Kuzey Amerika Hakkında Bilgiler

Kuzey Amerika Hakkında Bilgiler

Kuzey Amerika Hakkında BilgilerAmerika anakarasının kuzey parçasıdır. Doğuda Atlas Okyanusu, güneyde Orta Amerika, batıda Büyük Okyanus, kuzeyde de Buz Denizi ile sınırlanmıştır.

Yüzölçümü (Gröndland’la birlikte): 23.490.842 km.2

Nüfusu: 300.000.000

Avrupa ile Asya arasında kalan Kuzey Amerika toprakları, güneyde Ekvator’un 800 km. kadar üzerinden başlayarak, kuzeyde Kutup Çemberi’nin İçlerine kadar uzanır. Kuzey Amerika, Panama Kıstağı ile Güney Amerika’ya bağlıdır.

Kuzey Amerika’nın Dağları
Genel olarak Kuzey Amerika’nın batı bölümü dağlık, kuzey bölümü ise ovalıktır. Appalachian Dağları ile Kayalık Dağlar arasında büyük bir ova vardır. Doğudaki dağlar alçak, batidakiler daha yüksekçedir. Kuzey Amerika’nın batı kıyılarını And Dağları kaplar. Bu dağların doğusunda ise. Kayalık Dağlar vardır. Kayalık uağlar, kuzeyden güneye doğru uzanarak, bütün Kuzey Amerika’yı kaplar. Bu dağlarla Kıyı Dağlan arasında kalan bölgeye Batı Yaylaları adı verilir. Bu yaylaların yüksekliği 1000 – 3000 m. arasındadır. Genişlikleri de, 10 km. ile 1500 km. arasında değişir.

Kuzey Amerika’daki dağların yüksekliği 5000 metreyi pek az geçer. Appalachian Dağları’nın en yüksek yeri Mitchel Tepesi’ dir (2.037 m.). Bunlardan daha yüksek olan Kayalık Dağlar’ın en yüksek yerleri, A.B.D. topraklarındaki Whitney Tepesi (4.418 m.),’ Kanada’daki Logan Tepesi (6.050 m.), Alaska’daki Mc Kinley Tepesi (6.187 m.)’dir (Bk. Appalachian Dağları, Kayalık Dağlar).

Kuzey Amerika’nın Nehirleri

Mississippi: Missouri ile birlikte, Kuzey Amerika’nın en büyük akarsu sistemini meydana getirir. Mississippi, kollarıyla birlikte,

2.000.000 km. karelik bir alanı sular. Gene kollarıyla birlikte, 20.000 km.’lik bir kesimi gemiciliğe elverişlidir. Mississippi, Minnesota’daki İtasca Göjü’nden çıkar. Uzunluğu 3.780 km.’dir. 4.370 km. uzunluğundaki Missouri, bu nehrin kollarından biridir. Bu muazzam nehirlerin suladığı topraklar,

50.000.000’den çok insanı barındırmaktadır. Mississippi Nehri’nin daha başka önemli kollan da vardır (Bk. Mississippi). Missouri ile Mississippi bir tek nehir sayılırsa, dünyanın en uzun nehri olur. Mississippi Meksika Körfezi’nde denize dökülür.

Mackenzie: Mississippi’den sonra Kuzey Amerika’daki nehirlerin en büyüğüdür. Kayalık Dağlar’dan çıkar. Uzunluğu 4.600 km. dir. Kuzey Buz Denizi’e dökülür. Yaz aylarında, nehrin büyük bir kısmında buharlı gemiler işler. Mackenzie Nehri, adını nehir boyunca ilerleyerek Kuzey Buz Denizi’ne varan Sir Alexander Mackenzie’den almıştır (Bk. Mackenzie).

Rio Grande del Norte: Bu nehir Amerika Birleşik Devletleri ile Meksika sınırını teşkil eder. Uzunluğu 2.900 km.’dir. Colorado’ nun güneybatısında, Kayalık Dağlar’dan çıkar. Bir süre güneye doğru aktıktan sonra, dokuya yönelir; derin, güzel görünümlü kalyonlardan geçerek, Meksika Körfezi’nde denize dökülür. Rio Grande del Norte Nehri’ nin havzası yaklaşık olarak 350.000 km. ka-, redir. Nehir, A.B.D. ile Meksika arasında eşit olarak paylaşılmıştır. Zaman zaman bu iki ülke arasında bir anlaşmazlık konusu haline de gelmiştir.

