Bitlis Hakkında Bilgi

Bitlis Hakkında Bilgi

Bitlis ili, ülkemizin Doğu Anadolu bölgesinde yeralır. Yüzölçümü 6 707 km,” nüfusu 218 305’tir (1975). Kabaca bir üçgen biçimde olan ilin doğusunda Van gölü ve Van ili, güney ve güneybatısında Siirt ili, batı ve kuzeybatısında Muş ili bulunur. Kuzeyinde küçük bir sınırla Ağrı iliyle komşudur. Bitlis ili, 6 ilçeye ayrılmıştır: Merkez; Adilcevaz; Ahlat; Hizan; Mutki; Tatvan.

• Bitlis ilinde yüzey şekilleri, genellikle yüksek ve fazla engebelidir. İlin güneyini, «Güneydoğu Toroslar» adı verilen dağlar kaplar. Batıdan doğuya doğru hem genişleyen, hem de yükseklikleri artan bu dağların dorukları, genellikle 2 500 m’nin üstündedir. En doğuda, Van ili sınırları yakınında da
3 000 m’yi biraz aşar (Tatvan’ ın güneydoğusunda Ziyaret tepesi: 3 002 m). Güneydoğu Toroslar dışında, ilin en önemli yüksekliklerini iki önemli volkan konisi oluşturur:Nemrut ve Süphan dağları. Nemrut dağı, Van gölünün batı kenarında 2 935 m’ye yükselen volkanik bir kütledir. Biçim olarak, tepesi kesik bir koniye benzer. Bu koninin kesik tepesinde, çapı 6 km kadar olan daire biçimli bir krater yeralır. Nemrut’un bir özelliği de, ülkemizdeki volkanlar içinde, en son püskürmüş volkan olmasıdır. Bu dağın en yakın iki püskürmesi, 1441 ve 1443 yıllarında olmuş, çeşitli dönemlerdeki püskürmeler sonucunda çıkan lav akıntıları, Bitlis deresi vadisine girerek ilerlemiştir. Bitlis kentinin kalesi ve siyah volkanik taşlardan yapılmış evleri, donmuş lav akıntıları üstüne oturur. Bitlis’in ikinci ve daha yüksek olan volkan konisi, ilin kuzeydoğusunda, Van gölünün kuzey kenarı üstünde 4 058 m’ye yükselen Süp- han’dır. Aynı zamanda ilin en yüksek doruğunu oluşturan Süphan dağı, andezit ve bazalt kayaçlarından oluşmuş bir volkan konisidir. Doruk kesiminde, çapı 400 m kadar olan bir çukurluk vardır, Süphan dağında, jeolojinin Buzul döneminde bazı buzullar vardı. Bugün de dorukta, 1,5 km kadar uzunlukta bir buzul vardır. Kalınlığı 100 metreyi aşan bu buzul, krater kenarındaki bir gedikten yararlanarak, kuzeydoğu doğrultusunda 3 400 metreye kadar sarkar.
• Bitlis’te iklim, genellikle
karasal ve serttir. Yazlar çukur alanlarda sıcak, kışlar ise ilin her kesiminde soğuk ve sürekli geçer. Yalnız, ilin Van gölü kıyısında bulunan kesimlerinde, gölün, iklimi yumuşatıcı etkisi duyulur. Van gölü çevresini kuşatan ince şeritten dışarı çıkılınca, iklimin yumuşaklığı sona erer. İl merkezindeki meteoroloji istasyonunun verilerine göre, en soğuk ay ortalaması —2,4 “C, en sıcak ay ortalaması 22,2°C’tır. Gözlem süresi kısa olan bu istasyonda, bugüne kadar kaydedilen en düşük sıcaklık —19 C (2.2.1967), en yüksek sıcaklık ise 36,8°C’tır (16.7.1965). Yıllık yağış tutarı, ortalama 976 mm’ dir.
