Niksar hakkında bilgiler

NİKSAR, yun. Neokaisareia, lat. Neocae-sarea, Karadeniz bölgesinde (Orta Karadeniz bölümü. Tokat ili) ilçe merkezi şehir; 35 201 nüf. (1990). Kelkit ırmağına sağdan karışan Çanakçı deresinin her iki yamacı üzerinde kurulmuştur; yüksl. 350 m. Niksar, Tokat’a 58 km’lik; Karadeniz kıyısındaki Ünye’ye yollarla (108 km) bağlıdır. — Niksar ilçesi, 1 672 km2; 84 932 nüf. (1990). Merkez, Camiiçi ve Gökçeli bucakları; 91 köy. Tütün ve tahıl ekimi. Meyvecilik ve sebzecilik.

• Tarih. Neocaesarea adiyle eski bir yerleşme bölgesinin (Neokaişareia) üstünde Tiberius tarafından kuruldu. 314’te şehirde, dinî bir meclis toplandı. Malazgirt savaşından sonra Türkler tarafından alındı; Danişmentlilerin yönetimine geçti. Bizans imparatoru loannes Komnenos, şehri geri almak için kuşattı; fakat alamadı (1140). Danişmentliler arasındaki saltanat kavgalarından yararlanan Bizans imparatoru Ma-nuel şehri eline geçirdi (1164); Kılıç Aslan şehri geri aldı. Yıldırım Bayezid zamanında OsmanlIların eline geçti. Alevî ve celâlî ayaklanmalarından zarar gördü,

XIX. yy.da nüfusu 4 000 – 5 000 arasındaydı.

• Güzel sanatlar. Yunan ve Roma devirlerinde önemli bir yerleşme bölgesi olan Niksar’da bu dönemlere ait eserlerden hemen hiç bir şey kalmadı; bugün şehirdeki eski eserlerin hepsi Danişmentliler ve Anadolu Selçukluları devrine aittir. Kale, şehre hâkim bir tepe üzerindedir. Birçok kulesi vardır. Antik devirdeki kalenin yerine Bizans devrinde yenisi yapıldı ve Türkler devrinde onarıldı. Ulucami veya Melek-gazi camii, Niksar’ın en önemli camisidir. Cenepnizade Haşan Bey tarafından yaptırıldı (1145). Caminin enine 5, boyuna 7 nefli bir planı vardır. Yağıbasan medresesi (tçkale veya Yağıbasan camii), kalenin eteğinde, kuzeyde yer alan bu yapı, bugün harap bir durumdadır. Medresenin, Melikgazi türbesinin arkasında bulunan kitabesinden, Mehmed ibni Melik Gazi’nin kardeşi ve halefi Nizameddin Yağıbasan tarafından 1157’de yaptırıldığı anlaşılıyor. Anadolu selçuklu medreseleri arasmda, kubbeli medreseler grubuna girer. Çöreği-büyük tekkesi (veya camii), Niksar’ın en önemli eserlerinden biridir. Tokat yolu ü-zerinde bulunan yapı, tekke kısmiyle anıtsal bir kapıdan (portal) meydana gelir. Melikgazi türbesi, üzeri konik bir çatıyle örtülü olan kare planlı esas mekân ve üç kubbeli son cemaat yeriyle bir cami görü-nüşündedir. XII. yy.a ait olduğu sanılan Kulak türbesi, Melikgazi türbesine göre daha ince bir işçilikle yapılmıştır. İçten moloz, dıştan renkli kesme taşlarla süslüdür. Yağıbasan mescidi, Yağıbasan medresesinin batısındadır. Sekizgen planlı türbe, Kulak türbesiyle aynı tipte ve daha büyüktür. Hacıçıkrık (veya Çepnibey) türbesi, dikdörtgen planlı, üzeri tek tonozla örtülü bir yapıdır (1179’da inşa edildi). Karanlıktürbe, Hacıçıkrık türbesi yakınındadır. Taş ve tuğladan yapılmıştır; üzeri kubbeyle örtülüdür. Kırkkızlar türbesi, Niksar’ın önemli eserlerinden biridir. Kitabesinden, yapının XIII. yy.a ait olduğu anlaşılıyor. Yapıya «Kırkkızlar» adının verilmesi mahallî bir aşk hikâyesine dayanır. Halk şairi Emrah’ın mezarı da Niksar’dadır. (M)

Yorum yazın