Mevsimler Nasıl Oluşur

Mevsimler Nasıl Oluşur – Mevsimler Nasıl Meydana Gelir

Yılın dört bölümünden her birine mevsim adı verilir. Her mevsimin ayrı özellikleri vardır. İlkbaharda ağaçlarda tomurcuklar açmaya başlar; kuşlar yuvalarını yapar; birçok vahşî hayvan yavrusunu doğurur. Yaz sıcak havaların mevsimidir; çiçekler açar, çevrelerinde böcekler vızıldıyarak dolaşır. Sonbaharda havalar serindir; ekinler olgunlaşır, hasat yapılır, meyveler toplanır; ağaçlar yapraklarını dökmeye başlar. Kışın birçok ağaç yapraksızdır; günler kısalır ve sıcaklık iyice düşer; birçok yerde kar yağar ve ilkbahara kadar yerden kalkmaz.
Mevsimlerin bu bilinen düzeni Dünyanın her yanına uymaz. Dünyanın bazı yerlerinde daha az mevsim değişikliği vardır. Kuzey ve güney kutuplardan eşit uzaklıkta, Dünyanın tam ortasından geçtiği varsayılan bir çember vardır. Bu çembere ekvator denir. Ekvatorun her iki yanında bulunan şeride tropikal bölgeler denir. Tropikal bölgeler, güney ve kuzey 23 1/2 enlemlere kadar uzanır Tropikal bölgelerde, yazı kıştan ayırmak olanak sızdır. Bütün yıl sıcaktır. Ağaçlar yapraklarını döker; ama hepsini aynı mevsimde dökmezler. Ekvator, Dünyayı yarıküre denen iki eşit parçaya böler. Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’nın büyü bölümü, kuzey yarıküreyi oluşturur. Avustralya Afrika’nın büyük bölümü ve Güney Amerika’nı çoğu güney yarıkürededir. Tropikal bölgeler dışında, kuzey yarıkürede yazken, güney yarıkürede kıştır. Aralık ve Ocak kuzey yarıkürede kış ayları, güney yarıkürede yaz aylarıdır.
Mevsimlerin nedeni, Dünyanın Güneşe göre konumudur. Dünya Güneşin çevresinde aşağı yukarı dairesel bir yörüngede yol alır. Dünya Gün çevresinde, yörüngesini 365 1/4 günde, yani 1 yılda tamamlar.
Dünya Güneş çevresinde dönerken, kendi çevresinde de dönmektedir. Dünyanın çevresin döndüğü varsayılan eksen, kuzey ve güney kutuplarını birleştiren bir doğrudur. Dünya bu eksenin çevresindeki dönüşünü 24 saatte tamamlamaktadır. Bunun sonucu olarak, Dünyanın yarısı günün ancak bir bölümünde Güneşi görür. Dünyanın ekseni eğiktir. Bu eğim 23 1/2 derecedir. Yılın bir bölümünde kuzey kutbu, Güneşe doğru eğik durur. Gerçekte Dünyanın eğimi hep aynı yöne doğrudur. Bu nedenle, Dünya altı ay sonra Güneşin öteki yanına gidince, güney kutbu Güneşe doğru eğilmiş olur.
Bir elmayı Dünya yerine koyalım; Güneş de bir elektrik ampulü olsun. Elmanın eksenini, kuzey kutbu Güneşi görecek şekilde eğelim. Şimdi elmayı kendi ekseni çevresinde çevirelim. Bu durumda, kuzey kutbunun daima aydınlık kaldığı görülür. Ama güney kutbu hep karanlıkta kalır. Kuzey yarıküre yaz aylarını yaşarken, kuzey kutup bölgesinde günün 24 saati gündüzdür. Bu nedenle kutup bölgesine geceyarısı güneşi ülkesi denir. Bu günlerde, güney kutbu ise sürekli karanlık içindedir. Kuzey yarıkürede gündüzün en uzun olduğu gün, yazın tam ortasına rastlar. Bu güne yaz dönümü denir. Bu gün, güney yarıkürede ise gündüzlerin en kısa olduğu gündür.
Şimdi elmayı, lamba çevresindeki yörüngesinde yürütelim. Elmanın eksenindeki eğim hep aynı yönde kalsın. Yörüngenin dörtte biri kadar yol aldıktan sonra elmayı durduralım. Elmaya kendi çevresinde yarım dönüş yaptıralım. Bu durumda, kutuplar dahil, elmanın bir yüzünün tamamen aydınlandığı görülür. Dünya bu durumdayken, gündüz Dünyanın her yerinde tam on iki saat sürer. Diğer bir deyişle gündüz ve gecenin uzunluğu eşittir. Bu eşitlik, kuzey yarıkürede sonbaharda olur.
Eksenin eğimini hiç değiştirmeden elmayı yine yörüngede yürütelim. Yörünge üstünde yarım dönüş tamamlandığı vakit, güney kutbunun Dünyaya doğru eğilmiş olduğu görülür. Bu durum güney yarıkürede yaz ortası demektir. Güney kutbunda sürekli gündüz vardır. Kuzey yarıkürede ise en kısa günler yaşanır. Kuzey kutbu devamlı karanlıktır. Şimdi elmayı yörüngenin dörtte üçüne götürelim. Bu noktada ikinci gün tün eşitliği vardır. Kuzey yarıkürede buna ilkbahar gündüz-gece eşitliği denir.
Bu elma örneği ile; farklı mevsimlerde Dünyanın Güneşle ilişkisinin, uzaydan bakan bir insana nasıl görüneceği anlaşılır.
öğle vakti, Güneş tepedeyken, ufka yakın olduğu zamana oranla daha fazla ısıtır. Çünkü Güneş tepedeyken ışınları dik olarak gelir. Oysa ufuktayken ışınlar yatık gelir ve yayılır. Bu nedenle Güneş ışınlarının eğik geldiği zamanlarda daha az aydınlık vardır ve havalar da daha soğuktur. Yılın değişik zamanlarında Güneş gökte farklı yaylar çizer. Yaz günlerinde kuzeye yakın doğar. Öğle vakti en yüksek noktaya varır. Kışın bu yüksekliğe varmaz. Bu nedenle yazın gündüzler uzun, geceler kısadır. Kış günlerinde ise Güneş, güneye yakın doğar. Kuzey yarıkürede kış gün dönümü gündüzlerin en kısa olduğu vakittir. Güneş gökyüzünde en az bu günlerde yükselir.

Yorum yazın