Massachusetts eyaleti

, A.B.D.’nin ilk on üç eyaletinden biri; kuzeyde New Hampshire ve Vermont, batıda New York, güneyde Connecticut, Rhod island ve Atlas okyanusu, doğuda Atlas okyanusuyle sınırlıdır. Merkezi, Boston (563 000). Eyalet, a-dını eskiden Massachusetts Bay bölgesinde oturan bir algonkia kabilesinin adından almıştır. Algonkia dilindeki massa (büyük), wadchu (tepe) ve set (yakınında) kelimelerinin birleştirilmesinden oluşan kelime «büyük tepenin yakınında» anlamına gelir. Bu tepelerin Blue Hills (Mavi Tepeler) olduğu sanılır.

• Yüzey şekilleri. Eyalette dört bölge a-yırt edilir: batıda dağlar; Connecticut vâdi-si; merkezde yayla; doğuda ovalık bölge. Berkshire tepelen adı verilen batı dağları, kuzey-güney doğrultusunda uzanır; Apalaş dağlarının bir parçası olan Vermont’daki Green Mountaıns’in (Yeşil Dağlar) güney bölümüdür. Batı uçta, New York eyaleti sının boyunca, Taoonic sıradağları uzanır. Bu dağların yükseltisi kuzeybatıda Mount Greylock’ta 1 064 m’yi bulur. Mount Grey-look eyaletinde en yüksek noktasıdır Güneybatıda Everett dağının yükseltisi ise 793 m’dir. Ta conic sıradağlarının doğusunda Berkshire vâdisi uzanır. Bu bölgede başlıca-sı Piltsfield olan birçok imalât merkezi ve sayfiye merkezlen kurulmuştu. Geniş Connecticut vâdisi Berkshire dağlarının doğusunda kuzey-güney doğrultusunda uzanır. Vâdinin alüvyonlu toprakları ve yazların yağışlı geçmesi büyük ölçüde tütün, soğan ve patates yetiştirilmesine imkân verir. Vâ-dınin çevresinde Springfield, Holyoke ve Chicopee gibi birçok imalât merkezi kurulmuştur. Merkezî yayla Connecticut’ın doğusunda uzanır; New Hampshire’deki White Mountains’in (Beyaz Dağlar) güney parçasıdır. Bu tepelik ve ormanlık yaylalar bölgesinin en yüksek tepelerinden biri Wac~ husett Mountain’dir (611 m). Bununla birlikte ortalama yükseklik 335 m’yi geçmez. Bu yaylanın doğusunda, dağ yamaçlarının eteğinde bir kıyı ovası yer alır. Kıyı bölgesindeki en yüksek tepe, Milton’daki Great Blue Hill’dir (194 m).
• Hidrografya. Massachusetts’teki ırmakların toplam uzunluğu 7 420 km’den fazladır. 1 100’den çok da göl vardır. Adalar da dahil olmak üzere Massachusetts kıyılarının toplam uzunluğu 2 947, 688 km’dır. Aynı zamanda kıyılarda birçok elverişli liman da vardır. Eyaletin başlıca ırmağı olan Connecticut ırmağının en büyük kollan Deerfield ve Westfield ırmakları (batı kıyı) ile Millers ve Chicopee ırmaklarıdır (doğu kıyı), öbür önemli ırmaklar arasında Berkshire vâdisinin güneyindeki Housatonic ve Swift ırmakları, doğuda Merrimack ırmağı ve eyaletin güneydoğusunda Black-stone ırmağı sayılabilir. Eyaletin doğu kıyısı boyunca Boston, Lynn, Marblehead, Salem, Newburyport, Plymouth ve Prince-town limanları sıralanır. Boston ve Prin-cetown, okyanusa açılan gemilerin iskelesi dir.

• İklim. Massamhusetts’in iklimi bölgelere göre değişir: kuzeyden soğuk ve kuru, güneyden ise ılık ve yağış getiren rüzgârlar eser. Bu gelişme, fırtınalara ve havanın sık sık değişmesine yolaçar. iç kısımlarda kışlar uzun, baharlar kısa, yazlar ise oldukça sıcaktır. Kıyılarda ise iklim daha ılımlı, yazlar daha az bunaltıcıdır; yağış çok azdır.

