Tulumlular Nedir

Tulumlular Nedir – Tulumlular Hakkında Bilgiler

tulumlular (Tunicata), gömlekliler ya da urochordata olarak da bilinir, Chordata (kordalılar) filumundan 2 bini aşkın türü içeren küçük deniz hayvanları altfilumu. Kutup bölgelerinden tropik bölgelere kadar tüm denizlere yayılmış olan bu hayvanlar bir yüzeye tutunmuş ya da öbür planktonlar gibi büyük ölçüde akıntılara bağlı olarak yaşar.

Tulumlular kordalılarla ilişkilerini gösteren kaslı bir kuyruk, solungaç yarıklan, sırtipi (notokord) ve larva evresinde bir sinir kordonu taşır. Adlarını “tulum” denen salgıladıkları koruyucu örtüden alırlar. Tulum normal olarak hayvanlarda bulunmayan selüloz bileşiğini içerir. Tulumlular genellikle üç sınıf altında toplanır: Ascidiacea, Thaliacea ve Appendicularia (ekliceler). Ascidiacea üyeleri bir yüzeye bağlı yaşar. Thaliacea üyeleri akıntılarla sürüklenir ve genellikle koloniler oluşturur. Ekliceler de açık denizlerde serbest olarak yaşar. Ascidiacea üyeleri yalnız deniz dibine değil teknelerin altına, iskele kazıklarına, deniz yosunlarına, mercan resiflerine ve kabuklu deniz hayvanlarına tutunur. Uzunlukları birkaç milimetreden 30 cm’ye kadar değişir. Thaliacea üyeleri uzunluğu 4 m’ye ulaşan yüzer koloniler oluşturabilir. Ekliceler genellikle çıplak gözle görülemeyecek ölçüde küçüktür.
Yalnız yaşayan bir tulumlunun sifon adı verilen iki büyük deliği vardır. Besin ve oksijen taşıyan su, solungaç sifonu ya da getirici sifonla vücuda girer, süzülür ve götürücü sifonla dışarı atılır. Ascidiacea sınıfından koloni halinde yaşayan türlerin koloni bireylerinde (zooid) ayrı solungaç sifonları vardır. Ama koloninin yapısına göre ortak bir götürücü sifonu paylaşabilirler. Thaliacea sınıfından bazı koloniler bir yüksük biçimini alır. Su, götürücü sifonlardan bu yüksük içine boşalır ve koloninin ileri doğru hareketini sağlar.

Tulumluların çoğu erdişidir. Ama koloni halinde yaşayan türler eşeysiz olarak da ürer. Üreme tropik bölgelerde yıl boyunca gerçekleşirken daha soğuk bölgelerde bahar ve yaz aylarına rastlar. Bir embriyon birkaç saatte gelişerek larvaya dönüşebilir. Larvaların sırtipleri, sinir kordonları ve gövdelerinin iki katı uzunlukta kaslı kuyrukları vardır. Bir yere bağlı yaşayan türler yapışkan kabarcıklarla donanmıştır. Altı saatten başlayarak günlerce sürebilen larva evresinden sonra bu kabarcıklar hayvanın bir yüzeye bağlanmasını sağlar. Bağlı yaşama geçildiğinde başkalaşmaya uğrayarak erişkin biçimlerini alırlarken vücutları tarafından soğurulan kuyruktan besin olarak kullanılır. Serbest yaşayan türler bir yere bağlanmadan kısa süren bir başkalaşma sürecinden geçer. Çok kısa süren larva evresinde beslenmeyen bu hayvanlar erişkin evrelerinde mikroorganizmalarla beslenir.

Koloni halinde yaşayan türlerde eşeysiz üreme tomurcuklanma yoluyla gerçekleşir. Ana birey üstünde gelişen bu tomurcuklar daha sonra koparak yeni bireyleri oluşturur. Bazı serbest yaşayan gruplarda eşeyli ve eşeysiz üreme evrelerinin birbirini izlediği karmaşık döl değişimi olayına rastlanır. Döl değişiminde eşeysiz yoldan oluşan tomurcuklar, yumurta ve sperma üretecek biçimde özelleşmiştir.

Tunicata üyelerinin selüloz içeren tulumların damarlarla beslenen canlı dokulardan oluşur. Tulumun içinde sifonların açılmasını, yutağın ve solungaç çevre boşluğunun kapanmasını denetleyen kaslı bir vücut duvan vardır. Solungaç sifonunun içine açıldığı bir kese olan yutak, vücut duvarından solungaç çevre boşluğuyla ayrılır ve götürücü sifonla dış ortama bağlanır. Solungaç kesesi gözeneklidir ve bu sayısız küçük deliklerdeki kirpikler suyun içeri alınmasını sağlar.

Solungaç kesesi besin taneciklerinin sindirim kanalına girmeden önce yapıştığı sümüksü bir sıvı salgılar. Artıklar, götürücü sifona yakın bir yerde solungaç çevre boşluğuna açılan anüsten çıkarak suyla birlikte dışarı atılır. Üreme kanallarının delikleri anüsün yakınındadır. Ascidiacea sınıfının daha basit yapılı türlerinde iç organlar bir zarla çevrilidir. Daha üstün yapılı türlerde bu zar depolama gibi başka işlevleri de görür. Tulumluların kalbindeki kan akışı, her 50-100 atımdan sonra tersine döner. Kanda çok değişik tiplerde hücreler bulunur.
Tulumlular beslenme zincirinin önemli bir halkasını oluşturur. Bazı türleri teknelere yapışarak zarar vermekte, bazı türleri ise ilaç yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca omurgalıların atalarıyla ilgili ipuçları vermeleri nedeniyle bilim adamlarının en çok ilgi duydukları hayvan gruplarından biridir. Tulumlular yumuşak vücutlu hayvanlar olduklarından, tulumlarında rastlanan sert mineral tanecikleri dışında günümüze hemen hiçbir fosilleri kalmamıştır.

Etiketler: , ,

Yorum yazın