Yukon: Britanya Kolumbiyası’ndan doğar. Çıktığı yer, Büyük Okyanus’tan ancak 25 km. kadar uzaklıktadır. Bir süre kuzeybatıya doğru aktıktan sonra Alaska topraklarına girer, batı yönünde bütün Alaska’yı geçerek, Bering Körfezi’ne dökülür. Uzunluğu 3.290 km.’dir. Yukon Nehri geçtiği bölgenin başlıca ulaşım aracıdır. Yazın nehrin ağzından itibaren 2.500 km.’ye yakın bir kesimi ulaştırmaya elverişlidir. Yukon Nehri, 50’0.000 km. kareyi aşkın bir alanı sulamaktadır.

Colorado: Kuzey Amerika’nın en önemli nehirlerinden biridir. Amerika Birleşik Devletleri topraklarında, Kayalık Dağlar’dan doğar. Güneybatıya doğru akarak, Meksika topraklarından geçer, Kaliforniya Körfezi’ nde denize dökülür. Uzunluğu 2.250 km.’ dır. Yatağı çok sarptır. Dünyaca tanınmış büyük Colorado Kanyonu bu nehrin yata-ğındadır (Bk. Colorado Nehri).

Columbia: Kanada’da, İngiliz Kolumbiya-sı’ndaki Columbia Gölü’nden doğar, A.B.D. topraklarına girer. Bir süre güneye doğru aktıktan sonra, Kıyı Dağları’nı keserek batıya doğru yönelir, Büyük Okyanus’a dökülür. 1.953 km. uzunluğundaki nehrin 600 km. lik bir kısmı Kanada topraklarındadır.

Columbia Nehri Kuzey Amerika’nın en büyük enerji kaynağıdır. Yatağı boyunca yapılmış barajlardan çok büyük ölçüde hidroelektrik enerjisi elde edilir. Washington eyaletinde, Columbia Nehri üzerinde yapılan Büyük Coulee Barajı dünyanın en büyük barajlarından biridir. 1942 yılında yapılması tamamlanan baraj, 183.000.000 dolara mal olmuştur. Aynı zamanda, dünyanın en güçlü hidroelektrik santralinin de enerji kaynağıdır. Barajın arkasında, yaklaşık olarak 250 km. uzunluğunda bir baraj gölü meydana gelmiştir. Bu göle Franklin D. Roosevelt adı verilmiştir. Gölün kıyılarının uzunluğu 1000 km.’yi geçer. Bu kıyılar Millî Dinlenme Yeri’dir. Columbia Nehri üzerinde, Büyük Coulee Barajı’ndan başka dört büyük baraj daha vardır.

Kuzey Amerika’nın öbür önemli nehirleri Fraser, Churchill, Nelson, Grande de Santiago, Potomac, Branzos, Saskatchewan’dir.
Kuzey Amerika’nın Gölleri

Kuzey Amerika’nın en büyük özelliği, beş büyük gölün bir grup halinde burada toplanmış olmasıdır. Bu beşli göl grupunu meydana getiren göller şunlardır: Superior, Michigan, Huron, Erle, Ontario. Bu göllerin her bîri, neredeyse bir deniz büyüklüğündedir. Hepsinin suyu tatlıdır. Göllerin beşi de, su yollarıyla birbirlerine bağlıdır.

Superior: Gerek Göller Bölgesi’nin, gerekse Kuzey Amerika’nın en büyük gölüdür. Yüzölçümü 82.380 km.2’dir. Amerika Birleşik Devletleri İle Kanada arasındadır.

Michigan: Superior Gölü’nün güneyinde-dir. Kuzeyden güneye doğru uzanır. Yüzölçümü 58.000 km. karedir. Kuzeydoğusunda bulunan Huron Gölü İle birleşir.

