Omurgasızların Evrimi

Omurgasızların Evrimi

Kambriyen devrinin biteyi ve direyi konusunda çok az şey bilinmektedir. Tümü denizde yaşayan biteyin yalnızca bir bölümü incelenmiştir. Gene, denizlerde yaşayan direy ise çok az sayıda ve ilkeldi. Daha sonraki devirlerin büyük ve çok sayıda dev kertenkelemsi hayvanları (Saurinn) ve memelileriyle karşılaştırılırsa, Kambriyen devri hayvanları hem sayı, hem büyüklük bakımından çok geride kalırlar. Bilim adamları bu devirde yalnızca 1 500 kadar türün yaşamış olabileceğini söylemektedirler; bu sayı, hiç fosil bırakmadıkları yada fosilleri bulunmadığı için bilinmeyen türleri de kapsamaktadır.
Alt Kambriyen döneminde deri- sidikenliler, kabuklular, üçbölmeli deniz böcekleri, salyangoz ve sürüngenleri kapsayan birçok omurgasız grubu ortaya çıkmıştır. Bu arada kordalıların ataları olan biçimlerin varoldukları da düşünülebilir.
Orta Kambriyen döneminde türler arasında bir farklılaşma görüldü. Sözgelimi, tüm Birinci zaman için gerçek yol gösterici fosiller olarak bilinen üçbölmeli deniz böcekleri, değişik deniz bölgelerine (Atlas Okyanusu, Büyük Okyanus ve Kuzey Buz Denizi gibi) göre değişik tiplere ayrıldılar. İkincil yol göstericiler olan kolsuayaklılar (Brachyopoda) ve derisidikenliler de benzer biçimde bölündüler. Son olarak, Üst Kambriyen döneminde deniz kabuklarındaki kireç arttı ve salyangozlarla kolsuayaklılar büyük ölçüde çoğaldılar.
Tüm yaşam biçimleri su içindeydi. Toprak çıplaktı ve aşındırma, kıtaları hızla düzeltiyordu. Ne var. ki, canlı organizmalar artık denizlerde eşit biçimde dağılmış değillerdi; birçok tür, kıyılar boyunca sığ sularda yaşamaya başlamıştı. Bu, yaşamın toprağı fethetmesiyle sonuçlanacak evrim sürecinin ilk adımıydı. Kambriyen devrinde ortaya çıkan hiç bir kara hayvanı bilinmemekteyse de, hayvanların evrim sürecinin en aşağı dörtte üçü bu devirde tamamlanmıştır.

İLKEL DİREY
Prekambriyen direyiyle karşılaştırılacak olursa, Kambriyen devrindeki direy oldukça gelişmişti. Ama, günümüzdekine oranla oldukça ilkeldi. Kambriyen devri hayvanlarının çoğu hareketsiz, planktonla beslenme yöntemiyle yaşayan hayvanlardı. Çoğunun, hızlı hareket etmeye yada avlanmaya yarayan organları yoktu. Birbirlerinden bağımsız olarak yaşıyorlardı; yani bir hayvanın varlığı, bir başka hayvanın yokedilmesine yol açmıyordu. Besin tümüne yeterliydi; çünkü denizdeki sular yavaşça hare ket ediyor ve besinleri eşit biçimde yayıyordu. Bu organizmaların, koruyucu zarlar içinde bulunan sindirim organları vardı. Bazılarının ilkel duyum organları da vardı; ama çoğu duyumdan tümüyle yoksundu. Çoğunda hareket yeteneği az da olsa gelişmişti. Ancak, çaımırlu deniz tabanında kayma gibi yalın bir hareket için bile, oldukça gelişmiş organlar gerekiyordu.Çeşitli Kambriyen hayvanlarının —tekhücreliler, selentereler (Coe- lenterata), taraklılar (Ctenophora), solucanlar ve birçok ilkel eklembacaklı (Arthropoda)— bedenleri tek bölümden oluşmaktaydı ve Kambriyen devrine özgü bazı denizanalarından, solucanlardan ve kabuklulardan kalma fosiller çok enderdir. Çok uygun koşullar altında gerçekleşen böyle bir kalıntı örneği, Orta Kambriyen döneminde oluşmuş Kanada Kayalık dağlarının Bur- gess şistinde görülür. Sözkonusu ince siyah şistin tabanını oluşturan düzlüklerde, birçok omurgasızın yumuşak bedenleri ve yumuşak yosunlar, eski yapıyı tümüyle koruyan parlak karbon tabakaları oluşturmuşlardır.

YOL GÖSTERİCİ FOSİLLER
Üçbölmeli deniz böcekleri, daha önce de belirtildiği gibi, Kambriyen devrinde bulunan en iyi ve en
bol yol gösterici fosillerdir ve genellikle o devirdeki direy bölgelerini ayırdetmekte kullanılır. Üçbölmeli deniz böceklerinden 1 500 kadar cins saptanmıştır. Bu hayvanlar, Kambriyen devrinde, öteki devirlerde olduğundan çok daha bol ve çeşitliydiler, Kambriyen kayalarında bulunan fosillerin yüzde 75
kadarı, bu böceklerin fosilleridir. Kalıntıların içinde ölü hayvanın kendisi olduğu kadar, çeşitli kabuklar da bulunur. Kambriyen fosillerinin yüzde 20 kadarı kolsuayaklıların kabuklarından oluşmuştur; geri kalan yüzde 5 ise, eski kayalarda iz bırakmış tüm öteki hayvanları kapsar.

Yorum yazın