Somali hakkında bilgiler

SOMALİ Demokratik cumhuriyeti, Kuzeydoğu Afrika’da devlet, 1960’ta eski Bri tanya Somalisi ile eski İtalyan Somalisi’-nin birleşmesi sonucunda kuruldu, Afrika’nın kuzeydoğu ucunda, Aden körfeziyle Hint okyanusu arasında; batıda Fransız Somalisi kıyısı, Habeşistan ve Kenya ile sınırlıdır; 637 660 km2; 7 339 000 nüf. Merkezi: Mogadişu (Mogadiscio) 500 000 nüf. Î1990′

Coğrafya

• Fiziki coğrafya. Aden körfezi kıyısının

batı kısmında alçak ve çok sıcak Guban ovası yer alır. Guban, Hargeisa’nm kuzey’ batısından itibaren doğu-kuzeydoğu yönünü izleyen ve Berbera’nın yukarısında kıyıya ulaşan Ogo yüksek topraklarıyle sınırlıdır. Yükselti burada 2 000 m’yi aşar. Daha ötede, kıyı Guardafui burnuna kadar çoğunlukla kayalıktır, ama iyi bir limanı yoktur; Hint okyanusunda ise alçak ve düzdür ve hiç bir yeri yerleşmeye elverişli değildir. Ovalar ve alçak yaylalardan meydana gelen iç kısım hemen hemen çöl özelliğinde, sert iklimli, çorak bir bölgedir. Kuzeyde, yağmur, ancak yüksek bölgelerde, o da yalnız nisan-mayıs aylarında düzenli olarak yağar. Merkezde ve güneyde verimli bölgeler ancak Habeşistan’dan gelen akarsular boyunca (Cuba ve Şebeli) uzanır.
• İktisadî ve beşerî coğrafya. Halkm çoğunluğu genellikle müslüman ve göçebe o-lan feodal sultanlara bağlı Somalililerdir; yerleşik Sablar özellikle güneyde (Yukarı Cuba) ve iki ırmak arasında yaşar; ayrıca bantu dilini andırır bir dil konuşan zencilere rastlanır. Ülkede ticaret ve esnaflıkla geçinen 2 500 kadar arap ve az sayıda hint-li de yaşar. Halkm büyük kısmı hayvancılık yapar, mısır, darı ve fasulye yetiştirir; ama verim nüfusun ihtiyacını ancak karşılar. Italyanlar eskiden ellerindeki topraklarda. ö/ellikle Cııha bölgesinde (şekerkamışı, pamuk, muz) bazı tarımları geliştirerek değerlendirmeğe girişmiş ve sanayi tesisleri kurmuşlardı: şeker fabrikası (Vil-lagio Duca degli Abruzzi’de, bugün Villab-ruzzi), konserve fabrikaları (Alula), sepi yerleri (Brava) ve inşaat sanayii (Mogadişu, Obbia). Bununla birlikte 15 yıl sonra 1939’-da bu tesislerin sayısı 180’den 70’e düştü. Balıkçılık ve tuz işletmeciliğinden az bir gelir sağlanır, İhracat ürünleri hâlâ muz, pamuk, sakız, deri ve kürktür. Ama ekonomi giderek açık vermekte ve ithalât, ihracata oranla ağır basmaktadır, ülkenin iç kısımlarına gitmek yol şebekesinin bozukluğu ve demiryolu bulunmaması yüzünden güçtür. (Bk. EK CİLT 2ı
Tarih

tslâmiyetten önce ülkenin güneyinde Bantlıların, iç kısmında Gallaların, kıyıda da arap tacirlerin yaşadığı, Somali ve Afar (Danakiller) halkları, kuzeyin çölsii bölgelerinde ortaya çıktığı sanılır. Arabistan’dan gelen müsltiman önderler sonradan bu halkların genişlemesini yönettiler. XIV. yy.dan sonra Zeliha çevresinde gelişen müs-lUman Adal krallığı, hıristiyan Habeşistan’a hücum etti. XVI. yy. başında Gran-ya kumandasındaki birlikler, Habeşistan’ı istilâ etti; Habeşistan 1543’te Portekizlilerin yardımıyle kurtuldu. Sonradan çeşitli Somali ve Afar kabileleri, akın ve yağma ile geçinerek bağımsız yaşadılar. 1874’te Mısırlılar kıyının birçok noktasını işgal ettiler ve 1584’e kadar ellerinde tuttular. 1884’te Italyanlar kıyı bölgesine himayelerini kabul ettirdiler ve 1905’ten sonra sömürge haline getirilen ülkeyi yönettiler. 1924’te ingilizler Trans – Cuba’yı Italyanla-ra bıraktı. İç sınırların belirsizliği 1935’te Habeşistan’ın işgaline bahane oldu. 1941’de İngilizler İtalyan Somalisi’ni işgal ettiler (bk. 1TALYA-HABEŞ ISTAN SAVAŞLARI.) ve 1950’ye kadar ellerinde tuttular: o tarihte Birleşmiş Milletler teşkilâtı, Somali’yi 10 yıl süreyle İtalyan vesayetine verdi. 1956’da ilk meclis (70 üye) seçildi; 1959 meclisi, bağımsız Somali cumhuriyetinin anayasasını hazırladı ve 1 temmuz 1960’ta cumhuriyet ilân edildi.