Huron: üç büyük gölün en doğuda olanıdır. Batıda Superior ve Michigan gölleriyle birleşir. Yüzölçümü 60.000 km. karedir.

Erle ile Ontario gölleri, bu üç gölün doğusunda kalır. Beş gölün en küçüğü Ontario’ dur. Niagara Çavlanı bu iki gölün arasındadır.

Kuzey Amerika’nın öbür önemli gölleri, Kanada topraklarındaki Büyük Ayı, Büyük Esir, Winnipeg, Atabaska golleriyle A.B.D.’ nin batısındaki Büyük Tuz Gölü’dür. A.B.D.’ nin kuzeyinde ve Kanada da daha pek çok küçük göller vardır. Günçy bölgesindeki göllerin en önemlisi ise, Meksika’daki Chapala Gölü’dür.
Kuzey Amerika iklimi

Kuzey Amerika’nın büyük bir kısmı ılıman iklim bölgesine girer. Ancak Kuzey Amerika, Kutup Bölgesi’nin ötelerine kadar uzandığı gibi, güneyde Ekvator’un sıcak bölgelerine de yaklaşacak kadar büyüktür.

Bu bakımdan Kuzey Amerika’da ısı çok büyük değişiklikler gösterir, örneğin, ocak ayında ısı Grönland’da —30°’den aşağı olduğu halde, güneyin tropik bölgelerinde +20°’ yi geçer.

Anakaranın büyük bir kısmında kışlar soğuk, yazlar sıcak geçer. Büyük Okyanus kıyılarında, hattâ Alaska’da bile, mevsimler arasında büyük ısı değişiklikleri olmaz. Çünkü, anakaranın batı kıyılarını sıcak okyanus akıntıları yalamaktadır.

Kuzeydoğuda iklim daha serttir. Labrador da kışlar okadar şiddetli geçer kl, buraların ahalisi yaşamını sürdürmekte büyük güçlük çeker, öte yandan, Meksika yaylalarında da tropik iklim hüküm sürer.

A.B.D.’nin güney ve doğu bölgelerinde yağışlar çok boldur. Britanya Kolumblyası dünyanın en çok yağmur alan yörelerinden biridir. Yalnız, bu rutubeti taşıyan rüzgârlar Kayalık Dağlar’da kesildiği için, doğudaki ovalarda yağış pek azalır. Okadar ki, bu bölgede yer yer çöllere bile rastlanır. Ancak, orta bölgeye tarım yapmaya elverecek kadar yağış düşer.

Doğal Zenginlikler

Bitkiler: Kuzey Amerika’da bitki çeşidi pek zengindir. Bitki topluluklarının özelliği bakımından, burası kuzey, orta, tropik olmak üzere başlıca üç bölgeye ayrılır.

Kuzey bölgesinin Kutup Çemberi içinde kalan kesimleri (Grönland, Kuzey Kanada, Kuzey Alaska) yılın büyük bir kısmında buzlar altındadır. Kısa süren yaz aylarında likenler, yosunlar yetişir. Ağaç olarak da, kuytuca yerlerde bodur söğütlere rastlanır. Bu kesimin hemen güneyinden, yapraklarını dökmeyen ağaçlarla kozalaklardan oluşmuş ormanlar başlar. Bu ormanlar hemen bütün Kanada’yı kaplar.

Orta bölgeye doğru yaklaştıkça, bitki çeşitleri artar. Bu bölgenin doğu yarısı çok yağmur aldığı için, oldukça rutubetlidir. Buralarda büyük kestane, huş, kayın, meşe, manolya, ormanları vardır. Amerika’ya ilk yerleşenler, bu bölgenin özellikle kuze” kesimindeki ormanları tarhip etmişlerdir.

Orta bölgenin batı kesiminde ise, doğudaki ormanlardan eser yoktur. Yalnız, nehir boylarında tek tük ağaçlara rastlanır. Eskiden buralardaki çayırlarda bizon yetişirdi. Bugün ise bu yöre çiftçilik için kullanılmaktadır.

Tropik bölgede, sayısız ağaç türlerinin yetiştiği muazzam ormanlar vardır. Burada yetişen ağaçların başında kauçuk ağacı, maun, palmiye gelir.

