Felsefe

TÜZE

(Os- Adâlet, Fr, İng- Justice, Al- Ge- rechtigkeit) Doğruyu, iyiyi ve hakkı tanıyıp koruma… Bb Türe. Okumaya devam edin →

TÜRÜM

(Os- Sudûr, Fr-, Al, İng. Emanation) Yeniplatonculuğun, alt olanın üst olandan çıktığı savı… Evrendeki her şeyin tanndan çıktığım dilegetirmek için özellikle Plotinos’un Yw perilampsis (Güneş ışığının yayılması) deyimiyle dilegetirdiği bir ilkedir. Bilimsel açıdan gerçek bunun tam tersidir, üst olanlar alt olanların gelişmesi sonucunda oluşmuşlardır ve üst olan asla alt olana indirgenemez. Bb Aşağıdan yukanya, Plotinosçuluk, Yeniplatoncu- luk. Okumaya devam edin →

TÜRK FELSEFESİ

(7>. Felsefe tarihi) Türk- lerin düşünsel yaşamı… Eski Türklerin düşün-sel yaşamı, başka uluslannki gibi, dinsel alanda başlar, İ-Ö. XXIV. yüzyıldan beri Orta Asya denilen ve güneyde Pamir-Hindikuş dağ ları, kuzeyde Sibirya ormanlan, batıda Hazer denizi, doğuda Çin’le sınırlanmış geniş yaylada otururlardı- İlk dinleri, kalıntılan günümüzde de görülen Şamanlık’tı (Şamanizm). Şaman, Sanskritçe sramana sözcüğünden Tun- guzcaya geçmiş ... Okumaya devam edin →

TÜRE

IOs- Hukuk, Fr- Droit, AL Recht, |ö| Right, İt- Diritto) Tüzenin gerektirdiği kuralların tümü… Ad olarak insan davranışlarını düzenlemek için devletçe konulan kurallar diz-gesini dilegetirir ve devletçe konulan yasdr nn tümü anlamındadır. Ayrıca yasaların ceza konusu dışında kalanlarını dilegetirmek için de kullanılır. Hukuk, klâsik anlayışta, devletin koyduğu yasaları dilegetiren geçerli hukuk (Os- Hukuku mevzua, Fr. Droit positif)la insanların yasalardan ... Okumaya devam edin →

TÜR

(Os- Nevi, Fr. Espèce, AL Art, İng’ I Species) Cinsin belli bir parçası… Cins (Os- Cins, Fr- Genre, Al- Gattung, İng- Genus)le tür’ün ilişkisi, genel le tikel’in ilişkisi gibidir- Cins, kendinden daha üstün bir cinse göre türdür. Kendi içinde türleri bulunan tür, o türlere göre cinstir- Örneğin insan kavramı, canlı varlık kavramı karşısında tür, kara ırk kavramı karşısındaysa cinstir. Bk- Genel, Tümel- Okumaya devam edin →

TÜMEVARIM

(Os- İstikrâ, Fr-, Al-, İng- Induction, İt- Induzione). Özelden genele varan düşünme yöntemi… Aristoteles, tümevanmcı uslamlamayı bulanın Sokrates olduğunu söyler. Sokrates’e göre bilmekle olmak aynı şeydi, erdemli olan erdemi bilendi. Bilmekse, g? nel’o, varmak demekti. Bk- Tümdengelim, Tümel, Mantık, Sokratesçilik, Aristoculuk. Okumaya devam edin →

TÜMEL

(Os* Külli, Fr. üniversel, Al-, İng- Universal, İt- Universale). Bütüne ait olan… Genel ve evrensel deyimleriyle anlamdaştır. Tümel, bireye ait olan’ı dilegetiren tekil IOs- Ferdî, Fr* Individuel, AL Individuell, îngi In- dividual, İt- Individuale) ve birkaça ait olan dilegetiren tikel (Os- Cüzî, Fr- Particulier, Al. Partikulaer, İng- Particular, İt- Particolare) de-yimleriyle birlikte felsefenin en önemli kate-gorisidir. Tekil deyimiyle anlamdaş olarak özel ve bireysel ... Okumaya devam edin →

TÜMDENGELİM

(Os- Talil, Fr-, Al| İng. Déduction, İt- Deduzione). Genelden özele varan düşünme yöntemi… Tümdengelim, genelden özele varan kuramsal bir düşünme yöntemidir Bu yöntemle, bir önerme ya da olgudan özel sonuçlar çıkarılır. Tümdengelim ve tümevarım yöntemleri, tümelle tikel (genelle özel) arasında sıkı bir ilişki gören ve bu ilişkiyi en doğru olarak ortaya koymanın yollarım araştıran Aristoteles’in buluşudur. Genelden özele inen tümdengelim yöntemiyle ... Okumaya devam edin →

TÖREBİLİM

(Os- İlm*i ahlâk, Fr- Ethique, Al- Ethik, İng- Ethics, İt- Etica). iyiyle kötünün ayrılabilmesi için ölçüler koyan bilim… Yunan kökünden gelen ethique sözcüğüyle Latin kökünden gelen morale sözcüğü Osmanlı* cada ahlâk ve Türkçede törebilim sözcükleriyle karşılanmıştır. Gerçekte birincisi kuramsal töre (Os- Nazarî ahlâk), İkincisi pratik töre (Os- Tatbikî ahlâk) anlamındadır. Morale sözcüğü Latince kökünde moeurs sözcüğüyle ay* m anlamdadır ... Okumaya devam edin →

TOPLUMSAL DARVİNCİLİK

(Os- İçtimâî Darvenîyye, Fr- Darwinisme sociale) Toplumsal yasaları yaşambilimsel yasalara indirgeyen gerici bir kuram… Toplumsal Darvincilik (sosyal Darvinizm), anamalcılığı düşünsel alanda temellendirmek için, toplumsal yasaları biyolojik yasalara indirgemek demektir* Toplumsal Darvinciliğe göre insansal toplumun evrimi biyolojik türlerin evrimini yöneten aynı yasalarla yönetilir, çünkü insan da doğanın bir parçasıdır. Doğada yürürlükte olan doğal ayıklama ... Okumaya devam edin →