Bursa Hakkında Bilgi

Bursa Hakkında Bilgi

Marmara denizinin güneyinde yeralan Bursa ilinin büyük bölümü, Marmara bölgesi sınırları içinde kalır. Güneyde bulunan küçük bir kesimi (Orhaneli ve Keleş ilçeleri), Ege bölgesinin İçbatı Anadolu bölümüne taşar. Bursa ili kuzeyde Marmara denizi, İstanbul’un Yalova ilçesi ve Kocaeli ili topraklarıyla sınırlanır. Doğusunda Bilecik, güneydoğusunda Kütahya, güneybatı ve batısında Balıkesir illeri yer- alır. Yüzölçümü 11 043 km2, nüfusu 961 639’dur (1975). 11 ilçeye bölünmüştür: Merkez; Gemlik; İnegöl; İznik; Karaca
bey; Keleş; Mudanya; Mustafakemalpaşa; Orhaneli; Orhangazi; Yenişehir.
Bursa ilinin yereyi, çukur alanlarla birbirinden ayrılmış, genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanan dağ sıralarıyla engebelenmiştir. Bu dağlardan Uludağ dışındakiler, az ya da orta yüksekliktedir. Dağ sıralarının en kuzeyde bulunanı, Armutlu yarımadasındaki Samanlı dağlarıdır. Armutlu yarımadası, Bozburun’la sona erer. Aynı doğrultu üstündeki İmralı adası da, Bursa ili sınırları içinde sayılır. Samanlı dağlarının güneyinde, içinde İznik gölünün bulunduğu çukur alan yeralır. Gemlik körfezi de aynı doğrultu üstündedir. İznik-Gemlik çukur dizisinin güneyinde Katırlı dağları ve Mudanya tepeleri uzanır.
• Bu dağlık-tepelik alan ile daha güneydeki Uludağ kütlesi arasına bir sıra çukur alanlar girer; bunlar da birbirlerinden alçak tepelik eşiklerle ayrılmışlardır. Bu çukur alanlar doğudan batıya doğru şunlardır: Doğuda İnegöl ve Yenişehir ovaları; ortada Bursa ovası; batıda içinde Ulubat gölünün de yeraldığı Karacabey- Mustafakemalpaşa ovaları. Bu ovaların güneyinde, yüksekliği
2 543 m’yi bulan Uludağ yükselir. İlin Uludağ kütlesinin güneyinde kalan kesimi, Nilüfer çayı, Adırnaz çayı ve Emet suyunun kollarıyla az ya da çok derin yarılmış, engebeli, ulaşımı oldukça güç tepelik bir alandır.
• Bursa ilinde iklim, bir geçiş iklimi özelliği gösterir: Akdeniz iklimi burada, Karadeniz ve İç Anadolu’daki iklimlerin etkisiyle bazı değişikliklere uğrar. Mevsimden mevsime ya da yıldan yıla bu iklim tiplerinden biri ya da öteki ağır basar. Sözgelimi, bazı kışlar İç Anadolu’dakini hatırlatacak kadar sert, bazı kışlarsa ılık geçer. Bursa’daki meteoroloji istasyonunun verileri, en soğuk ay ortalamasını 5,2°C, en sıcak ay ortalamasını 24,2°C olarak göstermektedir. Bursa’da bugüne kadar kaydedilen en düşük sıcaklık —25,7°C (9.2.1929’da), en yüksek sıcaklık ise 42,6°C’tır (21. 8.1945). Yıllık, yağış tutarı, Bursa’da 713 mm iken, Uludağ’ da 1 metreyi aşarak 1 181 mm’ yi bulur. Bursa’da ortalama o- larak yılda 8 gün kar yağmakta ve yer 10 gün karla kaplı kalmakta, Uludağ’da ise ortalama 25 gün kar yağmakta, karla örtülü gün sayısı ortalama olarak 50’yi aşmaktadır. Bu sayılar, yıllara göre ortalamanın çok üstüne çıkabilir ya da çok altına düşebilir.
• Bursa ili, orman yönünden oldukça zengindir. Dağların kuzeye bakan yamaçlarında, Karadeniz kıyılarında görülen «nemcil orman» özelliği belirir. Samanlı dağlarında, ka- yın-kestane-gürgen ormanları bulunur. Uludağ’da yükseltilere göre belirgin «orman şerit- leri»nden söz edilebilir. Dağın eteklerinde, 750 m yüksekliğe kadar büyük ölçüde yok edilmiş meşe ve kestane ormanları şeridi yeralır. 750 m’den sonra bunların arasına doğu kayını da karışır. Yükselti arttıkça kestane ağaçlan hızla ortadan kalkar, meşeler azalır, kayınlar çoğalır. 1 000 metreden sonra, karaçamlar görülmeye başlanır. 1 300 m’den yukarda karaçamlar azalır, kayınlar seyrekleşir, köknar ağaçları ağır basmaya başlar. Köknarların yerini, 2 100 metreden sonra otlaklar alır.
