Abd coğrafyası

A.B.D. Coğrafyası Hakkında Bilgiler

Abd coğrafyasıAmerika Birleşik Devletleri’nin toprakları, coğrafya bakımından beş büyük kısma ayrılır: 1) Atlas Okyanusu kıyısındaki ovalar; 2) Appalachian Yaylası; 3) Büyük iç Ova; 4) Kayalık Dağlar zinciri, ya da Batı Yaylası; 5) Büyük Okyanus kıyı bölgesi.

1— Atlas Okyanusu Kıyısındaki Ovalar: Güneye doğru gidildikçe genişleyen bu ovaların denizden yüksekliği çok azdır. Çok eski çağlarda bu ovanın okyanus suları altında bulunduğu anlaşılmıştır. Amerika’nın en kalabalık şehirleri buradadır.

2— Appalachian Yaylası: Büyük iç Ova ile Atlas Okyanusu Kıyı Ovası arasında bulunur. Yaylanın büyük bir kesimi tarıma elverişsiz, ince, kumlu bir toprakla kaplıdır. Birtakım küçük bölgelerle vadilerin toprakları ise verimlidir. Bu bölgede şehirler çok değildir; daha çok kömür, petrol bölgelerinde toplanmışlardır. Güneyde Florida’dan Meksika’ya kadar uzanan ovaya Körfez Ovası adı verilir. Burası Meksika Körfezi’nin kuzeyini boydan boya kaplar. Çok zengin bir tarım bölgesidir.

3— Büyük i ç Ova: ülkenin en büyük tarım bölgesidir. Appalachian Yaylası’ndan Kayalık Dağlar’a kadar uzanır. Yalnız Amerika’ nın değil, bütün dünyanın en büyük çiftlikleri bu bölgede bulunur. Ovada yer yer yaylalara da rastlanır. Bunların en önemlileri Superior Gölü kıyılarındaki Ozark Yaylası ile güney Missouri’deki Ouachito Dağları’dır. Eskiden buzlarla kaplı olan ovanın kuzey kesimi ise, tarıma pek elverişli değildir.
4— Batı Yaylası: iç Ova’nın batısından Büyük Okyanus kıyılarındaki Kıyı Dağları’ na kadar uzanır. Bu bölge çok dağlıktır. Yükseklikleri yer yer 4.000 metreyi geçer. Dağların doğusunda kalan bölge ise, Amerika’nın en kurak yerlerinden biridir. Burası yer yer gerçek bir çöl görünümüne bürünür. Daha batıda, dağlar yeniden kendilerini gösterirler. Buradaki dağların yüksekliği 1000-1500 m. kadardır.

5— Büyük Okyanus Kıyı Bölgesi: Kıyı Dağları Amerika Birleşik Devletleri’nin batı kıyısı boyunca güneye doğru uzanır. Buradaki Sacramento ve San-Joakin ırmaklarının vadileri çok verimlidir. Dağlar denize sarp olarak indiği için, bu bölgede kıyı ovası pek azdır. Doğudaki kıyı ovasından sonra, A.B.D. nin nüfusça en kalabalık kesimi burasıdır.

Dağlar

A.B.D.’nde başlıca dört dağ zinciri vardır. Bunlar, doğudan batıya doğru sırasıyla Appalachian Dağları, Kayalık Dağlar, Sierra-Nevada Dağları, Kıyı Dağları’dır (Bu dağlar üzerine kendi maddelerinde ayrıca bilgi verilmiştir).

A.B.D. topraklan genel olarak doğuda daha alçaktır. Batıya doğru gidildikçe, özellikle Büyük iç Ova’dan sonra, yükseklik enikonu artar. Alaska’daki McKinley Tepesi’ni bir yana bırakırsak, A.B.D.’nin en yüksek tepeleri bu batı bölgesindedir. Kayalık Dağları ‘nda da 4.000 metreden yüksek yerler vardır. Sierra-Nevadalar’daki Mont Whitney, A.B.D.’nin McKinley’den sonra en yüksek yeridir (4.418 m.), öbür önemli tepeler Mount Rainer (4.391 m.), Mount Shasta (4.317 m.), Pikes Peak (4.301 m.)’dir. Ayrıca yüksekliği 4.000 metreyi geçen daha 10 tepe vardır. Sierra-Nevadalar’ın kuzeyinde Kaskad (Çavlan) Dağlan uzanır.

Doğudaki Kıyı Ovası’nı İç Ova’dan ayıran Appalachian Dağları’mn 25.000.000 yaşında olduğu tespit edilmiştir. Bunlar, çok yaşlı, uzun vadilerle kesilen bir dağ zinciri meydana getirirler.

Çöller

Batının dağlık bölgelerinde akarsuların suladığı bereketli topraklara karşılık, güney bölgesinde çöllere rastlanır. Bunların en önemlisi ölüm Vadisi’dir. Mount Whitney’ln hemen eteklerinde bulunan bu vadi, deniz yüzeyinden 90 m. kadar aşağıda kalır. Bu korkunç adı, çöle 1849 yılında gelen altın arayıcıları takmıştır, ölüm Vadisi’nin yüzölçümü 1.500 km.2 kadardır. Burada sıcaklık gölgede 56°’yi geçer. Bu boğucu sıcağa rağmen, ölüm Vadisi’nde 600 tür bitki yetişir. Ayrıca, çıngıraklı yılan, kertenkele gibi hayvanlar da yaşar. Yıllık yağış tutarı 5 sm.’den biraz çokçadır.

