Tundra Bitki Örtüsü Nedir

Tundra Bitki Örtüsü Nedir

tundra, kutup bölgelerinde ya da yüksek dağlarda ağaçsız, düz ya da engebeli alan. Yüzeyi ya tümüyle düz ve kayalıktır ya da yosun, liken, küçük ot ve bodur çalılarla kaplıdır.

Tundralarda bitkilerin renkleri genellikle yeşilimsi-kahverengidir ve bir türün yerini öbürünün alması uzun sürer. Kıyı bölgelerinde rastlanan soğuk ve sisli tundralarda sık bir örtü oluşturan çimler, sarp yarlarda algler ve mantarlar, kaya kornişlerinde ve sığ çakıl yataklarında ise rozetsi demetler halinde büyüyen bitkiler yetişir. Daha kurak iç kesimlerdeki tundralarda ise çalımsı likenlere rastlanır.

Tundralarda iklim oldukça değişkendir. Kuzey Kutup Bölgesi’nin bozkır kesimlerinde sıcaklık yaz ortasında 50°C iken kış aylarında -32°C’ye kadar düşer. Alp tundrasının iklimi daha ılımandır: Yazlar serin ve kışlar ılımandır (kış aylarında sıcaklık -18°C’nin altına pek düşmez). Kuzey Kutup Bölgesi’nde ise kalınlığı 90-456 m’ye ulaşabilen sürekli donmuş bir toprak katmanı (permafrost) oluşur. Mevsimlik sıcaklık değişiklikleriyle birlikte bir donup bir çözülen başka bir toprak katmanı daha ortaya çıkar. Permafrosta yalnız Kuzey Kutbu tundrasında rastlanır, donup çözülen katmanlar ise hem Kuzey Kutbu hem de Alp tundralarında görülür.
Kuzey Kutbu tundralarında mevsime göre geceler ya da gündüzler çok uzun (1-4 ay) sürebildiğinden, biyolojik ritimler fotosentez için gerekli gün ışığı miktarından çok sıcaklık değişikliklerine göre ayarlanır. Deniz düzeyinden yükseldikçe hava yoğunluğunun azalması nedeniyle Alp tundralarındaki karbon dioksit miktarı Kuzey Kutup Bölgesi’ndekilere göre daha düşüktür.

Kuzey Kutbu tundrası. Kuzey Kutbu tundraları Yer’in toplam yüzeyinin yaklaşık onda birini kaplar. Bu tundraların güneyi, üzerinde sayısız akarsu ve göl bulunan turbalık ormanların kuzey sınırını oluşturur. Yıllık ortalama yağış miktarı 380 mm’den azdır ve seyrek bitki örtüsünün büyüme mevsimi 2-4 ay arasındadır. Bahardan güze kadar toprakların daha yumuşak olmasının (buz çözülme dönemleri) hayvanların yeraltında barınmasına, bitki köklerinin derine inmesine ve organik maddelerin besine dönüşmesine olanak sağlaması nedeniyle biyolojik etkinliğin çoğu donma-çözül-me katmanında olur. Kıyı tundralarında çoğunlukla yosun, ayakotu ve pamukotu yetişir, suda ise çok çeşitli canlılar yaşar. Yüksek, tümsekli yerlerdeki nemli, turbalık topraklarda ise bodur söğütler, çim ve saz yetişir. Akarsuların ve göllerin kumlalarında yetişen ayçiçeklerine ise baklagillerden bazı bitkiler eşlik eder. Türlerin pek çoğu, karların erimesiyle birkaç gün içinde büyüyüp çiçek açan çokyıllık bitkilerdir.

Kuzey Kutbu tundralarında çok görülen hayvan türleri kutup ayısı, kutup tilkisi, kurt ve tavşandır. Ren geyiği ve misk öküzü gibi bedenlerinin yüzey alanları cüsselerine göre küçük olan otçul hayvanlar, daha az sıcaklık kaybına uğradıklarından soğuğa daha dayanıklıdırlar. Lemmingler kar altındaki çim ve ayakotu kökleriyle beslenerek uzun kış mevsiminde hareketli kalırlar. Tundra kuşlarının pek çoğu göçmendir ve yalnızca yuvalanma ve tüy dökme döneminde tundrada kalır. Kazlar kaldıkları sürede çoğu kez neredeyse bütün pamukotunu tüketirler ve geride bıraktıkları yosunlar da toprağın derin katmanlarındaki buz çözülmesini, dolayısıyla da toprak kaymasını hızlandırır.

Yırtıcı kuşlarla (örn. yırtıcımartı ve kar baykuşu) yırtıcı memelilerin (örn. kurt ve tilki) sayısı beslenebilecekleri av (özellikle lemming) miktarına göre değişir. Genelde tundralarda beslenme zinciri basittir ve önemli bir türün sayısında büyük dalgalanmalar olursa beslenme zinciri kolayca bozulabilir.

Alp tundrası. Alp tundraları ladin ve göknar ormanlarının üst sınırında başlar. Hafif eğimli yamaçlarda toprak geniş otlaklarla kaplıdır, rüzgâr alan yamaçlarda ise yastıksı öbekler halinde büyüyen bitkiler yetişir. Toprak drenajı, kar örtüsü ve don çözülme dönemleri bitkileri yakından etkiler. Yıllık yağış miktarı kutup tundrasından daha yüksektir. Yaz yağmurları şiddetli geçebilir ama toprağın katmanlılığı ve Alp yamaçlarının eğimi suyun akaçlanmasını kolaylaştırır. Alp tundrasında çoğunlukla çalılar ve otlar yetişir. Havzalar ya da kayalık sırtların rüzgâr alan kesimleri gibi kar sürüklemesinin derinleştiği yerlerde ve akarsu boylarında söğüt yetişir. İklimin alçak yamaçlardan daha şiddetli olduğu yüksek dağlarda ise yalnızca likenler ve yosunlar yaşar.
Alp tundrasında hayvan türleri az sayıdadır ve kış mevsimine karşı daha dayanıksızdır. Mevsimdeki değişikliklere göre birçok hayvan dikey göç düzenine girer. Yaban koyunu, dağkeçisi, yabankedisi ve pek çok kuş kışın yiyecek bulmak için daha ılık yamaçlara iner. Marmot ve gelengi gibi hayvanlar yazın ve sonbaharın başında büyük miktarda bitki tüketir ve kış uykusuna yatar. Tavşan gibi başka hayvanlar karda bulabildikleri şeyleri yer. Pikalar ve sıçanlar kışın beslenmek için çok miktarda kuru ot toplar.

Etiketler: , , , , , , ,

Yorum yazın