• Bursa ilinde akarsu ağı sıktır ve bunların çoğu, sularını Marmara denizine yollar. Uludağ’ın güneyinden gelen Adırnaz ve Kirmastı çayları ile Uludağ’ın kuzeyindeki suları toplayan Nilüfer çayı, Susurlu ırmağı aracılığıyla Marmara’ya gider. İlin doğu kesiminde İnegöl ve Yenişehir ovalarının suları, il sınırları dışında Sakarya’ya ulaşarak,
Karadeniz’e yönelir.
• Bursa ili sınırları içinde iki önemli göl bulunur: İznik gölü; Ulubat (Apolyont) gölü.
İznik gölü 308 km2 genişliğinde, deniz düzeyinden 85 m yükseklikte bir göldür. En derin yeri 65 m olarak ölçülmüştür. Fazla sularını Garsak suyu aracılığıyla Gemlik körfezine boşaltır.
• 134 km2 genişliğindeki Ulubat gölü, denizden 10 m yükseklikte sığ bir göldür. Bu göle kuzeybatısındaki yerleşme yerinin adıyla «Ulubat gölü» denildiği gibi, kuzeyinde yeralan Apolyont köyünden dolayı «Apolyont gölü» de denir. Kirmastı çayı ile beslenen göl, kuzeybatısından çıkan Ulubat deresiyle sularını Susurlu ırmağına boşaltır. Ulubat gölünde küçük adalar da vardır. Bu gölde balıktan başka bol miktarda tatlı su ıstakozu bulunmakta ve yurt dışına ihraç edilmektedir.
• Bu iki büyük göl dışında, Bursa ilinde küçük göller de vardır. Bunlar arasında, Susurlu ırmağının denize döküldüğü yerdeki Arapçiftlik gölü ve Dalyan gölü gibi lagünlerle Uludağ’ın yüksek kesimlerindeki buzul gölleri sayılabilir. Uludağ’ın en yüksek noktası olan Karatepe’nin kuzey yamaçlarındaki «buzul sirki çukurları», Aynalıgöl, Karagöl ve Kilimligöl adlarında üç gölle kaplanmıştır. Aynalıgöl 2 310 m, ortadaki Karagöl 2 270 m, doğudaki Kilimligöl 2 330 m yüksekliktedir.
• 1975 sayımının sonuçlarına göre, Bursa ili sınırları içinde bir milyona yakın (961 639) kişi yaşıyor ve km2 başına 87 kişi düşüyordu. Nüfus yoğunluğu, merkez ilçede 300’e yaklaşır (275); İnegöl ilçesinde il ortalamasına eşittir (87); öteki ilçelerin tümünde, ortalama yoğunluğun altındadır. Yoğunluğun en az olduğu kesimler, Keleş (35) ve Orhaneli (31) ilçeleridir. Bursa il nüfusunun yarıdan çoğu (yüzde 51’i), nüfusları 10 000’i aşan 8 yerleşme merkezinde yaşar. Bu yerleşme yerleri, nüfus sırasıyla şunlardır : Bursa; İnegöl; Mustafakemalpaşa; Karacabey; Gemlik; Yenişehir; Orhangazi; İznik.

BURSA KENTİ
• İl merkezi olan Bursa kenti, Türkiye’nin beşinci büyük kentidir. Uludağ’ın kuzey eteği ile Bursa ovasının güney kenarında, genişliği yer yer değişen bir şerit gibi uzanır. Kentin kuzey-güney doğrultusundaki genişliği, son yıllarda yeni yerleşmeler, hattâ fabrikalarla ovaya doğru yayılmıştır. Uludağ’ın kuzey yamaçlarından inen derelerin vadileri, kenti doğudan batıya doğru dört kesime ayırır: i) Doğuda Yıldırım tepesinden Işıklar sırtına kadar uzanan kesim (bu semt, İnegöl caddesi boyunda doğuya doğru yayılır); 2) Yeşil Cami’yi kapsayan kesim; 3) Gökdere’nin derin vadisiyle ayrılan orta kesim (doğuda Atatürk anıtının ve Hükümet Konağı’nın bulunduğu Cumhuriyet Meydanı, Belediye Konağı, Uluca- mi, çarşı, bedesten, batıda dik yamaçlarla ovaya yukardan bakan Hisar •. 4) Cilomboz ae- resiyle orta kesimden ayrılan Muradiye kesimi (Merinos fabrikası, batıda eskiden bütünüyle ayrı bir semt olan Çekirge). Kentin başlıca sıcak sulu kaplıcaları, Çekirge’de kümelenmiştir. Kenti doğudan batıya doğru topografyaya uyarak geniş kıvrımlar çizen bir cadde aşar (Atatürk-Altı- parmak-Çekirge caddesi).
