Orta Amerika Hakkında Bilgiler

Orta Amerika Hakkında Bilgiler
Kuzey Amerika ile Güney Amerika arasında, kuzeybatı güneydoğu yönünde uzanan, 2000 km. kadar uzunlukta bir kıstaktır. Kuzeydoğuda Meksika Körfezi, güneydoğuda Karayıp Denizi, Kolumbiya, güney ve güneybatıda Büyük Okyanus’la sınırlanmıştır. Kuzeybatı sınırı olarak Tehuantepec kıstağı esas alınır. Böylece, Meksika’nın bazı güneydoğu eyaletleri de Orta Amerika bölümü içinde incelenir. Kimi bilginler Antiller’i de bu bölgeye katarlarsa da, çoğunluk Orta Amerika’nın yukarıda yazılı sınırlar içinde olduğunu kabul eder (Bk. Antiller).

Orta Amerika Hakkında Bilgiler

Yüzölçümü (Antiller hariç): 540.767 km.2 Nüfusu: 19.400.000*

Orta Amerika’nın güneybatısı dağlıktır. Kuzeydoğuya doğru gidildikçe dağlar alçalır, en sonunda ovalarda son bulur. Güneybatı kıyıları da dar bir şerit halinde ovalıktır. Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus’u birbirinden ayıran Orta Amerika’nın en dar yerinde Panama Kanalı vardır. Kanal bu iki okyanusu birbirine bağlar.

Orta Amerika Dağları Orta Amerika’nın kuzeybatısı güneydoğusundan daha dağlıktır, iki okyanus arasında şerit halinde uzanan ovalar, kuzeyde birden genişleyerek , bütün Yucatan Yarımadası’nı kaplar. Sierra Madre Dağları kuzeybatı-güneydoğu yönünde, bölgenin ortalarına doğru uzanır. Orta Amerika’nın en yüksek tepeleri Guatemala’daki Tacana (4.064 m.) ile Tajumulko (4.210 m.)’dur.
Orta Amerika’daki dağların başlıca özelliği, çoğunun tepelerinin konik olmasıdır. Çoğu yerbilim (jeoloji) bakımından yeni oluşmuş volkanlardır. Bu volkanik dağ zinciri ancak Kosta Rika – Panama sınırında kırılır. Orta Amerika’da 250 kadar yanardağ vardır. Bunların 150’si eni-konu büyük volkanlardır. En büyüklerinden 27 kadarı, Guatemala’da, dağların Büyük Okyanus kesimindedir.

Orta Amerika, volkanik bir alanda bulunması bakımından, şiddetli depremlere sahne olur. Bu yüzden, bölgedeki pek çok şehir mahvolmuştur, örneğin, 1773 yılında Anti-gua (Eski) Guatemala, 1917 -18’de de Yeni Guatemala şehirleri depremler sonucunda yıkılmıştır. Nikaragua’daki Coseguina Ya-nardağı’nın zaman zaman püskürttüğü küller, 800 km. kadar uzaklara kadar yayılır.

Akarsular, Göller

Orta Amerika’da önemli ırmaklara rastlanmaz. Dağların yamaçları denizlere doğru uzandığı için, akarsular bölgeyi en kısa yoldan, yani enine geçerek kıyı ovalarını sularlar. En önemli ırmaklar Meksika topraklarındaki Grijalva, Guatemala’daki Motagua, Honduras’taki Potuco ile Nikaragua’daki Grande’dir.

Orta Amerika’nın başlıca gölleri ise Nikaragua’daki Maragua ile Nikaragua Gölü’dür. Bu İkincisi Orta Amerika’nın en büyük gölüdür. Ayrıca, birkaç göl daha vardır.
Orta Amerika İklimi Orta Amerika’nın iklimi genel olarak tropikaldir. Bütün yıl esen rüzgârların etkisiyle, Karayib kıyılarında hemen hiç kuru mevsim yoktur. Burada kimi bölgelere düşen yağmur miktarı, yılda 5 metreyi bulur. Rutubet ile sıcaklığın yüksekliği yüzünden, doğu kesimindeki topraklar sık ormanlarla kaplıdır. Dağlık yerlerde, yanardağlarla çevrili vadilerde iklim ılıktır; yağış azdır. Orta Amerika topraklarının okyanuslara çok yakın oluşu, tropik iklim sıcaklığının bir dereceye kadar azalmasına yol açar. Burada 1.800 metreden yüksek yerler soğuk bölge sayılır.

Doğal Zenginlikler Bitki ve hayvanlar: Orta Amerika kahve, muz ve başka tropik ürünlerin kaynağıdır.

