Mercan Resifi Nedir

Mercan Resifi Nedir

Mercan, geniş resifler meydana getiren bir hayvandır. Bunun kalkerli yataklarından çıkarılan ince dal biçiminde madde süs eşyası yapımında kullanılır. Mercandan yapılmış bir kolye veya bilezik mercanın da akik veya opal gibi yeraltından çıkan bir taş olduğu sanısını uyandırır. Oysa mercan küçücük hayvanlar tarafından okyanusların içinde yapılır. Bu küçük deniz hayvanları suyun içinden aldıkları kimyasal maddeleri kalkerli bir madde haline dönüştürür ve kendilerine koruyucu bir kabuk yaparlar. Mercan adı verilen güzel şekilli ve renkli taşlar, çok büyük koloniler halinde birlikte yaşayan bu hayvanların ürettiği kalkerli maddedir. Mercanlar bazen kıyılarda resifler oluştururlar. Bazen de tamamı mercandan oluşmuş adalara rastlanır.
Mercan yapan hayvanlara polip adı verilir. Yumuşak vücutlu bir hayvan olan polip, denizanası gibi hayvanlarla aynı gruptandır. Ancak polip bir kaya veya mercan parçasının üzerine yapışarak kalkerli bir iskelet salgılar ve zamanla etrafına koruyucu bir kabuk yapar. Bir süre sonra bu mercan kabuğun bir ucundan sadece polipin küçük dokunaçları görülür. Bu dokunaçlarla polip besini olan küçük organizmaları yakalar ve öldürür. Denizde yüzen insanlar da mercan yuvalarının yanından geçerken bu dokunaçlar tarafından sokulabilirler.
Polipin üreme şekilleri çok çeşitlidir. Tek bir polip basit şekilde ikiye bölünerek çoğalabileceği gibi, üzerinde büyüyen tomurcukların zamanla polipten ayrılmasıyla yeni yavrular ortaya çıkabilir. Polip aynı zamanda yumurta da yapar. Yumurtadan çıkan yavrular biraz yüzdükten sonra uygun bir yer bulup oraya tutunurlar ve kendi yuvalarını yapmaya başlarlar. Yavru poliplerin eski polip topluluklarına katıldıkları da olur.
Mercan diye tanınan ve kullanılan madde aslında polipler öldükten sonra kalan iskeletleridir. Mercan genellikle çok güzel renkli ve çiçeğe benzer şekillerde olur. Mercanın eskiden bir deniz bitkisi olduğu sanılırdı; oysa artık bir hayvan olduğu bilinmektedir. Mercanı oluşturan kalker veya kalsiyum karbonatın doğal rengi beyazdır. Ancak polipin yediği şeyler bu rengi değiştirdiğinden mercan resiflerinin rengi beyazdan pembeye ve parlak kırmızıya kadar değişebilir.
Poliplerin bir araya toplanmasıyla yüzyıllar boyunca oluşmuş olan mercan resiflerinin temel olarak üç türü vardır. Bunlar kıyı resifleri, set resifleri ve atollerdir (mercan adaları). Kıyı resifleri kıyıyı bir kuşak gibi çevreleyen mercan iskeletleridir. Bunlar kayaların üzerinde büyüyerek kıyıdan denize doğru uzanırlar.
Set resifleri kıyıdan uzakta oluşur. Sayısız mercan iskeletinin meydana getirdiği set resiflerinin büyük kısmı suyun altında bulunur. Kara ile resif arasında bulunan boğazda deniz kulağı (lagün) denen sığ göller meydana gelir.
Mercan iskeletleri bazen de çember biçiminde adalar meydana getirirler. Denizin ortasında karadan uzakta oluşan ve atol adı verilen bu adaların ortası su ile dolu olabilir. Adanın ortasındaki boşluğun toprakla dolması ve burada bitki ve hayvanların yaşaması da mümkündür. Büyük okyanusta bu tür mercan adalarına çok rastlanır.
Büyük okyanustaki mercan adaları Amerika ile Japonya arasındaki Pasifik savaşında çok önemli stratejik üsler olarak kullanılmıştır. Savaştan sonra Bikini adası gibi ıssız mercan adalarından atom bombası deneyleri için yararlanılmıştır. Dünyadaki en büyük set resifi Avustralya’nın kuzeydoğu kıyısındaki “Büyük Set Resifi”dir. Bu resifin uzunluğu 2 000 kilometreyi bulur. Genişliği de 250 kilometre kadardır.
Tropikal adaların çoğunun çevresinde mercanlar bulunur. Sığ kıyı resifleri ise dünyanın daha pek çok yerinde vardır.
Mercan poliplerinin yaşamasına en elverişli yerler suyosunlarının bulunduğu yerlerdir. Su yosunlarının ürettiği oksijeni polipler mercan iskeletlerin yapımında kullanırlar.
Suyosunlarının oksijen üretebilmesi için Güneş ışığı gerekli olduğundan yosunlar sadece okyanusların üst kısımlarında Güneş ışığını alabildikleri yerlerde yaşarlar.
Mercan yuvaları daha çok tropikal denizlerde gelişirse de, polipler kuzey kutbundan güney kutbuna kadar okyanusların her bölgesinde bulunurlar.
Mercan polipleri tatlı sularda ve bataklıklarda yaşayamadıklarından iç denizlerde ve nehir ağızları gibi yerlerde mercan bulunmaz. Kıyı resiflerinin karadan uzaklaşarak denize doğru uzanmalarının nedeni de mercanların çamurdan ve karadan akan tatlı sulardan uzaklaşmak istemeleridir. Mercan adalarında da durum aynıdır. Adalar polip kolonilerinin ilk yerleştikleri yerden dışarı doğru büyürler.