• Bursa adı, İ.Ö. II. yüzyılda burada bir kent kuran Bithynia kralı Prusias’tan gelir. Bizans devrinde kaplıcaları ün salan Bursa, 1326 yılında Osmanlı e- gemenliğine girdiğinde küçük bir kentti ve kale dışında pek az yer kaplıyordu. Kent bütün önemini, Osmanlı devletinin başkenti olduktan sonra kazandı. O dönemde büyüdü ve görkemli anıtlarla süslendi. Devlet merkezinin Edirne’ye taşınmasından sonra da önemini korudu. Bursa’nın nüfusunun Osmanlı döneminde bir aralık 90-100 000’e çıktığı sanılmaktadır. Bununla birlikte zaman zaman depremlerden ve yangınlardan, özellikle Ulusal
Kurtuluş savaşı yıllarında Yunan işgalinden (9 Temmuz 1920 – 12 Eylül 1922) zarar gören Bursa’nın nüfusu, 1927’de 62 000’in altına düşmüştü. Daha sonra ancak 1950’de 100 00’i aşabildi ve 1975’te 346 103’e vardı. Bu sayı, bütün il nüfusunun yüzde 36’sını oluşturmaktadır.
NÜFUSU 10 000’İ AŞAN ÖTEKİ YERLEŞMELER
• İlin ikinci büyük kenti İnegöl, aynı adı taşıyan ovanın ortasında kurulmuştur. Önceleri bakımsızken Cumhuriyet döneminde gelişmiş, 1927’de
11 758 olan nüfusu, 1975’te 40 000’e yaklaşmıştır (37 805). Eskişehir-Bursa karayolu üstünde bulunması, önemini artırmaktadır

• Mustafakemalpaşa, Bursa’yı Balıkesir ve İzmir’e bağlayan yol üstünde, Kirmastı suyu kenarında kurulmuştur. Eski adı Kirmastı olan kentin içinden geçen çay kenarında, çevreyi taşkınlardan korumak için kanal ve setler yapılmıştır. 1927’de nüfusu 13 067 olan Mustafakemalpaşa’nın, 1975’teki nüfusu 30 000’e yaklaşmıştı (27 706).
_• Karacabey, Bursa-Bandırma yolu üstünde, adını taşıyan ovanın ortasında, su taşkınlarından korunmuş basık bir tepe üzerinde kurulmuş, sonra çevreye doğru yayılmıştır. Bizans döneminde Miletopolis adı verilen, Osmanlılar döneminde Mihalıç denen (ünlü Mihalıç peyniri) kent, Cumhuriyet döneminde bugünkü adını aldı. 1927’de 7 427 olan nüfusu, 1975’te 20 000’i aşmıştır (21 648).
• Gemlik, kendi adını taşıyan körfezin bitim yerinde kurulmuştur. XIV. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı topraklarına katılan Gemlik, Mudanya’dan önce Bursa’nın iskelesi durumunda idi. 1927’de 6 050 olan nüfusu, 1975’te 20 000’i aştı (20 704).
• Yenişehir, aynı adı taşıyan ovada kurulmuştur. Çeşitli tarım ve hayvansal ürünlerin (yakın döneme kadar en önemlisi, ipek kozasıydı) ticaret merkezidir. 1927’de 6 511 o- lan nüfusu, 1975’te 15 188’i bulmuştur.
• Orhangazi, Bursa-Yalova yolu üstünde yeralır. Eski adı Pazarköy olan Orhangazi, Ulusal Kurtuluş savaşı döneminde yakılıp yıkıldı; sonradan yeniden onarıldı. 1927’de
2 000’i pek az aşan (2 125) nüfusu, 1975’te 12 181’e ulaştı.