Hayvanlar: Kuzey Amerika’da büyük ikiirr değişiklikleri olduğundan, burada yaşayan hayvanlar da çok çeşitlidir.

Kuzey Kutup bölgelerinde kutup ayısı, misk öküzü, Amerikan ren geyiği (karibu) gibi hayvanlar yaşar. Denizlerde de morslarla (deniz aygırı) balinalara rastlanır. Bu bölgede yaşayan kutup ayısı, kutup tilkisi, kutup tavşanı, kar baykuşu gibi hayvanların kürkü bütün yıl beyaz kalır. Gene bu bölgede yetişen gelincik ise, kürkünü mevsimlere göre değiştirir. Daha güneyde, orman kari-buları, vaşak, mink, sincap gibi türlü hayvanlara, çeşit çeşit kuşlara rastlanır.

Kuzey Amerika’nın orta bölgesi hayvan bakımından çok zengindir. Bu bölgenin doğusunda geyik, siyah ayı, gümüşü tilki, tavşan, sincap, kokarca, kunduz, kırmızı tilki, vb. gibi hayvanlar yaşar. Batıdaki dağlık bölgelerde ise, kurt, tilki, yaban keçisi, antilop, bizon, puma gibi hayvanlara rastlanır.

Kuzey Amerika’da Yaşayanlar

Eskimolar’da da Moğol ırkına özgü özellikler görülür. Basık burunlu, kısa boyludurlar (Bk. Eskimolar; Kızılderililer).

Kızılderililer’le Eskimolar’ın dışındaki Amerikalılar için tam bir ırk sınıflandırması yapmak son derece güçtür. Çünkü Amerikan ahalisinin dedeleri Avrupa’dan buraya göçmüş, gerek yerli ahaliyle, gerekse bir birler iy-le kaynaşmışlardır. Bundan dolayı, Amerikan ırkı çok karmaşıktır.

Zenciler’in Amerika’ya gelişi de hemen hemen Beyazlar’ınki kadar eskidir. Çoğunluğu Afrika’dan getirilmiştir. Bugün Amerika’da büyük bir topluluk meydana getirecek kadar çok Zenci vardır.

Kuzey Amerikalılar’ın yaşayışı Avrupalı-lar’ın yaşayışını çok andırır. Bugün bizim “Amerikan-varî yaşayış” dediğimiz hayat tarzı, gelenek, görenek bakımından, Kuzey Amerika’da yerleşmiş Avrupalılar’ın, Asyalı-lar’ın, Zenciler’le Kızılderililer ‘in hayat tarzlarının bir karışımından başka bir şey değildir. Bu arada, Afrika kültürünün Kuzey Amerikalılar’ın müzik, resim, heykel sanatında büyük etkileri olmuştur. Kızılderililer de Amerikan sanatını hayli etkilemişlerdir. Kuzey Amerika ahalisi birtakım Asya geleneklerine de çok önem verir, örneğin, Çin yemeklerine çok düşkündürler.
Kuzeyde yaşayan Eskimolar’la Orta Amerika yerlilerini bir yana bırakacak olursak, Kuzey Amerika ahalisi AvrupalIlar gibi giyinir. Eskimolar ise, kışın deriden yapılmış elbiseler giyerler. Orta bölgelerdeki Kızılderililer de, pek basit kumaş parçalarıyla örtünürler. Bununla birlikte, başka ülkelerde yerleşmiş Kızılderililer AvrupalI gibi giyinirler.

Genel olarak, Kuzey Amerika ahalisi dünyanın başka bölgelerinin ahalilerine göre çok iyi giyinir. Amerikalılar’ın çoğu ısıtma düzeni olan modern evlerde otururlar, iyi yemekler yerler. Başlıca besinleri et, süt, tereyağı, yumurta, şekerdir. Bu besin maddeleri, Amerikalılar’ın yiyeceklerine tahıldan daha çok yer tutar. Ancak, çok yoksul bir hayat süren Kuzey Amerikalılar da yok değildir. i,ok yer tutar. Ancak, çok yoksul bir hayat süren Kuzey Amerikalılar da yok değildir, örneğin, kuzeydeki Eskimolar, “iglo” dedikleri buzdan yapılmış kulübelerde, çok ilkel bir hayat sürerler. Orta Amerika’da yaşayan Kızılderililer de, derme-çatma kulübelerde barınır, yokluk içinde yaşarlar.