• İklim koşullan bu ilde ormanın yetişmesine elverişli olduğu halde, ormanlık alanlar il yüzeyi içinde fazla yer tutmaz. Bunda da, ormanların yüzyıllardan bu yana yok edilmesinin etkisi büyüktür. Bazı kesimlerde raslanılan orman da, seyrek, çeşidi az bir ormandır. Başlıca ağaç çeşitlerini, meşeler oluşturur. Bunlardan sonra ardıçlar, yabani elma ve armut ağaçları gelir Kışların uzun sürmesi nedeniyle, ormanların yüksek kesimlerinde soğuğa dayanıklı olan ardıçlar, alçak düzeylerde
de daha çok meşe türleri görülür. Nemrut dağında, ender bulunan ağaçlardan huş ağacına raslanır.
• Bitlis ili sınırları içindeki akarsuların büyük çoğunluğu, Dicle ırmağında toplanır. Dicle’ye yönelen akarsuların yalnızca yukarı çığırları, Bitlis ili topraklarındadır. Van gölü kapalı havzasına giden sular, kısa boyludur. İlin batı kesimindeki bazı akarsular da. Karasu’da birleşerek Muş o- vasında Murat ırmağına dökülür. yani Fırat havzasına ulaşır.
• Ülkemizin en büyük gölü olan Van gölünün batı yansı. Bitlis ili sınırları içinde kalır. İlin Van gölünden sonra ikinci büyük gölü, Van gölünün kuzeybatısındaki Nazik gölüdür. 48 knr genişliğindeki bu göl, Van gölüne su boşaltan bir vadinin, kuzeydeki Bilican volkanik kütlesinden gelen lavlarla tıkanması sonucunda oluşmuştur. Dışarıya akışı olduğu için, suları tatlıdır. İlin öteki gölleri, Adilcevaz yakınındaki Aygır gölü, Van gölünden bir setle ayrılan Arin gölü ve Nemrut krateri içinde yeralan krater gölleridir. Bunlardan büyük olanı, Nemrut gölü adı verilen 12 km1 genişliğindeki göldür. Bu göl, aynı zamanda, Türkiye’nin en büyük krater gölüdür. Kraterin batı yarısında yeralan tatlı sulu Nemrut gölü, yanmay biçimindedir. Deniz düzeyinden
2 250 m yükseltide olan bu gölün kuzey kesimindeki en derin yeri, 150 m’yi bulur. Nemrut krateri içinde, Nemrut gölünden başka, iki küçük göl daha vardır. Bunların biri, kraterin kuzeyinde yeralan Ilıgöl’dür. Uzunluğu 600 m, genişliği 500 metredir. Ancak yedi sekiz metrelik bir derinliği olan bu göl, adından da anlaşıldığı gibi, sıcak suludur. Ayrıca, gölün kenarından sıcak gazlar çıkmaktadır. Bütün bu özellikler, Nemrut dağındaki volkanik etkinliğin henüz sona ermemiş olduğunu gösterir. Krater içindeki üçüncü göl, çukurluğun doğusunda yeralan Küçük Göl’dür. Küçük Göl’ün su düzeyi, öteki iki gö- lünkinden otuz beş metre daha yüksektir (2 285 m).
• Oluşum bakımından farklı bir göl tipi de, Süphan dağının yüksek kesimlerinde raslanan küçük boyutlu, buzul sirk gölleridir.
• 26 Ekim 1975 tarihinde yapılan son nüfus sayımına göre, Bitlis ilinin sınırları içinde 218 305 kişi yaşıyordu. Bu sayının ilin yüzölçümü olan 6 707 knv’ye bölünmesinden elde e- dilen yoğunluk sayısı, 33 idi. İli oluşturan ilçelerden yalnızca ikisinde yoğunluk, ilin ortalama yoğunluğunu aşmakta (Tatvan ilçesi 42, Merkez ilçe 41); öteki ilçelerde bu sayıya erişememektedir (Hizan 30, A- dilcevaz ve Mutki 26, Ahlat 22).
• İl nüfusunun dörtte birine yaklaşan bir kesimi (yüzde 24,8), nüfusları 10 000’i aşan iki kentte yaşar: Tatvan ve Bitlis lis. Kırsal nüfus oranı ise, yüzde 75,2’dir.
