Uyarıcı Nedir

Uyarıcı Nedir
uyarıcı, vücutta özellikle beyin ve merkez sinir sistemine ilişkin işlevleri uyaran maddelerin ortak adı. Sinir sistemini etkileyen uyarıcıların bir bölümünün öncelikle uyanıklık durumu üzerinde, antidepresifler gibi bazıları da duygusal durum üzerinde etkisi vardır.

En sık rastlanan uyarıcılar kahve, çay ve kakaoda doğal olarak, ayrıca kolalı içeceklerde de bulunan kafein, teofilin ve teobromindir. Bu maddelerden en etkin olan kafein, bazı ilaçların aşırı dozda alınmasıyla ortaya çıkan solunum bozukluklarının tedavisinde kullanılır. Ayrıca beyindeki kan damarlarının büzüşmesini de sağladığından, baş ağrısında kullanılan ilaçların bileşiminde bulunur. Akciğerlerdeki bronşiyollerin gevşemesini sağlayan teofilin ağır astım nöbetlerinin tedavisinde kullanılır.

Yapay bireşim yoluyla elde edilen bir uyarıcı türü olan amfetaminler adrenaline benzer etki yaratır. Kalp atım hızını, kan basıncını, dokulara giden glikoz miktarını artırır, solunumu uyarır, akciğerlerdeki hava yollarının genişlemesini sağlar; öte yandan iştahı azaltır, sindirim ve boşaltım gibi vücut işlevlerini yavaşlatır.

Amfetaminler ilk kez 1930’larda narkolep-si tedavisinde denenmiş, daha sonra şişmanlık ve yorgunluk tedavisinde kullanılmaya başlamıştır. II. Dünya Savaşı’ndan kısa süre sonra amfetaminlerin aşırı dozda alınmasının ve bağımlılığın yarattığı tehlikeler anlaşıldı. Yüksek dozda alındığında ortaya çıkan uyarıcı etkinin ardından yorgunluk ve ruhsal çöküntü, bulantı, huzursuzluk, titreme, iştah kaybı, kabızlık, taşi-kardi ve aritmi gibi istenmeyen etkiler görülür. Aşırı dozda alındığında ateş, varsa-nılar, çırpınmalar ve komaya yol açabilir; uzun süre yüksek dozda kullanılırsa parano-it şizofreni gibi ruh hastalıklarına yol açabilir.

Tehlikeli yan etkileri ve bağımlılığa neden olmaları nedeniyle amfetaminler kafein ve öbür metilksantinlerin tersine hiçbir zaman uyarıcı olarak kullanılmamalı, rejimlerde ya da ruhsal çöküntü tedavisinde ilaç olarak verilmemelidir. Tıpta en fazla narkolepsi ve dikkat eksikliği sendromunun(*) tedavisinde kullanılır.

Yorum yazın