• Madenler, Massachusetts’te önemli maden kaynaklan olmamasına ve maden rezervlerinin ametaller kapsamasına rağmen, yer yer altın, gümüş, bakır, manganez, demir, nikel, kalay ve kurşun bulunmuştur. Ametal madenlerin başlıcaları şap, asbest, barit, balçık, kaolin, linyit, antrasit, gra-n.t, siyanit, feldspat, mika v.b.dir. Cape Cod dışında hemen bütün Massachusetts sık ormanlarla örtülüdür. Ormanlar, eyalet topraklarının yüzde 60’ını kaplar. H

• Ekonomi. A.B.D.’nin İktisadî gelişmesinde Massachusetts öteden beri büyük rol oynamıştır. Tarımda, çiftliklerde beslenen hayvanlardan, süt ürünlerinden ve kümes hayvanlarından yıllık gelirin yarısından biraz çoğu elde edilir. Elma, patates ve birincasıf başlıca tarım ürünleridir.

Orman ağaçlarından ticarî alanda büyük ölçüde yararlanılır: gemi yapımı; makine yapımı; mobilya; kutu, oyuncak, süs eşyası v.b. yapımı.

1950’lerden 1960’lann ortasına kadar gerileyen balıkçılık sonra yeniden gelişmeğe başlamıştır. Boston ve Gloucester’de gerek nicelik, gerekse değer yönünden gerilemesine karşılık, balıkçılık, New Bedford’-da büyük ölçüde gelişmiştir.

Massachusetts’te, ticaret, malî işler, öğretim, eğlence ve tarım önemli yer tutmakla birlikte, eyaletin temel faaliyeti sanayidir. Amerikan devridinden önce imalât sanayii henüz pek gelişmemişti. Massachusetts dokuma sanayiinde öteden beri başta gelir, ilk pamuk fabrikası 1788’de Beverly’de, ilk yün fabrikası 1794’te By-field’de, ilk elektrikle çalışan dokuma fabrikası 1814’te Waltham’da kuruldu. Makine tekniğinin ve su gücünün gelişmesi, 1830*-larda, Lowell, Lawrence ve Fall River gibi büyük merkezlerin tanınmasına yolaçtı. Gerçekten, bu şehirler dokuma sanayii sayesinde gelişmiştir. Çizme ve ayakkabı sanayii de Lynn, Haverhill, Brockton ve birçok küçük şehrin gelişmesine yol açmıştır. ilk olarak amerikan sömürgelerinde yapılan matbaacılık, 1639’da Cambridge’te yerleşti. Bu küçük başlangıçtan sonra basım ve yayım işleri eyaletin önemli sanayilerinden biri haline geldi.

1901-1904 Yılları arasında, dokuma ve deri sanayiinin gerilemesinden imalât sanayiinde çalışan1 işçiler büyük zarar gördü. 1905’ten sonra işsizlik önlendi. Son yıllarda ise eyalette elektrikli makineler, nakliye araçları, kimya sanayii, askerî donatım, ham ve işlenmiş madenler üretimi gelişti. Massachusetts’in nüfusu 1790-1990 ar*-cı Ua iktisadı yünden daha elverişli bjr ortam bulmaktı.
Massachusetts topluluğunun imtiyaz fermanının Amerika’ya devredilmesi, bu sömürgenin gelecekteki hükümeti ve İngiltere ile ilişkileri konusunda önem taşır. Çünkü bu ticaret ortaklığının imtiyaz fermanı sonradan sömürgenin «charte»ı haline geldi. Sömürgenin işlerine kral da, parlamento da karışmayacaktı. 1691’de Massachusetts kendi hükümetini öbür sömürgelerle hemen hemen aynı seviyeye getiren yfeni bir imtiyaz fermanı elde etti. Bu fermanla, Massachusetts’e kral tarafından bir. başkan tayin edilecek, bu başkan Yasama meclisinin kararlarını veto etme hakkına sahip olacaktı. Maine ve Piymo-uth sömürgesi de Massachusetts’e katıldı.

