Ruanda Cumhuriyeti

RUANDA cumhuriyeti, Orta Afrika’da devlet; Kongo-Kinşasa, Uganda, Tanzaniya ve Burundi arasında, 1961’e kadar Belçika himayesi altında olan Ruanda-Urundi toprağı’nin kuzey bölgesiydi; 26 338 km2;

3 200 000 nüf. Başkenti, Kigali (15 000 nüf.) Ruanda, volkanik bir dağlar ve yüksek yaylalar bölgesinde uzanır; ülke Kivu gölünden, Kongo havzasını Nil havzasından ayıran doruğa doğru hızla yükselir (2 000-

2 400 m yüksl.), sonra, Victoria gölüne dökülen Kagera ırmağının yukarısında 1 500 m’ye kadar alçalır. Kuzeybatıda Virunga dağları yer alır. Bazıları sel akışlı, bazıları bataklık olan ırmaklar sefere elverişli değildir. Tarım kaynakları pamuk, kahve, çay ve sisal’dir; ayrıca hayvancılık Kongo’dakinden çok daha önemlidir. Maden ocaklarında kalay, volfram ve altın elde edilir.

Nüfus yoğunluğu Afrjka’nın en yüksek yoğunluklarındandır (km^ye 100 kişiden çok). Pigme ırkından olan Batra’ların nesli tükenmek üzeredir; sayısı birkaç bini aşmayan ve öteki ırklar tarafından hoş görülen bu topluluğun bir kısmı avcılık, balıkçılık ve devşirmecilikle geçinir ve göçebe yaşar; yerleşmiş olanlar ise çömlekçilik veya hizmetçilik yapar. Bahutu’lar veya Hutu’-lar bantu ırkındandır; eski geleneklerini muhafaza eden çok iyi çiftçilerdir. Çiftliklerini yüksek kesimlerde kurmuş ve ormanları harap etmişlerdir. Batutsi’ler veya Tut-si’ler hamî asıllı bir azınlıktır; çobanlıkla geçinen bu halkın Somali ülkelerinden geldiği sanılır. Uzun boylu zayıf insanlar olan Batutsi’ler eskiden bütün ülkeye hâkim o-lan bir derebeylik aristokrasisi kurmuşlardı. Belçika himayesi ülkenin sosyal yapısına zarar vermedi; himaye geleneğe uyularak seçilen ve bir meclisin yardım ettiği kralın (mvami) otoritesine dayanıyordu. 1959’dan sonra Bahutu’lar Batutsi’lerin boyunduruğundan kurtulmağa çalıştılar ve e-kim ayındaki ayaklanmaları, mvami Kigeri V’in sürgün edilmesiyle sonuçlandı. 1961’-de Ruanda cumhuriyeti ilân edildi ve Birleşmiş Milletlerin kontrolunda yapılan eylül seçimlerini Bahutu’ların G. KayibaU’ de’un yönetimindeki başlıca partisi kazandı. 28 Haziran 1962’de, Birleşmiş Milletler Genel meclisi, Ruanda ile Urundi (Burundi) üstündeki vesayeti kaldırarak her iki ülkenin de bağımsızlığını kesinleştirdi. İktidara gelen bantu köylüleri Hutu’larla, eskiden derebeylik yapmış olan hayvan yetiştiricisi Tutsi’ler arasında gerçek bir iç savaş oldu. 1962’de ve 1963 sonu ile 1964 başında komşu ülkelere sığınmış Tutsi topluluklarının geri dönmeleri sırasında birçok katliam yapıldı. Bu yüzden Ruanda ve Burundi ilişkileri son derece gerginleşti. Parmahutu veya Cumhuriyetçi Demokratik Hareket partisinin önderi ve 1961*-den beri cumhurbaşkanı olan Gregoire Ka-yibanda, 1965 seçimlerinde yeniden cumhurbaşkanı seçildi. Üyeleri pek az olan muhalefet partileri, milletvekili seçimlerine aday göstermişlerdi. 1966 Nisanında ruanda frangının değeri yarı yanya düşürüldü. Bu arada çeşitli ülkelerle işbirilği antlaşmalan imzalandı. Kenya ve Uganda ile de işbirliği projeleri hazırlandı.
1967’de Kongo’da ücretli askerlerin ayaklanması üzerine çıkan olaylar Ruanda ile Kongo arasındaki ilişkilerin bozulmasına yol açtı; Kongo, Ruanda ile diplomatik ve diğer bütün ilişkilerini kesti (ocak 1968). Daha sonra Kongo Ruanda’ya sığınan ücretli askerler konusundaki isteklerinden vazgeçince Ruanda ile yeniden diplomatik ilişkiler kurulmasına karar verdi (eylül 1968). Aralık 1969’da Ruanda’da Kongo, Burundi ve Ruanda yöneticileri arasında yapılan görüşmeler sonunda üç ülkenin İktisadî, teknik ve kültürel alanlarda işbirliği yapmaları kararlaştırıldı. Temmuz 1971’de Ugan-da-Tanzaniya sınır çatışmaları sırasında Ruanda-Uganda sınırı kapandıysa da bir süre sonra açıldı (ağustos 1971). Kasım 1971’-de Ruanda ile Çin Halk cumhuriyeti arasında diplomatik ilişkiler kuruldu; İktisadî ve teknik alanlarda işbirliği yapılması kararlaştırıldı. (Bk. EK CİLT) [LM] RUANDA-URUNDI, Afrika’da eski Belçika himayesi, daha önce Alman Doğu Afrikası’nm bir kısmıydı. 1919’da Tanza-niya’ya katıldı. 1922’de Milletler Cemiyeti tarafından Belçika mandasına verildi; başkenti Usumbura idi. önce İktisadî bakımdan (1922), sonra da bir vali muavini yönetiminde İdarî bakımdan Belçika Kongo-su’na bağlanan Ruanda-Urundi, 1960’ta Belçika Kongosu’ndan ayrıldı; kurulan geçici hükümet seçimlere gitti. 1961’de Ruanda cumhuriyeti ve Urundi veya Burundi krallığı, muhtar hükümetler tarafından yönetilmeğe başlandı; 1962’de bağımsızlıkları ilân edildi. (L)

Yorum yazın