Atlas Okyanusu Hakkında Bilgiler

Atlas Okyanusu Hakkında Bilgiler

Dünyanın 1/5’ini kaplayan ikinci büyük okyanus (318 milyon km2). Batıda Amerika kıtasıyla, doğuda Avrupa ve Amerika’yla sınırlı olan Atlas Okyanusu, güneyde Güney Buz denizine, kuzeyde Kuzey Buz denizine kadar uzanır. Geleneksel olarak yapılan Kuzey Atlas Okyanusu ve Güney Atlas Okyanusu ayrımını son jeoloji bulguları,Kuzey Atlas Okyanusu ile Güney Atlas Okyanusu’nun aynı zamanda açılmamış olduklarını göstererek doğrulamıştır. Kuzey Atlas Okyanusu’ndaki akıntılara ilişkin ilk bilgiler 1650 yılında elde edildi. Ama düzenli araştırmalara ancak XIX. yy’da başlandı ve Maury, okyanus tabanının topografya haritasını hazırladı (1854). Ama dip yüzey şekillerinin ana çizgileri ancak, okyanusu aşan ilk telgraf hattının döşenmesinden (1866)

Atlas Okyanusu Hakkında Bilgiler
ve sonarların kullanılmaya başlanmasından sonra gerçekleştirildi. Kanada kıyısında, Atlas Okyanusu kuzey-güney doğrultulu Atlas Okyanusu Orta Sırtı’yla oldukça bakışımlı iki parçaya bölünür. Derin deniz çukurları ekvator düzeyinde, bu sırtı kesintiye uğratan bir kırıkla (Romanche çukuru,7 700m)birbirine bağlanır. Doğudan batıya uzanan daha alçak sırtlar, geniş dipler, küçük, birbirinden bağımsız alanlara bölerler. En derin yerlere, yay biçiminde uzanan adalar yakınlarında raslanır: Porto Riko çukurunda 9218 m; Sandwich adaları çukurunda 8 264 m. Jan Mayen, Saint-Paul, Ascensión, St. Helena, Tristan da Cünha, Gough ve Bouvet adaları, Atlas Okyanusu Orta Sırtı üstünde yer alırlar ve tümü yanardağ kökenlidir (Tristan da Cünha halkı, 1960’taki püskürme sonucunda, boşaltılmıştır). Yanardağ kökenli öbür adalarsa, sırtın dışında yer alırlar: Faeröerne, Fernando Po, Principe, Sao Tome, Annobon, Trinidad ve Sandwich adaları. Asor adaları, Kanarya adaları, Cabo Verde adaları ve Antil adaları da genellikle yanardağ kökenlidirler. Bermuda adaları, eski kraterler üstünde oluşmuş mercan resifleridir: Bütün öbür adalarsa, kıtanın uzantılarını oluştururlar: Büyük Antil adaları; Spitzberg; Falkland (Malvinas); vb. Atlas Okyanusu diplerinin % 70’i, açık deniz tortullarıyla kaplıdır; globijerinli kalker çamurlarının ağır bastığı bu tortullar arasında, diyatomeli silis tortullarına ve kırmızı (kil) çamurlara da raslanır. Diyatomeli çamurlar, Antarktika sınırında daha çokturlar; kırmızı çamurlarsa çok derin kesimlerde bülunurlar. Antarktika rüzgârlarının özelliği, doğudan batıya esmeleridir; kış mevsiminde 8 Beaufort gücüne ulaşabilirler. Tropikal siklonlar, yalnızca, Kuzey Atlas Okyanusu’nun batı kesiminde görülür. Yağışlar sıktır; su sıcaklığının havaya oranla daha az olduğu bölgelerde sis olayı ortaya çıkar. Yüzeydeki suyun ortalama sıcaklığı, genellikle, havadan 1°C yüksektir .Şiddetli akıntıların ve sıcaklık değişikliği hareketlerinin yol açtığı yatay su taşınması dolayısıyle, önemli değişiklikler ortaya çıkar.
Çok yağışlı bölgelerde tuz oranı °/oo 35’ten azdır;ekvator körfezlerinde %o37’yi geçer;buzullarm beslediği (Grönland ve Labrador akıntıları) soğuk akıntılardaysa °/oo 30’dan azdır. Ana kaynakları Grönland’ın batı kıyısı olan buzdağları, Amerika kıyıları boyunca Bermuda adalarına kadar inerler. Yüzey akıntıları, egemen rüzgârların yayılma doğrultusunda uzanırlar; yön denizaltı yüzey şekillerine ve enlemlere bağlı olarak değişir. Güney ve kuzey ekvator akıntılarının sürekliliğini, alize rüzgârlarının düzenli esmeleri sağlar. Antil adaları akıntısı ile Florida akıntısının Meksika körfezi ağzında birbirine kavuşması, Golfstrim’in (Gulf Stream) oluşmasına yol açar. Sonradan ikiye ayrılarak Orta Atlas Okyanusu akıntısını ve Kuzey Atlas Okyanusu akıntısını oluşturan Golfstrim’in, Kuzey Buz denizine girmesi, Sibirya kıyılarını belli bir ölçüde ısıtır. Yoğunlukları bazı bölgelerde, kış mevsiminde artan yüzey suları, derinlere inip.
aynı yoğunluktaki düzeye yayılırlar. Böylece, Atlas Okyanusu sularında gerçek bir “tabakalaşma” ortaya çıkar. — l°C’tan soğuk olan Kuzey kutup bölgesi çevre sulan, 50° kuzey enlemine kadar yayılırlar. Kuzey Atlas Okyanusu suları, 3 000 m derinlikte yerleşir ve güneye doğru akarak, Cebelitarık’tan çıkan tuzlu Akdeniz sularıyla karışırlar. Bu tabaka yeniden yüzeye çıktığı Güney kutbu sularına kadar izlenebilir. Güney kutbu bölgesinin çevre suları daha sıcaktırlar (6°C) ve 700 ya da 800 m derinlikte bir su örtüsü oluşturarak ekvatorun kuzeyine doğru çıkarlar. Hızı dakikada birkaç santimetre kadar olan bu dolaşımlar, derin bölgelere oksijen taşıyarak canlıların yaşamasını sağlarlar. Atlas Okyanusu’nda insan etkinliği büyük ölçüde gelişmiştir. Dünyada yılda avlanan 30 milyon ton balığın yansı bu sulardan gelir. Balık avlarının en büyük bölümü, kıta sahanlığında gerçekleştirilir ve dağılımı şöyledir: Kuzeydoğu Atlas Okyanusu’nda % 30; Kuzeybatı Atlas Okyanusu’nda °/o 12; Güney Atlas Okyanusu’nda % 4. Rüzgârların düzenli esmesi, havacılığın gelişmesine bağlı olarak daha kesin meteoroloji gözlemlerinin yapılması ve uluslararası bir kuruluşun buzdağlarını sürekli izlemesi, Kuzey Atlas Okyanusu’nun güvenli bir ulaşım yolu olmasını sağlamıştır.»

Etiketler:

Yorum yazın