Rhineland

Rhineland

Almanya’da XIX. yy.da Prusya-Rheinland eyaleti (Rheinprovinz) adıyle tanınan tarihî bölge. Sezar, kelt -germen halklarının (Treverus’lar, Eburon’-lar) yaşadığı Ren bölgelerini fethetti (M.ö. 57). Romalılaştırılan bölge Aşağı ve Yukarı Germania eyaletlerine bölündü. Sezar’ın bir sınır haline getirdiği Ren, ticarî ve dinî (Do-ğu’dan gelen lejyon askeılerinin getirdiği doğu kültleri) ilişkilerde önemli bir rol oynadığı halde Germenlerin saldırısını durduramadı. Germenler Ren Kıyısı Franklarıyle birlikte V. yy.da ırmağın sol kıyısına yerleştiler ve Trier’in düşmesinden sonra (460’a doğr.), ülkeyi germenleştirdiler. Clovis’in krallığına katılan bölge, sonradan Austrasia’ mn bir parçası haline geldi. Lothar’m krallığına (Verdun, 843), sonra Lorraine düklüğüne katıldı. Charles III ve Germania kralı Heinrich I arasında çekişmeye yol açtı, Heinrich I tarafmdan yeniden germen topraklarına katıldı (925), sonra Aşağı ve Yukarı Lorraine adlarıyle ikiye bölündü (960’a doğru). Bu fransız-germen savaşlarının yol açtığı anarşi, piskoposluk şehirlerine (Trier, Köln) dükün hâkimiyetinden kurtularak topraklarını genişletmek imkânını verdi. Trier başpiskoposu, Moselte’nin aşağı vâdisine el-koydu, Köln başpiskoposu Westfalen’™ büyük kısmını ele geçirdi ve imparatorluk seçici prensi Almanya’nın en güçlü prenslerinden biri haline geldi. Düklük yavaş yavaş derebeylik prensliklerine bölündü (Limbourg, Brabant, Lüksemburg, Jülich v.b.).

Buna paralel olarak Ren üzerinde ticaret trafiği Ren şehirlerini geliştirdi ve XIV. yy.da (Yüzyıl savaşı İtalyan – flaman trafiğini Ren nehrine doğru döndürdü) çok ö-nemli ekonomi, üniversite (Heidelberg, 1386; Mainz, 1427) ve matbaacılık (1440’a doğru Strasburg ve Mainz [1448’de Gutenberg], 1491’de Basel [Froben]) merkezleri haline getirdi. 1511’den beri Berg ve Jülich düklüklerine sahip olan Kleve dükü, eyaletlerine reformu soktu; reform birçok Rheinland şehrinde yayıldı (Strasbourg, Basel v.b.). Kleve’nin veraset meselelerindeki karışıklık (1609), neredeyse Henri IV’ün müdahalesine yol açacaktı. 1666 Kleve antlaşma-sıyle onaylanan Xanten paktı (1614), Berg’i, Jülich’i ve Ravenstein’ı Neuburg Pfalz seçici prensine, Kleve’yi, Mark’ı ve Ravens-berg’i Brandenburg seçici prensine verdi. Otuzyıl savaşı sırasında ve savaştan sonra imparatorluğun zayıflaması, Rheinland’ı fransız etkisine açtı. Richelieu, Trier başpiskoposundan Hoblenz ve Ehrenbreitstein’i tahkim etmek hakkını aldı, önce Birleşik Eyaletlere karşı, sonra İspanya Veraset savaşlarında imparatora karşı Köln başpiskoposunun desteğini sağlayan Louis XIV, Köln’deki «toplantıları çoğalttı. XVIII. yy.da fransız kültürünün bölgede köklü bir şekilde yerleşmesi, 1793’ten sonra, Ren’in sol kıyısının Fransa tarafmdan ilhakını kolaylaştırdı; Avusturya ilhakı, Campoformio antlaşmasıyle (1797) onayladı. (Rhin-et Mo-selle, Roer, Saar ve Mont-Tonnerre idare bölgeleri, 1797-1814). Viyana kongresiyle Kleve, Prusya’ya geri verildi ve Mazovya’-nın kaybını telâfi için Rheinland bölgesinin geri kalan kısmı bırakıldı (1814). Napolyon

III, 1866’da bu kısmın kendine bırakılması için çok uğraştı (Bahşişler siyaseti) ama başaramadı. Versailles antlaşması (1919), Almanya’ya Rheinland’ın silâhsızlandırmasını ve üç bölgeye bölünmesini kabul ettirdi; bu bölgeler ve Ren’in sağ kıyısındaki üç köprübaşı müttefik orduları tarafmdan, beş yıl (Köln), on yıl (Koblenz) ve on beş yıl süreyle (Mainz) işgal edilecekti. Bu araziyi müttefiklerarası bir komisyon yönetti; A.B. D. senatosunun Versailles antlaşmasını reddetmesi (1921) üzerine Fransızlar bölgede daha 1919’da ortaya çıkan (general Mangin’-in desteği) bir ayrılıkçı hareketi (Adam Dorten) desteklediler; bir süre için bastırılan hareket, 1923’te Fransa ve Belçika’nın Ruhr bölgesini işgal etmesiyle yeniden canlandı, ama Büyük Britanya’nın Fransa ve Belçika’ya baskı yapması üzerine başarıya ulaşamadı.

21 Ekim 1923’te Aachen’de ilân edilen Rheinland cumhuriyeti Dorteıı ve Matt-hes’in, Bonn, Köln ve Mainz’teki darbeleriyle yayıldı; ama önderlerinin birbirine düşmesi yüzünden çöktü (1923). Bavyera Pfalz’mda ayrı bir hükümet kurulması Pir-masens katliamı v.b. ile sonuçlandı (ekim 1923-şubat 1924). öte yandan, Almanya’nın savaş tazminatlarını ödememesi yüzünden Fransız hükümeti Köln bölgesinin boşaltılmasını ancak bir yıl gecikmeyle (31 ocak 1926) ve Almanya ile komşularının sınırlarını karşılıklı teminat altına aldıkları Lo-carno antlaşmalarının imzalanmasından sonra (16 ekim 1925) kabul etti. Fransa, müttefiklerinin baskısıyle (La Haye, ağustos 1929) ve Young planının kabulünden sonra Mainz bölgesini 30 haziran 1930’da dört yıl gecikmeyle kesinlikle boşalttı. Bunun üzerine Hitler, Rheinland’ı yeniden silâhlandırmağa (7 mart 1936) ve müstahkem bir ordugâh haline getirmeğe karar verdi (Sieg-fried hattı); bu ordugâh Belçika’nın işgalinde (1940) atlama taşı olarak kullanıldı. Müttefiklerin aldığı (1945) Rheinland, İngiliz ve fransız orduları tarafından işgal edildi ve siyasî bakımdan Nord-Rhein-Westfalen, Rheinland-Pfalz ve Saar Land’-larına bölündü.

Yorum yazın