Mallorca

Mallorca fr. Majorque, Ispanya’ya bağlı Balear takımadalarının en büyük adası; 3 640,16 km2; 561265 nüf. (1990). Merkezi Palma.

• Coğrafya. Adanın eşkenar dörtgen biçiminde -olan kıyıları güneybatıdaki Palma, kuzeydoğudaki Alcudia ve Pollensa körfezleri dışında dümdüz uzanır. Yüzey şekillerinde dört kesim ayırdedilir; a) Tramunta-na dağlan; b) Raiguer; c) Pla veya orta ova; d) Levante (Doğu) dağları.
85 km uzunluğunda, 15 km genişliğinde o-lan Tramuntana dağı, kıyıya paralel olarak, güneybatıdan kuzeydoğuya doğru u-zanır. İkinci zaman gereçlerinden meydana gelen ve Üçüncü zamanda Alp dağlarıy-le birlikte yükselen bu dağlar, yapı bakımından iç vâdileri çevreleyen çeşitli sıraların binişmesiyle oluşmuştur; en yüksek noktaları adanın da en yüksek yeri olan «Pug Majör» doruğunda 1 445 metreyi bulur. Raiguer, Tramuntana dağlarının güney yamacında, dağla orta ova arasında bir geçiş bölgesidir; Levante dağlarına kadar uzanır. Levante dağları adanın doğu kıyısında Tramuntana dağlarıyle aynı yönü takip eder; yapıları ve oluşma dönemleri aynı olduğu halde yükseltüeri Tramuntana dağlarınınkinden azdır. (Son Morei tepesinde 562 m).

Adada ılıman akdeniz iklimi hüküm sürer. Yıllık sıcaklık ortalaması 16,9°C, yaz ortalaması 24°C, kış ortalaması 10,9°C’tır. Yılık ortalaması 50 mm olan yağışlar, en çok sonbaharda düşer; uzun ve kurak yaz döneminde ise çok azalır.

Bitki örtüsünün başlıca özelliği yapraklarını dökmeyen meşe* ağacıdır (Quercus ilex). Ormanaltı, sakız ağacı, yaban zeytini, laden, süpürge otu ve fundalıklardan oluşan bir makiyle örtülüdür. Birçok bölgede meşenin yerini halep çamı (Pinus halepensis) almaktadır. Ada topraklarının yüzde 58’in-de tarım (ancak yüzde 5,82’sinde sulama yoluyle) yapılır.

Kuru tarımın büyük kısmını tahıl ve sebze meydana getirir (yüzde 35,43); badem ağacı yetiştiriciliği de çok yaygındır (65

000 hektar). Ayrıca keçi boynuzu, incir, kayısı ve çeşitli meyveler yetiştirilir. Dağlardaki zeytinlikler ve bağlar gerilemektedir. Hayvancılık oldukça ileridir (domuz, koyun, sığır, koşum hayvanları).

Ülkenin başlıca gelir kaynağı olan turizme bağlı olarak inşaat ve besin sanayii büyük ölçüde gelişmiştir. Ayrıca ayakkabı, kumaş, cam eşya, dövme demir fabrikaları kurulmuştur.

Halkın yüzde 43,8’i merkez Palma’da yaşar; gerisi, en büyüğünün nüfusu 20 000 kişiyi aşmayan 52 şehre dağılmıştır. Adanın en yoğun kesimi Raiguer bölgesidir.

— Tar. Mallorca, M.ö. 123’te Romalılar tarafından işgal edildi; sırasıyle Vandalların ve BizanslIların eline geçti. 903’te İslâm el-Cevlanî tarafından fethedilerek Kur tuba halifeliğine katıldı. 1130-1203 Arası Mu-rabıt imparatorluğuna bağlanan ada, 31 eylül 1299’da Jaime I’in kuvvetlerine teslim oldu. Bk. MALLORCA KRALLIĞI. (L)

MALLORCA krallığı, geçici devlet (1276-1344). Fatih Jaime’nin vasiyeti uyarınca Aragon krallığından ayrılarak küçük oğlu jaime’ye (1262) verilen Balear adalarını, Montpellier senyörlüğünü içine alıyordu. Roussillon ile ve Cerdana kontlukları ve Başkenti Perpignan ve Raymond Lulle’un Miramar kolejini kurduğu Palma de Mallorca, o tarihte parlak bir dönem yaşadı. Aragon’un yeniden fetih isteği, Fransa’nın göz dikmesi yüzünden yeni devlet, başlangıçta sarsıntılar geçirdi, Jaime I (1276-1311) büyük kardeşi Aragon kralı Pedro IH’ün (1279) met buluğunu kabul etmek, Barcelona parasının rayicine uymak ve Barcelo-na’nın geleneklerini kabul etmek zorunda kaldı. Jaime’nin Fransa kralı Atak Philippe ile (1283) ittifak yaparak kurtulmayı denemesi üzerine Pedro III, Mallorca krallığı topraklarını yağmalayarak Perpignan’ı ele geçirdi; sonra Atak Philippe başkenti bir baskınla yağmaladı (1185’te orada öldü). Jaime’nin oğlu Sancho’nun (1311-1324) zamanı, nispeten sakin geçti; ama yeğeni küçük Jaime II (1324-1344), amcası Mallor-calı Felipe’nin vesayeti altında, önce Aragon’un kışkırttığı bir ayaklanma ile karşılaştı; kendi tebaası tarafından esir edildi ve ancak papa Johannes XXIII sayesinde kurtuldu; beceriksizliği yüzünden, kışkırtmala-rıyle amcasının oğlu Aragon kralı Pedro’-nun hücumuna yolaçtı (1343) ve Perpig-nan’da teslim olmak zorunda kaldı; 1344’te Mallorca krallığı, Aragon krallığına bağlanırken, parasız kalan, on hükümdarı Mont-pellier’yi Fransa’ya rehin etti. Bk. aragon ve İspanya, (l)

Yorum yazın