı olan kent, Tian Shan’ın (Tann Dağla-n) doğu uzantısıyla Turfan Vadisinin güney yakasındaki Kuluketage (Kuruk Dağ) arasında uzanan dağ havzasında yer alır. Eskiden beri verimli bir vahanın en önemli kenti ve İpek Yolu’nun Hami’yi Kaşgar’a bağlayan ana kuzey kolu üzerinde önemli bir ticaret merkezi konumundadır.

Kuzeydeki göçebe halklarla Sinkiang’daki vahalarda yerleşik bir yaşam süren halklar arasındaki sınırda yer alan Turfan bölgesi, Han hanedanı döneminde (İÖ 206-İS 220) Çinlilerce Jushi Krallığı adıyla anılıyordu. 450’de bu topraklarda, başkenti Gaochanc-heng (Kara Hoco) olan Gaochang adlı bir devlet kuruldu. Tang hanedanı (618-907) döneminde batıya yapılan seferler sırasında yıkılan Gaochang’ın yerine Xizhou yöresi oluşturuldu. 8. yüzyılın sonlarında Tibetlilerin işgaline uğrayan Turfan, 830’larda batıya doğru ilerleyen Uygurların eline geçti. 13. yüzyılda ise 1279-1368 arasında Çin’e egemen olan Moğolların yönetimi altına girdi. Bu dönemde Orta Asya’da taşımacılığın gelişmesine bağlı olarak zengin bir ticaret merkezi durumuna geldi. Çin’de Moğol egemenliğinin sona ermesiyle Turfan Vadisi toprakları üç bağımsız devlet arasında bölüşüldü. 15. yüzyıl başlarında bu devletlerin en güçlüsü durumuna gelen Turfan, 1473’te doğudaki Hami’yi istila etti. Turfan 18. yüzyılda Qing hanedanıyla (1644-1911/12) Çungarlar arasında yapılan savaşlarda önemli rol oynadı.

Yangzheng’in imparatorluğu sırasında (1722-35) Gansu eyaletine yerleştirilen havza halkı, savaşın sona ermesiyle topraklan-na döndü. 1759’da Turfan’da protektora yönetimi ilan eden Çinliler, nüfusunun çoğunluğunu Müslümanlann oluşturduğu bölgede eski kentin hemen yanında ikinci bir kent kurdular. 1912’de Turfan’a il statüsü verildi. Turfan kentinin ekonomisi tarıma ve Turfan Vadisindeki meyve yetiştiriciliğine dayalıdır; başlıca ürünler arasında pamuk, dut, kayısı, kavun ve üzüm sayılabilir. Kent bir demiryolu hattıyla kuzeybatıdaki Urumçi’ye ve güneybatıdaki Kuerle’ye bağlıdır. Nüfus (1970’lerin ortalan tah.) 10.000-

50.000.

Etiketler: , , ,

Yorum yazın