Kuzey Amerika’da Dil Amerika’nın keşfi sırasında, Kuzey Amerika’da yaşayan bir milyonu aşkın ahali şaşılacak derecede çeşitli diller konuşuyordu. Bu dillerin çoğu bugün hâlâ konuşulmaktadır. Ancak, bugün bu çeşitli dilleri kullananlar yalnız bir avuç yerliden ibarettir. Yerli dilleri başlıca altı ana grupta toplanmıştır. Bu altı ana grup da, ikinci derecede ellibeş kadar dil grubuna ayrılır.

Yerli diller dışında, Kuzey Amerika’da hemen hemen yalnız İngilizce konuşulur. Yalnız, Kanada’nın bazı bölgelerinde fransızca, bir de Meksika’da İspanyolca konuşulmaktadır.

Ekonomik Durum Kuzey bölgelerinde yaşayan ahalinin çoğu
avcılıkla geçinir. Kerestecilik ile madencilik de bura ahalisinin en önemli geçim kaynaklarındandır. Orta bölgelerde ise, hem tarım, hem de madencilik yapılır. Çok bol tahıl yetişir. Dünyadaki buğdayın dörtte biri, mısırın da yarısı buradan elde edilmektedir. Pamuk üretimi de çok gelişmiştir. Dünya pamuğunun yarısını Kuzey Amerika yetiştirir.

Kuzey Amerika, zengin endüstrisi bakımından da, öbür anakaraların hepsinin önünde gelir. Kuzey Amerika’da eskiden çok daha geniş ölçüde tarım yapılırdı. Endüstrinin gelişmesi üzerine, tarıma ayrılan topraklar azalmıştır. Buna karşılık, modern usullerle yapılan çiftçilikten çok iyi sonuçlar alınmaya başlamıştır. Eskiden çiftçilikle uğraşanların çoğu artık şehirlere yerleşmişlerdir. Kuzey Amerika’nın ekonomik bakımdan çok gelişip güçlü bir duruma gelmesi sayesinde, buranın ahalisi- de başka ülkelerin ahalisinden çok daha yüksek bir hayat düzeyine ulaşmıştır.

Kuzey Amerika, ulaştırma bakımından da yalnız Amerika anakarasının değil, hemen bütün dünyanın ein kusursuz bölgelerinden biri sayılır.

Doğal bir ulaştırma aracı olan ırmaklardan geniş ölçüde yararlanılmıştır, özellikle Mississippi-Missouri nehirleriyle Mackenzie, Yukon nehirlerinin ulaştırmaya elverişli yerlerinde sayısız buharlı gemi çalışmaktadır.

Kanada’nın güneyi ile Amerika Birleşik Devletleri’nde muazzam bir demiryolu ağı vardır. Kuzey Amerika’daki bütün demiryollarının uzunluğu 450.000 km.’yi geçer. Bunun 350.000 km.’yi aşkın bir kısmı Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunmaktadır. Meksika demiryollarının uzunluğu da 60.000 km.’yi geçer.

Karayolları ise, Kuzey Amerika’nın en önemli ulaştırma araçlarından biridir. Yalnız Amerika Birleşik Devletleri’ndeki karayollarının uzunluğu bile 5.000.000 km.’yi geçer. Bu yolların 1.500.000 km.’ye yakın bir kısmı asfalt ve bitümdür.

Kuzey Amerika’nın en önemli yol şebekesi, Alaska’daki Fairbanks ile Britanya Kolum-biyası’ndaki Dawson Creek arasında kalan yoldur. Bu yol, 1942 yılında, II. Dünya Savaşı sırasında yapılmıştır. Uzunluğu yaklaşık olarak 2.500 km.’dir. Yolun yapılması

için 115.000.000 dolar harcanmış, dokuz ay içinde biltün yol tamamlanmıştır. Ayrıca, bütün anakaradaki devletleri, başkentleri birleştirecek muazzam bir karayolu şebekesi daha yapılmaktadır.