İLİN İKİ BÜYÜK KENTİ:
TATVAN VE BİTLİS
• Tatvan, ilin en büyük merkezidir. Van gölünün güneybatı bitiminde, bir koy kenarında kurulmuştur. Önceleri küçük bir yerleşme iken(1940’ta
1 234 nüfus), güneyinde bulunan «Tuğ» denilen yerde Denizcilik Bankası’na ait feribotların yapıldığı bir tersanenin kurulması, gelişmesini kamçılamıştır. Elazığ-Muş’tan gelen demiryolunun 1964’te buraya varması, Tatvan’ı Van gölü yolcularının aktarma yeri durumuna getirmiş, 1971’de tren- feribot bağlantısının kurulmasıyla, önemi büsbütün artmıştır. Nüfusu 1965’te 10 000’i, 1970’ te 20 000’i aşmakla birlikte, bu dönemlerde henüz ilin merkezi olan Bitlis’ten geride olan Tatvan’ın nüfusu, 1975 sayımında ilk kez Bitlis’inkini geçmiştir (Tatvan 29 271, Bitlis 25 054 nüfus).
• Bitlis kenti, ilin merkezidir. Botan çayının bir kolu olan Bitlis deresinin Güneydoğu To- roslar arasında açtığı boğazda,
1 400 – 1 450 m yükseltide kurulmuştur. Eski Bitlis kalesi de, sözü edilen vadiye egemen bir tepe üstündedir. Evler ve çarşı ise, dere boyunda, köprülerle birbirine bağlanan kıyılar ve yamaçlar üstünde yeralır. Kalenin hemen eteğinde dar ve dolambaçlı sokaklar boyunca kademe kademe sıralanmış evlerden ve çarşıdan oluşan sıkışık bölüm, kentin çekirdeğidir. Bitlis, Birinci Dünya savaşının karışıklık yıllarına kadar, bugünkünden daha kalabalık ve çok canlı bir merkezdi. Cumhuriyet döneminin ilk nüfus sayımında ise, nüfusu 10 000’i bulmuyordu (9 050). 1955’te 15 000’i, 1970’te 20 000’i aşan nüfus, 1975’ te 25 000’e ulaştı; ama o tarihte Tatvan, Bitlis’i 4 000 nüfus kadar geçti.
BİTLİS İLİNİN EKONOMİK ETKİNLİKLERİ
• Bitlis ilinde ekonominin temeli, tarla-bahçe ürünleriyle hayvancılığa dayanır. Tarla ü- rünlerinin başında buğday gelir (1977’de 36 000 hektarı bu< lan buğday tarlalarından 56 000 ton ürün alınmıştır). İkinci sırayı çavdar, üçüncü sırayı darı alır. Darı ekimi, bu ilde bağıl bir önem kazanır ve halkın bir kesimi, darı unu yer. Sanayi bitkileri arasında, ekiliş alanı bakımından tütün (1977’ de 1 077 hektardan, 1 593 ton üretim), üretilen miktar bakımından şeker pancarı (1977’de 696 hektardan 18 736 ton üretim) başta gelir. İlin Van gölü kıyısında bulunan kesimlerinde, çeşitli meyvecilik gelişmiştir. • Bitlis ilinde hayvancılık da yapılır (567 000 koyun; 284 000 kılkeçi; 80 000 sığır). Arıcılık önemlidir ve Bitlis balı ün yapmıştır. • İlde yeraltı gelir kaynakları önemli değildir. Sanayi de gelişmemiştir. Bu alandaki başlıca kuruluşlar, il merkezindeki tütün fabrikası ile Tatvan’daki tersanedir. • Bitlis’in en önemli ulaşım hatları, Bitlis-Muş, Bitlis-Diyarbakır ve Bitlis-Van (gölün güney kenarını izleyen) karayolları ile Elazığ-Muş’tan gelerek Tatvan’da Van gölü kıyısına ulaşan demiryoludur. Van gölü işletmesi adıyla eskiden beri çalışan gemiler, Tatvan ile Van arasında ulaşımı sağlıyorlardı. 1971 sonbaharında Tatvan-Van arasında işletmeye koyulan feribot seferleri ile de Türkiye-İran (Haydarpaşa-Tebriz - Tahran) arasındaki demiryolu bağlantısı sağlandı.

Yorum yazın