XVII. ve XVIII. yy.da Massachusetts sık sık Kızılderililerin hücumuna uğradı. 1637’deki Pequot savaşı ve 1675-1678 arasındaki Kral Philip savaşında Massachusetts, topraklarının büyük kısmını kaybetti ye sınırların kesin olarak tespiti, bir nesil kadar gecikti. Daha sonra Fransız-lara ve Kızılderililere karşı savaşlarda birçok sınır şehri yakılıp yıkıldı. Massachusetts, Fransa ile sömürge rekabeti savaşlarında (1689-1763) önemli rol oynadı. Sir William Pepperel kumandasında Massachusetts birlikleri 1745’te Louisburg’un alınmasında büyük rol oynadı ve Yediyıl savaşlarının (1756 – 1763) birçok seferine katıldı.

Fransızlara karşı savaşı kazanan Massac-husetts’Jiler, gemi yapımı, Batı Hint a-dalarıyle ticaret ve köle ticareti sayesinde zenginleşti. 1779 Sonlarına doğru halk bir anayasa hazırladı. Bu anayasa 1780’-de onaylandı. 1786-1787 Arasındaki Da-niel Shays isyanı milis kuvvetleri tarafından bastırıldı; ama tutucu sınıfları korkuttu ve yeni bir federal anayasa hazırlanmasında rol oynadı. Federal anayasa 1788’de onaylandı.
Ticarî sınıfların hâkim olduğu Massachusetts, anayasanın kurulduğu ilk günlerde koyu bir federalist siyaset izliyordu ve Jefferson partisinin tarımsal ve demokratik ilkelerine karşıydı. Jefferson, ülkedeki ticareti kısıtlamıştı. 1812 Savaşı da ticaretin hemen hemen durmasına yolaçtı. Fakat Massachusetts halkı âsi ruhluydu, kendi milis kuvvetlerinin ülke dışında görev almasına izin vermedi ve sözcüleri 1814’te-ki Hartford uzlaşmasında etkin bir rol oynadı. 1815’ten sonra, dokuma sanayii gelişti. Ayrıca birçok çeşitli sanayi merkezi kuruldu. Ama tarım geriledi. 1830larda, sanayideki değişimin yanı sıra, birçok bilim adamı ve sanatçının ortaya çıkma-sıyle bir çeşit New England rönesansı doğdu. Bu rönesans unitarianizm dininin liberal görüşlerini, Emerson ve öbür edebiyatların «akılcılık» felsefesini ve günden güne artan sosyal reform taleplerini birleştirdi. Eyalette, Emerson, Hawthorn, Thoreau, Holmes, Lowell, Bryant, Park-man, Prescott v.b. gibi değerli edebiyatçılar yetişti. Horace Mann, öğretim reformunun öncüsü oldu. William Lloyd Garrison da 1831’de Bostonda köleliğin kaldırılması alanında çalışmağa başladı.

1845’ten sonraki başlıca siyasî olaylar Know – Nothing («Hiç Bir Şey Bilme») partisindeki kargaşalıklar ve köleliği kaldırma hareketleridir. İrlanda’dan Massachusetts^ en büyük göç bu yıllarda oldu.

özellikte, kuzeyde deniz kıyısındaki bölgelerde gelişen Amerika’ya Doğuştan Bağlılık hareketi, Amerikan veya «Know Nothing» partisinde şekillendi. Bu parti 1854’-te Massachusetts’te oyların çoğunu topladı. Bu arada köleliği kaldırma hareketi de özellikle 1801’de Lincoln tarafından hayli desteklendi.

iç savaşı izleyen dönemde Massachusetts, dokumacılık ve dericilik başta olmak üzere birçok alanda, önde gelen durumunu korudu. 1900’den önce, A.B.D/deki yünün üçte bir kadarı ve çizme ve ayakkabı imalâtının yarıya yakını Massachusetts’-ten geliyordu. Bunun yanı sıra kültür a-lanındaki büyük gelişmeler ve çok sayıda göçmen gelmesi, ülkede köklü değişikliklere yolaçtı. 1930’dan sonra, nüfusun üçte ikiye yakınını yabancı ülkelerde doğanlar veya yabancı ülkelerde doğanların soyundan gelenler temsil ediyordu, (m) MASSACHUSETTS koyu, Maine körfezinde büyük koy, A.B.D.’nin doğu kıyısında. Boston bu koy kıyısında, Charles River’in ağzında kurulmuştur, (l)

Etiketler: , ,

Yorum yazın