Somali bayrağında, devletin hak iddia ettiği beş «eyaleti» temsil eden beş dallı bir yıldız vardır: bu eyaletlerin ikisi Somali devletini meydana getirir, biri Kenya’da, biri Habeşistan’da, sonuncusu da Afar ve Issa’lar fransız arazisindedir. Somali’nin başlıca amacı bu üç bölgeyi ele geçirmektir. Kenya’nın bağımsızlığına kavuşmasından önce kuzeydoğu ilinin kendine bırakılmasını isteyen Somali, bu istek kabul edilmeyince 1963’te İngiltere ile ilişkilerini kesti. Somali ve Kenya devlet başkanlarının Arusha’daki görüşmelerinde (aralık 1965) bir anlaşmaya varılamadı. 1964’te Somali -Habeş sınırında çarpışmalar oldu. Sonunda Somali, 1966 haziranında Birleşmiş Milletlerden, Fransız Somalisi Kıyısı’na bağımsızlık tanınmasını istedi. 1960-1967 Arası cujnhurbaşkanı olan Aden Abdullah Osman’ın yerine 1960-1964 arasında başbakanlık yapan Abdurraşid Ali Şermarke geçti, 5 temmuz 1967’de, Muhammed Hacı İbrahim Egal başbakanlığa getirildi. Osman ve Şermarke gibi o da, çoğunluk partisi olan ve meclisteki 123 milletvekilinin 69’unu çıkaran Somali Youth League (Somali Gençlik cemiyeti) üyesiydi. Somali bütçesinin yüzde 60’ını orduya ayırmasına rağmen dışarıdan ve özellikle S.S.C.B.’den aldığı ö-nemli yardımlar sayesinde kalkınmağa çalışmaktadır.

15 Ekim 1969’da cumhurbaşkanı Ali Şer-make bir polis tarafından öldürüldü. 21 Ekimde askerî kuvvetler mukavemetle karşılaşmadan idareyi ele aldılar; Millet meclisini dağıtarak kabine üyelerini tevkif ettiler ve amaçlarının cumhurbaşkanının siyasetini takip etmek ve yönetici sınıflarla savaşmak olduğunu bildirdiler. 25 Kişilik ihtilâl konseyi başkanı general Muhammed Siyad Barreh bütün kurtuluş hareketlerini destekleyeceklerini ve ülkenin hazırlanacak olan yeni Anayasaya göre yönetileceğini söyledi. İhtilâl konseyi, cumhurbaşkanının, Millet meclisi ve hükümetin bütün yetkilerini üzerine aldı (29 ekim). Yeni rejim, İtalya, Birleşik Arap cumhuriyeti, Büyük Britanya ve Demokratik Alman cumhuriyeti tarafından tanındı. 6-9 Nisan 1970’te Demokratik Alman cumhuriyeti dışişleri bakanı Somali’yi ziyaret etti; iki ülke arasında diplomatik ilişkiler kurulması ve çeşitli alanlarda işbirliği yapılması kararlaştırıldı.

7 Mayısta general Siyad, bankalarla birlikte birçok yabancı firmanın millileştirileceğini bildirdi. (Bk. EK CİLT) – –

Kurumlar
1960 Anayasası hükümet yetkisini cumhurbaşkanına ve başbakana verir; başkan Millet meclisi tarafından 6 yıl için seçilir ve başbakanı tayin eder. Hükümet Millet meclisine karşı sorumludur. Millet meclisinin büyük çoğunluğu genel oylama ile seçilir ve yasama gücünü elinde tutar. (LM) SOMALİLİLER, hami ırkından önemli halk. Somali’de yaşayan Somalililer, müs-lümandır ve kıyılarda yerleşenler dışında göçebedirler. Çeşitli tiplere ayrılan Somalililerin birçoğu zenci veya araplarla melezleşmenin izlerini taşır. İki büyük topluluğa ayrılırlar: Asıl Somalililer (5 800) ve Somali Issa’lar (13 900). Yakın akrabaları Danakiller gibi çobanlıkla geçinirler. (L) SOMALO i. Somali Demokratik cumhuriyetinde para birimi; 100 centisimi’ye bölünmüştür.

Yorum yazın