Akarsular

Amerika Birleşik Devletleri topraklarında binlerce ırmak vardır. Bunların kimisi bütün ülkeyi sular; kimisi de sınırların dışına çıkacak kadar uzundur, öte yandan, yalnız bahardan bahara meydana çıkıp, ancak belirli bir bölgeyi sulayan küçük dereler de sayısızdır. Mississippi nehirler sistemi, yalnız A.B.D.’nin değil, bütün dünyanın en büyük, en önemli ırmaklarından sayılır. Appalachian Dağları’yta Kayalık Dağlar’ın sularını toplayan bu muazzam nehir, bütün iç Amerika’yı sular (Eîk. Mississippi).

Atlas Okyanusu kıyılarındaki ovayı sayısız ırmaklar sular. Bunların başlıcası Hudson, Delaware, Potomac, Susquehanna, Cape Fear, Altamaha ırmaklarıdır. Bunun gibi, Meksika Körfezi kıyı ovasının Mississippi havzası dışında kalan bölgelerini de birçok ırmak sular. Rio Grande del Norte bunların en önemlisidir. Kayalık Dağlar’dan çıkan bu ırmağın büyük bir kısmı, A.B.D.— Meksika sınırını meydana getirir (Bk. Rio Grande del Norte). öbür önemli ırmaklar Alabama, Colorado, Brazos, Trinity’dir. Bunların uzunlukları 600 ile 1.500 km. arasında değişir.

Kayalık Dağlar’dan doğan başka üç büyük ırmak da Büyük Okyanus’a dökülür. Bunlar, Snake adındaki koluyla birlikte Columbia, Sacramento, Colorado ırmaklarıdır.

Colorado, Kaliforniya Körfezi’ne dökülür. Yolu boyunca Teksas, Arizona çöllerinden, derin kalyonlardan geçer. Colorado’nun uzunluğu 2.250 km.’dir. Columbia ise, kuzeyden Büyük Okyanus’a dökülür; 1.953 km. uzunluğundadır. Sacramento da orta ve kuzey Kaliforniya’daki büyük vadiyi sular (Bk. Columbia, Colorado).

A.B.D.’ndeki ırmakların elverişli yerlerinde, buharlı gemilerle ulaştırma yapılır. Yeni açılan bir kanalla, gemilerin Saint Lawrence Körfezi’nden Büyük Göller’e kadar gitmeleri sağlanmıştır. Bu sayede, büyük gemiler Chicago’ya kadar kolaylıkla gidebilirler. Bundan başka, Mississippi başta olmak üzere daha birçok ırmaklarda gemi ile ulaştırma yapılmaktadır. Vaktiyle Amerika’nın en zengin kumarbazları, bu ırfrıaklarda işleyen yandan çarklı vapurlarla aylarca yolculuk eder, nehirde bir aşağı, bir yukarı gidip gelerek eğlenceyle, kumarla vakit geçirirlermiş. Bu vapurlardaki lüks kamaraların eşine bugünkü büyük transatlantiklerde bile rastlanmadığı söylenir.

Göller

A.B.D. topraklarında, boy boy, çeşit çeşit binlerce göl vardır. BüyUk Göller yöresi, A.B.D.’nin olduğu kadar, bütün dünyanın da en büyük su topluluğudur. Göller Bölgesi A.B.D. ile Kanada arasındadır. Yöredeki en büyük göller Superior, Michigan, Huron, Erie, Ontario gölleridir (Bu göller için her birinin kendi maddesine bakınız). Bu beş gölden yalnız Michigan tamamıyla A.B.D. sınırları içindedir, öbürleri A.B.D. ile Kanada arasında kalır. Dünyaca tanınan Niya-gara Çavlanı, Erie İle Ontario gölleri arasındadır.

Eskiden, özellikle Kuzeybatı Amerika’yı kalın buz tabakaları kaplardı. Bunların kazdığı çukurlar bugün binlerce göl haline gelmiştir. Hele kuzey eyaletlerde, böyle göllere sık sık rastlanır.
A.B.D. topraklarında göllerin bol olduğu bir başka bölge de, Meksika Körfezi ile Atlas Okyanusu kıyılarıdır. Bu bölgede yüzlerce küçük göl vardır. Kıyı göllerinin çoğu yakın jeolojik zamanlarda oluşmuştur.
Kayalık Dağlar’ın batısında da, göllerle dolu başka bir bölge daha vardır. Bu göllerin bir kısmı yüksek dağların tepelerindeki dolmuş kraterlerden oluşmuş krater gölleridir. Bir kısmı da yüzeyi alçak çöllerden oluşmuş göllerdir. Bu tür göllerin en önemlisi Büyük Tuz Gölü’dür. Deniz yüzeyinden 75 m. kadar aşağıda kalan bu gölün çevresi 400 km.’ dir.

Yorum yazın