Paleo iklim bilim Nedir

Paleo iklim bilim Nedir
Çeşitli jeoloji devirleri boyunca, Yer’in yüzeyinde birbirini izleyen iklimleri belirlemeyi amaçlayan bilim dalı (paleoklimatoloji de denir). Paleoiklimbilim, başlıca bilgilerini aldığı paleocoğrafyanım bir uzantısıdır.

BİR ÇÖL AVRUPA’SI

Litoloji ve paleontoloji fasiyesleri, kayaçlar oluştuğu sırada kıtaların ve denizlerin niteliklerini belirleme olanağı verirler. Günümüzdeki çeşitli iklim kuşaklarında gerçekleşen aşındırma ve tortullaşma biçimlerini inceleyerek ve aynı nedenlerin aynı sonuçları doğurduğunu ileri süren üniformitarizm (aktüalizm de denir) ilkesini uygulayarak eski devirlerdeki iklimler belirlenmeye çalışılır. Böylece, rüzgâr etkisiyle kum yığılmaları çöl ya da yarı çöl iklimlerinin özelliğidir. Devonyen’de Kuzey Avrupa’nın kumullarla örtülü, sağma soluna küçük göller serpiştirilmiş (kıtada yaşayan canlı biçimleri bu göllere ya da çevresine sığmıyorlardı) halde olduğunu gösteren Eski Kırmızı Kumtaşı kıtasının belirlenmesinden yola çıkılarak, o devirde bu alanda günümüzde Büyük Sahra ve çevresinde (Sahil) egemen olan iklime benzer kurak bir tropikal iklimin egemen olduğu sonucu çıkardır. Aynı biçimde, buzul fasiyesleri, çizik yassı çakıllar, buztaşlar (morenler), U biçimli fosil
vadiler, Dördüncü Zaman boyunca buzulların art arda ilerlemelerini ve gerilemelerini belirleme olanağı verdi. Ayrıca, daha eski zamanlarda (Karbon devri ve Prekambriyen), buzulların ve bunların oluşmasına yol açan iklimlerin varlığını ortaya koydu.

bulunması o devirde bölgeye egemen iklimin niteliğini belirtir. Buharlaşmanın yoğun olduğu denizkulaklarında çökelen tuz kayaçları (alçıtaşı, kaya-tuzu) yalnızca bir kıyı bölgesini değil, aynı zamanda bir tropikal iklimin varlığını da kanıtlar.

Paleontoloji belgeleri, aynı zamanda, paleoiklimler üstüne de önemli bilgiler verirler. Hayvan topluluğu (direy) ile bitki topluluğunun (bitey) kesin biyotopları vardır. Böylelikle mercan resiflerini niteleyen direy topluluklarının, günümüzde, yalmzca sıcak denizlerdeki durumları bilinir. Bu türden toplulukların Jüra devri jüralarının kireçtaşlarında ortaya çıkarılması, dönemin iklimini belirleme olanağı verdi.

Aynı zamanda, bitkiler de önemli bilgiler sağlarlar: Sözgelimi, Üçüncü Zaman’da Paris havzasında egemen olan tropikal iklim Dördüncü Zaman buzullaşmasına kadar giderek soğudu.
Bitkilerin gövdeleri, mevsimlerin sıralanışına (ilkbahar odunu ve sonbahar odunu) denk düşen eşmerkezli bölgeleri gösterir; günümüzde ekvator bölgesinde bulunan ağaçlarda buna ras-lanmaz. Bu kesimlerin, Karbon devri kömür havzalarındaki bitki türlerinde bulunmaması, kömürün günümüzde mangrovların yakınında oldukları sanılan ekvator ormanları bölgesinde oluştuğunu ortaya koyar. Dördüncü Zaman, iklim değişiklikleri en iyi bilinen zamandır. Buzullaşma ve ısınma devirlerinin almaşması, paleontoloji gereçlerinin bolluğu, Dördüncü Zaman’a ilişkin incelemelerin çok kesin sonuçlar vermesini sağlamıştır.

PALEOSICAKLIKLAR

Söz konusu bütün bilgiler, yalnızca niteliğe ilişkin çıkarsamalara olanak verir. 1950’li yıllardan bu yana, paleo-sıcaklıklan ölçmeyi sağlayan bir yöntemden yararlanılmaktadır. Oksijen 16 ile izotopu oksijen 18’in atmosfer ya da sudaki miktarlarının sıcaklığa bağlı olduğu gözlendi. Kavkılarının oluşumu için oksijen tutan hayvanlar (kireçli kavkılı yumuşakçalar, siliste] kavkılı diyatomeler jhavanmya da suyun oksijenini kullanırlar. Kavkılar da Vıe/Vte oranının ölçülmesi, bu or ganizmalann yaşadığı ortamdaki sıcaklığını belirlenmesini sağlar. Bu yön temle çok sayıda ölçme gerçekleştirilmiştir. Söz konusu ölçmeler, klasik yöntemle elde edilen sonuçları doğrular ve kesinleştirir. Üçüncü Zaman da, okyanus suları sıcaklığımı 18°C’tan giderek 8°C’a düştüğü bilinir. Tebeşir devrinde ortalama sıcaklık 18°C’tı. jüra devri ikliminin çok benzer yapıda olduğu sanılır. Yerkü renin bütününde yapılan ölçmeler, sıcalıkların 25 °C ile 30°C arasında değiştiğini gösterir. Buna karşılık, Karbon devrinde çok karşıt iklimlere raslanır: Kuzey yarıkürede oldukça değişmez bir sıcaklık (27°C)görülürken Güney yarımküre, çeşitli arazi taba kalarma göre ortalama sıcaklığı 5°( ile 28°C arasında oynayan çok sayı da değişimlerin merkezi durumunda}

Yorum yazın