Gulf Stream Akıntısı Nedir – Özellikleri

GULF STREAM veya GOLFSTRİM («Körfez akıntısı»), Kuzey Atlas okyanusunda sıcak su akıntısı: Florida ile Küba arasında doğar, önce kuzeye, sonra kuzeydoğuya doğru akar. 1513’te Ponce de Leon’un bulduğu akıntıyı, XVIII. yy. sonunda Franli, sonra Maury ve özellikle amerikalı Pillsburg (1885-1889) inceledi.
Gulf stream iki akıntının bileşmesiyle meydana gelir: Meksika körfezinden gelen Florida akıntısı; Büyük Antiller boyunca uzanan akıntı. Kıta kenarındaki suların yeşile çalmasına karşılık, akıntının suları mavidir. Gulf stream kuzeye doğru hızla genişler, Hatteras burnu açıklarında genişliği 300 mili bulur ve hızı çok azalır (burnun açığında 1,5 mil). Burada suların sıcaklığı etki alanı dışında kalan Orta Atlas okyanusu suları- nmkinden ancak 3°C fazladır; buna karşılık bir kısmı soğuk Labrador akıntısından gelen kıyı suları ile arasındaki sıcaklık farkları daha yüksektir (10°C’tan çok). Ilık ve soğuk suların teması planktonda büyük kırılmalara sebep olur ve yemlerin bollaşması büyük balık kümelerini çeker; akıntı sayesinde Newfoundland açıkları dünyanın başlıca balıkçılık bölgelerindendir. Newfoundlands ötesinde, Gulf stream’in suları garip menderesler çizerek kuzeydoğuya doğru sapmasını devam ettirir, ama giderek genişler ve bölünür; sıcaklıkları 20°C’ı bulmaz ve hızları yarım milden azdır. Bu yüzden, bazı denizbilimciler burada bir «Kuzey Atlas okyanusu sapması»ndan söz eder, özelliğini kaybeden Gulf stream nispeten ılık suları yavaş yavaş yüksek enlemlere doğru taşıyarak Atlas okyanusu hidrolojisinde gene de önemli rol oynar ve İskandinav limanları onun sayesinde kış mevsiminde buz tutmaktan kurtulur. Ama aynı enlemde, şiddetlerini artırdığı siklon basınç düşmeleri aracılığıyle, Batı Avrupa ikliminde Amerika’dakinden çok daha önemli rol oynar.

• Yeni araştırmalar, çeşitli kaynaklı su kütlelerinden meydana gelen gerçek bir akıntılar sistemi olan Gulf stream’ın karmaşıklığını ortaya çıkardı.
Amerika kıtasının kıyısında 200-300 m derinliklere kadar soğuk, az tuzlu ve güneye doğru akışlı olan platform suyu, karadan veya kuzeyden gelir (meselâ: Labrador akıntısı). Bu su kitlesi, güneye doğru (özellikle Newfoundland’daki Grand Banc yakınlarında) ısı farkı yüksek olan gerçek bir hidroloji cephesiyle sınırlıdır. Hatteras burnunun güneyinde daha sıcak ve daha tuzlu olan su, kuzeye doğru akar.
Hatteras burnu enleminde, bir su karışımından meydana geldiği için ısısı ve tuzluluğu bakımından aracı niteliği taşıyan ikinci bir su kütlesi kuzeye doğru sapar. Bu «eğinti suyu» Newfoundîand’m Grand Banc’ı güneyinde bir saatin ibreleri yönünde büyük bir dönme hareketi içindedir ve kuzey kolu hemen hemen bağımsız bir akıntı meydana getirir. Eğinti suyu ile Sargasso denizi suyu arasında asıl Gulf stream akar; asıl Gulf stream değişken bir yol izler, menderesler halinde gelişen, dalga boyu çok yüksek (200 km’ye kadar) dalgalanmaların etkisinde olan ağır a kışlı bir akıntıdır. Kısa süre önce doğu ucunda kuzeye doğru yönelen ve Labrador suyuyle ilişki kuran bağımsız bir burgaç bulunmuştur. Gulf stream’- in altında, 2 000 m’den çok derinlikte, güneye doğru akan bir ters akıntı vardır.
Gulf stream yeryüzünün en çok incelenen akıntısıdır; bu inceleme en modern tekniklerle (1952’den beri uçaktan ölçmeler ve fotoğraf çekimleri, daha yakın tarihlerde^ de kızılaltı ışınlı kameralar sayesinde çığırının tamamının fotoğrafını çekebilen Nimbus II gibi meteoroloji peykleri) yapılır. 1962’- den beri denizaltıyle yürütülen (PX-15 mezoskaf’ı 100-6 000 m derinlikte kendini akıntıya bırakarak seyretmektedir) geniş bir araştırma programının (Gulf stream, Drift projeet) derindeki ve dip yakınındaki su kütlelerinin hareketi üzerine yararlı bilgiler sağlaması beklenmektedir,

Yorum yazın