Malavi

Malavi , esk. Nyasaland, Doğu Afrika’da devlet, Malavl gölünün batı ve güney kıyıları bovunca uzanır: 103 4£ûJrm*: 8 515 000 nüf. (199U* Başkenti Ulongve i220 300 nüf.): başlıca şehirleri r Biantvre-Lıınbe (338 000 nuı.,1 nüf.); Zomba (20 000 nüf.)

• Fizikî coğrafya. Ülkenin büyük kısmı uzun bir çöküntü hendeği halindedir; dibinde Malavi gölünün (478 m yükseltide) bu-lunduğu bu hendeğe, 2 000-2 500 m yüksekliğindeki yaylaları sınırlayan sarp fay basamakları hâkimdir. Tektonik hendeğin güneydeki uzantısı olan Shire vâdisini, Zomba dağları, Shirva gölünün bataklık çöküntüsünden ayırır. İklim bakımından, alçak bölgeler sıcak, yüksek topraklar ise daha serindir.

• Be$erî coğrafya. Nüfusun büyük kısmı Bantulardır (ülkede ancak 8 600 avrupalı ve 10 400 hintli yaşar); 150 000 afrikalı iki yıllık mukavele ile Rodezya ve Witwaters-rand’a çalışmağa gittikleri halde, özellikle Mozambik’ten gelen göçmenler yüzünden nüfus hızla çoğalmaktadır. Nüfus ülkenin güneyinde kuzeye oranla çok daha yoğundur.

Malavi ekonomisinin temeli tarımdır. Besin tarımının (mısır, sorgo, pirinç, çeşitli tahıllar, baklagiller) yanı sıra çeşitli oranlarda, avrupalılar ve yerliler tarafından ihracat ürünleri de yetiştirilir; ihracatın üçte birini tutan tütünün (yaklş. 15 000 ton) yarısını afrikalılar eker. Ülkenin güneyinde pamuğun büyük kısmını üretenler de af-rikalılardır. Değer bakımından ikinci ihracat ürünü olan çay, Mlanje dağlarında av-rupalıların tarım işletmelerinde yetiştirilir. Ama bu ticaret ürünleri tarımının gelişmesi, hayvancılığa (356 000 sığır) ve besin tarımına ayrılmış toprakları azaltmaktadır. Altın, boksit ve kömür yataklarına henüz el sürülmemiştir. Çay, mısır ve tütün fab-rikalarıyle göl balıkçılığı dışında sanayi yoktur. Malavi, ithalât ve ihracatını de-miryoluyle Beira limanından (Mozambik) yapar.

• Tarih. İlk olarak XVII. ve XVIII. yy.da Portekizlilerin uğradığı Malavi gölünü, 1859’da Livingstone yeniden keşfetti. Göl bölgesi bir geçit yolu ve Hint okyanusunda köle ticareti yapan gemiciler için bir köle toplama pazarıydı. 1875’ten sonra Livingstone Hür kilisesi ile iskoçya kilisesi tarafından hıristiyanlaştınlan bölgede, 1878’de ikmali sağlamak için Afrika Gölleri şirketi kuruldu. 1889’da British South Africa şirketi Malavi’yi işletme imtiyazını aldı ve İngiliz temsilcisi, Serpa Pinto’nun Mozambik’i Angola’ya bağlamak için ülkeyi e)e geçirmesini önledi. 1891’de İngiliz Zambesyası’ndan ayrılan ülke, British Central Africa himayesi, 1907’de de Nyasaland adını aldı. Nyasaland, 1953’te Kuzey Rodezya ve Güney Rodezya ile Rodezya ve Nyasaland federasyonunu kurdu. 1959 Martında bağımsızlık çalkantıları başladı.
Nyasaland Afrika kongresi başkanı Hastings Banda, 1960 nisanında serbest bırakıldı. Ağustos 1961 seçimlerinden sonra İngiltere, Nyasaland’a Rodezya’dan ayrılma hakkını tanıdı (aralık 1962). 1963’te büyük çapta muhtar bir statüye kavuşan ülke, 1964’te Malavi adiyle bağımsızlığını kazandı. Yeni devletin, Malavi Kongre partisine dayanan başkanı Banda, Güney Afrika ve Mozambik ile iyi ilişkiler kurdu; 1965’te iki eski bakanının önderlik ettiği bir ayaklanmayı) bastırdı. 1966’da cumhuriyet rejimine geçen Malavi, Commonwealth üyeliğini de muhafaza etti. 1967’de Ban-da’nın bir suikast teşebbüsünü’ açıklamasından (4 ekim) sonra, dışişleri bakanı da dahil vurulanlar (11 ekim) olduğu bildirildi. 1968’de 13 kişi idama mahkûm edildi. Yehova’nın Şahitleri mezhebi mensupları tutuklandı. 1969’da, yargı organlarından geçen hükümlere karşı Yüksek mahkemeye baş vurma hakkı kaldırılınca, bu mahkemenin avrupalı hâkimleri istifa ettiler. 1970’-te yapılan anayasa değişikliği uyarınca Banda, kaydı hayat şartıyle cumhurbaşkanı olarak 6 temmuz 1971’de ant içti, (lm)

Yorum yazın