Okyanusun tabanı hareket ediyormu ?

Okyanusun tabanı hareket ediyormu ?
Denizbilimciler için okyanusların tabanı pek çok yönden ilgi çekicidir. Deniz tabanındaki tortul kayalar kara üzerindeki benzerlerinden çok daha yaşlı görünmektedir; buna karşın karalarda çok daha yaşlı tortul kayalar vardır. Uzun yıllardan beri jeologlar kendi kendilerine şu soruları sormaktadırlar: “Denizlerin dibinde daha yaşlı kayaların olmamasının nedeni ne olabilir?” ve “Daha yaşlı kayalar ne oluyor?”
Bundan başka, deniz dibindeki tortul külteleri örten çamur katmanları sürekli olarak birikmelerine karşın, oluşturdukları kalınlık çok ince kalmaktadır. Bilim adamlarının yanıt aradıkları öteki bazı sorular da şunlardır: “Bu tortul kültelerin bir kısmına ne oluyor?” ve “acaba okyanus diplerinde bulduklarımızdan daha kalın tortul külteler neden oluşmuyor?”
Bu soruların yanıtını deniz dibinin hareket halinde olduğunu gösteren modern ölçümler vermiştir. Deniz tabanının yılda yaklaşık birbuçuk ile on beş santim arasında hareket ettiği anlaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar kıtaların hareket etmekte olduklarını düşündürmektedir. Kıtalar görünüşte
bir bazalt denizinin (yani denizin tabanındaki kayaların) üstünde sanki yüzüyormuş gibi düşünülmektedir.
Bilim adamları bugünün tüm kıtalarının milyonlarca yıl önce (Laurasia ve Gondwanaland) birbirine yapışık iki kara kültesi oldukları görüşündedirler.
Bu görüşe göre daha sonra, biyolojik çağlarda Laurasia, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya kıtalarına bölünmüş; bu arada Güney Amerika, Afrika, Antarktika, ve Avustralya’da Gondvvanaland dan koparak meydana gelmişlerdir. Kıtaların bugünkü oluşumu da, bir görüşe göre, en son şekil değildir. Çünkü deniz tabanı hâlâ hareket etmektedir ve anlaşılan kıtalar da bu harekete uymaktadırlar. Birkaç milyon yıl sonra nerede bulunacaklarını ise şimdiden söylemek olanaksızdır.
Denizbilimcilerin ileri sürdükleri varsayımlardan birine göre yerkabuğu, altındaki kayaların akışkan olmasından dolayı hareket etmektedir. Bu akışkan ağdamsı maddeler belki de yerin içinden gelen sıcaklığın etkisiyle yukarı doğru harekete zorlanırlar.
Yerin iç kısmının daha sıcak olması nedeniyle, tıpkı bir odada sobayla ısınan havanın, yerden tavana doğru hareket etmesinde olduğu gibi, bu akışkan madde içinde de konveksiyon akımları ya da dikine sıcaklık hareketleri oluşur. Doğaldır ki, bu akışkanlık içinde hareket eden madde yerkabuğunun altına eriştiğinde, yanlara dağılmakta olup bu yatay hareket de okyanus tabanının ve kıtaların hareketine neden olmaktadır.
Okyanus dibindeki yerkabuğunun altında bulunan yaşlı kayalar da yerin içine itildiklerinden bu hal, okyanus dibinde çok yaşlı kayalara niçin rastlanılmadığını açıklamaktadır. Daha yaşlı tortul külteler oluştukça, böylece sürüklenip gitmektedir.
Bazı yeni ölçümler, Kuzey Atlantik Okyanusundaki Orta Atlantik sıradağlarına çok yakın kıyıların yerin altından daha yeni yükselmiş olduklarını, buna karşın daha uzaklardaki dip kayaların daha yaşlı olduklarını göstermiştir. Bu yöntemle, incelenen kayaların yaşlarını ve aralarındaki uzaklıkları dikkate alarak, yer tabanının ne hızda yayıldığı ölçülebiliyor. Bu hızın bir yılda 1,5 ile 15 santimetre arasında olduğu saptanmıştır.

Yorum yazın