Kuzey Amerika havayolları bakımından da çok ileri bîr durumdadır. Bugün, ulaştırma işlerinde sayısız uçak ve personel çalışmakta, özellikle Alaska gibi yolu az olan bölgelerde uçak nakliyatından geniş ölçüde yararlanılmaktadır.

Tarihte Kuzey Amerika

Kuzey Amerika’da ne zamandan beri insan yaşadığı bilinmiyor. Bilginlerin ileri sürdüğüne göre, 15-20 bin yıl önce Bering Boğazı’ndan geçen birtakım AsyalIlar, Amerika’nın ilk göçmenleri olmuş, zamanla bütün anakaraya yayılmışlardır. Bu ilk insanlar barbar Moğol ırkındandı. Bunların bir kısmı kuzeyde kalarak, yaşayışlarını soğuk iklim koşullarına uydurmuşlardır. Bugün Eskimolar dediğimiz ahali bunlardır. Güneye doğru inenler ise, kuzeydekiler gibi geri kalmamış, çeşitli uygarlıklar kurmuşlardır. Bunlara da bugün Kızılderililer diyoruz.

Kızılderililerin dedeleri güneye inen Ma-yalar’la Totekler’dir. Bunların, o çağa göre Asya, Avrupa ülkeleri derecesinde bir uygarlık düzeyine eriştikleri sanılıyor. Mayalar, madencilik, dokumacılık yapmış, mükemmel su yolları açmış, astronomi biliminde bir takvim hazırlayacak kadar ileri gitmişlerdi (Bk. Mayalar). Sonradan, Totekler bunların topraklarını işgal ettiler. 1400 yıllarında ise, kuzeyden gelen Aztekler bu eski uygarlıkların üstüne yepyeni bir uygarlık kurdular. Ancak, Amerika’nın keşfinden sonra, ¡span-yollar bu uygarlığı yok etmekten çekinmediler (Bk. Aztekler). Amerika anakarasının keşfi sırasında, Kuzey Amerika yerli nüfusunun 1.150.000 olduğu sanılıyor.

ispanyollar 1513 yılından itibaren Antll Adaları’na yerleşmeye başladılar. Daha sonra da, asıl anakaraya geçtiler. Hernando Cortez, 1519 yılında Küba’dan hareket ederek, Meksika’yı fethe çıktı, buradaki Aztek saltanatına son verdi. 1513’te Ponco de Leon Florida’ya, 1517’de Cordova de Yucatan’a çıktılar.

Cortez’den sonra Verrazano ile Cartier Meksika’nın daha kuzey bölgelerini dolaştılar (1534). Krlstof Kolomb’un Ispanya için yaptığını Jacques Cartier de Fransa için yaptı; Saint Laurence Körfezl’ne Uç kez yolculuk etti (1534 – 1541). Cartier daha sonra Mississippi havzasını da dolaşmıştır. Fransız-lar ilk kolonilerini 1608 yılında, Ouebec’te kurdular.

John Cabot da, 1497 yılında Ingiltere adına Kuzey Amerika’ya gitti, Labrador Yarımadasına kadar ilerledi. Ingilizler, bu keşif yolculuğunu bahane ederek, bütün Kuzey Amerika’nın kendilerinin sayılması gerektiğini ileri sürdüler. Ancak başarısız biriki girişimden sonra, bundan vazgeçmek zorunda kaldılar. Böylece, Kuzey Amerika’daki ilk Ingiliz kolonisi de ancak 1607’de, James-town’da kurulmuş oldu.

XVII. yüzyılın başlarında, Davis, Hudson, Baffin kuzeybatıya doğru keşif yolculuklarına çıktılar. Hudson kıyılarında yerleşerek. Yeni Amsterdam’ı (şimdiki New York’u) kuran HollandalIlar İse, daha da İçerilere doğru sarktılar. XVII. ve XVIII. yüzyıllar, batıya doğru İlerlemekle geçti. Alexander Mackenzie, kendi adıyla anılan nehri bulduktan sonra batıya doğru giderek, Büyük Okyanus kıyılarına ulaştı.

Etiketler: ,

Yorum yazın