Bölgenin Atlas Okyanusu’na (Karayib De-nizi’ne) bakan yanı, balta girmemiş sık ormanlarla kaplıdır. Bu ormanlar, çok bol yağış almaları bakımından, Amazon ve Kongo ormanlarım andırır. Yükseklik arttıkça ormanlar seyrekleşir. Orta Amerika ormanları, özellikle maun, sedir, balsa, kauçuk, palmiye ağaçları bakımından zengindir. Irmaklarda alligatorlar boldur; ormanlarda ise kuşların, sürüngenlerin pek çok çeşidi yaşar.

Bölgenin Büyük Okyanus’a bakan yanında sık ormanlara pek rastlanmaz, ağaçlar da seyrektir. Ormanlar daha çok dere kıyılarında toplanmıştır.

Orta Amerika’nın hayvanları Güney Amerika’nın tropik hayvanlarına benzer. Tapir, maymun, papağan pek boldur. Kuzey Amerika’ya yakın yerlerde tavşan, sincap, geyik, kurt gibi hayvanlar bulunur.

Madenler: Orta Amerika’nın dağlık bölgeleri maden bakımından çok zengindir. Altın, gümüş, bakır, kalay, civa, kurşun, demir, çinko, madenkömürü cevheri boldur. Ancak, bu madenler gerektiği gibi işletilmemektedir.

Ekonomik Durum Orta Amerika ekonomisinin temel direği tarım ile hayvancılıktır. Buradaki devletler, bağımsızlıklarını kazandıktan sonra kahve yetiştirmeye girişmişler, bunda büyük bir başarı sağlamışlardır, özellikle Panama ile Honduras’ın başlıca gelir kaynağı kahvedir. Muz da Orta Amerika ekonomisinde önemli bir rol oynar.

Guatemala çiklet: ham maddesi, Salvador da şeker ihraç eder. Orta Amerika ülkelerinin çoğunda kakao, tütün, Hindistan cevizi yetiştirilir; arıcılık da gelişmiştir. Mısır, buğday, pirinç gibi tahıllar da yetiştirilirse de, bunlar ancak yetiştikleri ülkelerin kendi ihtiyacını karşılayabilecek miktardadır. Kerestecilik de gelişmiştir; Orta Amerika ülkelerinin bazıları maun, balsa ve başka ağaçlar bile ihraç ederler.

Orta Amerika’da büyük sığır çiftlikleri vardır. Sığırcılık geniş ölçüde geliştirilmiştir. Buradan pek çok dış ülkelere sığır ihraç edilir. Orta Amerika devletlerinin büyük bir çoğunluğu Amerika Birleşik Devletleri ile ticaret yapar.

Orta Amerika dış ticaretini nüfusun en sık bulunduğu Büyük Okyanus kıyılarındaki limanlarla sağlar. Bölgenin ulaştırma durumu çok yetersizdir. Dağların, ormanların çok sık oluşu demiryollarının, karayollarının yapımını güçleştirdiği gibi, bunların pahalıya mal olmasına da yol açmaktadır. Ulaştırma daha çok eşek sırtında, ya da öküzlerin, katırların çektiği arabalarla yapılır.

Bütün Orta Amerika’daki demiryollarının uzunluğu 5000 km.’yİ bile bulmaz. Honduras’ın dışında, bütün öbür cumhuriyetlerde başkenti başlıca limanlarla birleştiren demiryolları vardır. Bu bölgedeki altı cumhuriyetin içinde birbirine demiryoluyla bağlanmamış olanlar bile azdır. Şimdilik karayollarının çoğaltılmasına çalışılmaktadır. Son yıllarda Amerikan şirketleri, Orta Amerika’da havayolları kurarak, eşya nakliyatı yapmaya başlamışlardır.

Tarihte Orta Amerika

Bundan 1500 yıl kadar öncesine bir göz atacak olursak, Orta Amerika’da büyük bir uygarlığın parladığını görürüz. Bu parlak uygarlık Aztekler’le Mayalar’ın eseridir. Aztek ve Maya uygarlığının, özellikle 400 – 500 yularında en parlak çağma eriştiği sanılmaktadır.

Mayalar, daha demirden yapılmış aletler yokken taş heykeller yapmış, astronomide, matematikte çok İlerlemişlerdi. Kendilerinden sonra gelen Aztekler de, kültür bakımından Mayalar’dan yararlanmışlardır (Bk. Mavalar; Aztekler).

Sonradan bu büyük uygarlık yavaş yavaş yıkılmaya yüz tutmuştur. AvrupalIlar buraya ayak bastıklarında ise, eski şehirlerden çoğu harabe haline gelmiş bulunuyordu.

Kristof Kolomb Orta Amerika kıyılarını dördüncü yolculuğu sırasında dolaşmıştır (1502). Kimi tarihçiler, onun bu yolculuklarını doğuya denizden varacak bir geçit aradığına yorumlarlar.