• İznik, aynı adı taşıyan gölün doğu kenarındaki düzlükte kurulmuştur. Adım eski Nikaia’dan alır. Doğu Roma imparatorluğu döneminde önemi artan İznik’te, İ.S. 325 yılında hıristiyanlann önemli bir dinsel kurulu (konsil) toplandı Malazgirt zaferinden kısa süre sonra, İznik Türklerin eline geçti. Ama bir süre sonra Haçlılar tarafından alındı (1097). Bir süre el değiştirdikten sonra, İstanbul haçlıların eline geçince, İznik Bizans’ın önemli merkezi oldu. Sonunda Osmanlılar tarafından alınarak önemli yapıtlarla süslendi ve büyük bir çinicilik merkezi oldu (kenti kuşatan surlar büyük ölçüde ayakta durmaktadır). Nüfusu 1975’te 11614 kadardı.

BURSA İLİNİN EKONOMİK ETKİNLİKLERİ
• Bursa ilinin ekonomisinde en büyük gelir sağlayan kaynak, tarım ürünleridir. Buğday üretimi, 1977 yılında 250 000 tonu aşmıştır (261 000 ton). Tahıl türleri arasındaki sıralamada buğdaydan sonra arpa, mısır ve pirinç gelir. Sanayi bitkilerinden şeker pancarı (1977’de 407 000 ton), birinci sıradadır. Onu tütün izler (1977’de 7 000 ton). Pamuğa ayrılan alanlar günden güne azalmakta, yerini sebzeler almaktadır. Yağlı tohumlardan ayçiçeği ekimi gelişmektedir (1977’de 18 000 hektarlık bir alandan 23 000 ton ürün).
• Bursa ilinde meyve ağaçları sayısı fazladır. Ağaç sayısı bakımından zeytin ağacı başta (1977’de 6 milyon ağaç), şeftali ağacı ikinci sıradadır (aynı yıl 2 milyon ağaç). Zeytin üretimi, daha çok Orhangazi – Gemlik – Mudanya – Tirilye (şimdiki adıyla Zeytinbağı) kesiminde yoğunlaşmıştır ve adı geçen yerler, Türkiye’ nin en iyi nitelikli sofralık zeytinlerini yetiştirir. Bursa ilinin sebze ve meyveleri, İstanbul, Ankara gibi büyük tüketim merkezlerinin yaş sebze ve meyve ihtiyacını karşıladığı gibi, birçok konserve fabrikasını da besler. Son yıllarda, çilek üretimi de büyük gelişme göstermiştir.
• Bursa ilinin hayvan varlığında koyun sayısının fazlalığı dikkati çeker (1977’de 465 000 baş). İki çeşit koyun yetiştirilir: Merinos; kıvırcık. Karacabey harası, ilin hayvancılığına olumlu katkılarda bulunmuştur.
• Bursa ilinin önemli bir özelliği de, geleneksel bir ipek- böcekçiliği merkezi oluşudur. Yakın yıllarda ipeğe rakip yapay liflerin bulunması ipek böcekçiliğini geriletmişse de, bu gelenek hâlâ sürdürülmektedir. Bunun yanı sıra, tavukçuluk ve arıcılık da son yıllarda hızla gelişmektedir.
• Bursa ilinde işletilen madenlerin başlıcaları krom, linyit ve volframdır. Krom, Orhaneli ilçesinin Harmancık kesiminde işletilir. Mustafakemalpaşa ilçesinin bazı kesimlerinde, linyit, magnezit ve amyant bulunur. Volfram yatakları Uludağ’dadır. İlin yeraltı kaynakları arasında, Bursa kaplıcaları, İnegöl’deki Çit- li madensuyu ve Oylat kaplıcaları da sayılabilir.
• İlin başlıca sanayi kuruluşları, Bursa Merinos Fabrikası, Gemlik Suni İpek Fabrikası ve Bursa’daki iki büyük otomobil fabrikasıdır (Bursa- Mudanya yolu üstünde Renault, Bursa-Yalova yolu üstünde Tofaş). Geleneksel sanayi kollarından ipek dokumacılığı ve havluculuk, eski önemini yitirmiştir.
• Bursa, İç Anadolu, Marmara bölgesi ve Ege bölgesi ulaşım eksenlerinin kavşak yerinde bulunur. Cumhuriyet’in başlangıcında İstanbul’dan vapur ile Mudanya’ya gidilir; oradan dar hatlı (açıklık 75 sm) bir demiryolu ile Bursa’ya ulaşılırdı. Bu demiryolu hattı, günümüzde sökülmüştür. Ona paralel bir asfalt yol, Mudanya’yı Bursa’ya bağlar. Ama İstanbul-Bursa arasında daha çok, Yalova-Gemlik-Bursa yolu kullanılmaktadır. Bursa-İstanbul arasında hava ulaşımı da vardır.

Yorum yazın