Denizin tuzluluğu

Denizin tuzluluğu
Bildiğimiz gibi, denizlerde tuz vardır. Daha az bilinen bir gerçek de deniz suyunun birçok maddeyi daha içerdiğidir. Bu maddeler deniz suyunda çözelti halinde bulunur; ama bu elementlerden çoğu o kadar küçük miktarlardadır ki, bunları ayırıp elde etmek çok masraflı olduğundan şimdilik göze alınmamaktadır, örneğin, deniz suyunda az miktarda altın, bakır, çinko, demir, uranyum ve gümüş bulunur. Öte yandan, deniz suyunda o denli magnezyum vardır ki, yalnız bunu çıkartmak bile büyük yararlar sağlayacaktır. Uçak yapımında kullanılan magnezyumun büyük bir kısmı, şimdiden bu yoldan elde edilmektedir.
Deniz suyunda çözelti halinde bulunan maddelerin % 99’unu on kimyasal element oluşturmaktadır. Bunlar, klor, sodyum, magnezyum, kükürt, kalsiyum, potasyum, brom, karbon, stronsiyum ve bordur.
Kimyacı bir denizbilimci, deniz suyunun tuzluluğundan söz ederken, yalnızca denizin bildiğimiz sofra tuzundan (sodyum klorür) değil, çözelti halindeki elementlerin tümünü anlatmak ister. Denizden alınan belirli hacimdeki bir örneğin % 35 kadarı çözelti halinde tuz ve öteki maddeler, artanı da sudur. Acaba bu tuzluluk nereden kaynaklanmaktadır? 1
Kaynaklardan biri kıtaların kendileridir. Kıtalardaki kayalar ve madenler suyun etkisiyle çözülerek akarsularla denize sürüklenir. Gene de bu kaynak, denizde çözünmüş halde bulunan nesneler için oldukça küçüktür, örneğin, demir gibi bazı maddeler akarsularda bolca bulunmakta olmalarına karşın, denizlerde bunlara pek az raslanır. Deniz tuzlarının en büyük kaynağı yerin iç kısmıdır. İyi ama, tüm bu madenler nasıl oluyor da deniz suyunda çözünmüş oluyorlar?
Bilim adamları, granit gibi daha yeni kayaların oluşumları sırasında, erimiş maddelerin katılaşırken sıvı ve öteki maddeleri saldığına inanmaktadırlar. Böylece su, sodyum, klor, magnezyum, kükürt, kalsiyum ve daha başka nice maddeler bu yolla ortaya çıkmaktadır. Bu maddeler sıcak kaynaklar ve yanardağlardan yüzeye yayılmakta ve denize ulaştıklarında da okyanusta çözünlenmektedir.
Deniz sularının tuzluluğu bölgelere göre çeşitli farklılıklar gösterir. Bu ufak değişiklikler bazen önemli farklılıklar meydana getirecek niteliktedir. Denizin tuzluluğunda değişikliğe neden olan üç temel olay vardır. Bunlardan biri buharlaşma, yani suyun buhara dönüşmesi yoluyla denizin suyunun azalmasıdır. Buharlaşmayla sular azalırken tuzluluk da artar. Eğer bütün su buharlaşacak olsaydı, geriye ancak tuz kristalleri kalmış olurdu ki, sofra tuzumuz da zaten bu yöntemle elde edilmektedir.

Yorum yazın