AvrupalIlar Orta Amerika’ya 1509’dan itibaren yerleşmeye başlamışlardır. 1513’te Balboa Büyük Okyanus kıyısına geçmiş, gene aynı tarihte Avlla da.Kosta Rika’yı keşfetmiştir. Avrupalılar’ın buraya sürekli olarak yerleşmesi ise, ancak 1515’te gerçekleşmiştir. 1519 yılında Hernando Cortez önce Meksika’yı, daha sonra, 1522 ve 1525 yıllarında da Orta Amerika’nın öbür keşfedilmemiş yerlerini keşfetti. 1519 yılında kurulan Panama şehri, daha sonraki keşif yolculukları için bir üs yerine geçti. Güney Amerika’daki zengin Ispanyol kolonilerinin kilit noktası da Panartıa İdi. Dolayısıyla Panama, büyük bir hızla gelişerek, zengin bir bölge olmuştur.

Yeni Oünya’yı ellerine geçiren Ispanyollar, Peru hâzinelerini memleketlerine taşımak içi, Portobello limanını kullanırlardı. Bugün bu liman, Panama Kanalı’nın Atlas Okyanusu’na açıldığı bölgededir.

Mayalar Orta Amerika’nın kuzeydoğu bölgesinde IV. ve X. yüzyıllar arasında büyük bir uygarlık kurmuşlardı. Sonradan bunlar Yucatan Yarımadası’na çekilince, Güney Amerika’dan gelen Kızılderililer bu yöreye yerleşti. Bugün Orta Amerika’nın 15 milyonu aşkın nüfusunu Kızılderililerde Ispanyol-lar teşkil ederler. Ahalinin büyük bir kısmı yerli halkla Ispanyollar’ın karışmasından türemiştir.

Orta Amerika Sanatı

Orta Amerika ülkeleri teknik bakımdan Batı’nın, bu arada Amerika Birleşik Devletlerinin birçok yeniliklerini almış, bu bakımdan çağdaş bilime doğru oldukça hızlı adımlarla yönelmiş durumdadır. Sanat alanında ise, yapım, işleme tekniğinde yeni yöntemleri benimsemiş olmakla birlikte, ruh bakımından, yüzyıllar öncesinden beri süregelen millî özelliklerini korumasını bilmişlerdir.
Okadar kİ Orta Amerika ülkelerinin, kendi çaplarında da olsa, yetiştirdikleri ressam, heykeltıraş, mimar gibi sanatkârların eserlerinde çok eski, hattâ inkalar’dan, Mayalar’dan kalma etkilerin İzleri ilk bakışta göze çarpar. Bu arada özellikle el işlerinde, dokuma desenlerinde eski motiflerin modernleştirilerek uygulandığı da görülmektedir.

Orta Amerika’da Yaşayış Orta Amerika’da İlkel yerli halkın geleneklerinden, göreneklerinden bugünkü Avrupa uygarlıklarının gelenek ve göreneklerine varıncaya kadar, her çeşit yaşayış tarzına rastlanır. Yerlilerin çoğu küçük köylerde yaşar. Bu köyler, bir alanın çevresine sıralanmış evlerden meydana gelmiştir. Karışık kanlı ahalinin bir kısmı da yerliler gibi yaşar. Büyük şehirlerdeki hayat ise, dünyanın öbür modern şehirlerindeklni andırır. Bu şehirlere elektrikten kalorifere, radyodan televizyona kadar günümüzdeki yeniliklerin hrepsi girmiş, üniversitelere kadar birçok eğitim kuruluşları da oldukça gelişmiştir.
Yaylalarda yaşayan yerliler mısır yetişti rir, ekmek yerine de bir casit mısır ekmeği yerler. Buğday, pirinç sebze de yetiştirilir. Orta Amerika’nın başlıca ticaret maddeleri kahve, muz, kakao, altındır.

Orta Amerika’da belli başlı 15 dil topluluğu vardır. Bunların birkaçı, bugün büsbütün sönmüş durumdaysa da, birçoğu yerliler arasında hâlâ konuşulmaktadır. Bu bölgedeki dil grupları, birçok bakımlardan Kuzey Amerika yerlilerinin dil gruplarına bağlıdır. Bugün Orta Amerika’da yaşayan ahalinin vüzde altmışı yerli dilleri konuşur Avrupa’dan gelip buraya yerleşen ahalinin konuştuğu JH İse Ispanyolcadır.

Orta Amerika’daki İspanyol sömürgeleri 1821 vılırtda bağımsızlıklarını ilân ettiler. Bugün 6 cumhuriyetle bir koloni bulunuyor.

Etiketler: , ,

Yorum yazın