Atollerin oluşumu
Mercan resiflerinin çoğunun derinliği 300 metreden fazladır. Oysa poliplerin sadece 60 metreye kadar olan derinliklerde bir araya gelip yerleşebildikleri bilinmektedir. Charles Darwin bu konuyu araştırarak açıklamaya çalışmıştır.
Darwin’in öne sürdüğü kurama göre yeryüzü kabuğunda büyük hareketlerin olduğu devirlerde ortaya çıkan volkanik tepelerin bazıları suyun yüzeyinin de üzerine çıkmış, bunların da üzerinde resifler oluşmuştur. Ancak, bu volkanik tepeler yavaş yavaş yine suyun dibine batmış mercan kolonilerini de birlikte batırmıştır. 60 metrenin altındaki derinliklere batan mercanlar ölmüş, ancak batış hızı çok yavaş olduğundan polipler batmakta olan mercan iskeletlerinin üzerine yeni mercanlar yapmaya devam etmişlerdir.
Okyanus tabanının bu şekilde batıp çıkması mercan adalarının oluşumunu açıklamaktadır. Deniz yüzeyinin üzerine çıkan volkanik bir tepenin çevresini mercan polipleri sarar ve tepenin çevresinde mercandan bir halka oluştururlar. Daha sonra bu tepe biraz batsa da polipler eskiden yapmış oldukları mercan halkasının üzerine mercan yapmaya devam ederle^. Resifler ile tepenin doruğu arasında mercan gölleri oluşur. Tepe tamamen suyun altına gömüldüğünde ortada sadece mercandan bir halka kalır; bu da atol adı verilen mercan adasıdır.
Atol tekrar volkanik hareketler sonucunda yukarıya doğru itilirse gerçek bir ada haline gelebilir. Deniz kuşlarının taşıdığı toprak adanın ortasındaki boşluğu doldurur ve adada bitki ve hayvan yaşamı da başlayabilir.
Resifler genellikle suyun tam yüzeyinde veya biraz altında olduklarından görünmeleri zordur. Bunların yerlerini belirten haritalar da geçerliliğini çok çabuk kaybeder; çünkü resifler çok çabuk büyüyerek veya yıpranarak sık sık şekil değiştirirler.

Resiflerde yaşam

Mercan kolonilerinin içinde binlerce tür bitki ve hayvan barınır. Yengeç ve karides gibi böcekler mercan yuvalarında çok bulunur. Bazı yengeç türlerinin dişisinin ise mercanın tam içinde yaşadığı bilinmektedir. Bu yengeç türünün dişisi daha yavru iken bir mercan dalının içine yerleşir. Solungaçlarının hareketi etrafındaki suyu sürekli olarak titreştirdiğinden yavaş yavaş çevresini mercanlar sarmaya başlar ve en sonunda yengecin etrafı mercanlar tarafından tam bir kabuk gibi sarılır. Yengeç bu kabuğun içinden hiç bir zaman çıkamaz. Ancak mercanın üzerindeki küçük delikler aracılığıyla deniz suyu içeri girip çıkabilir. Deniz suyu içerde bulunan yengecin besinini taşıdığı gibi, yengecin çiftleştiği çok küçük erkek yengeçlerin de içeri girmesini sağlar.
Değerli mercan ise aynı aileden olmasına rağmen gerçek mercan değildir. Bu mercan da sudaki kalsiyum tuzlarından yapılan kalkerli maddeden oluşur. Ancak değerli mercanı oluşturan iskelet bir iç iskelettir. Değerli mercanın renkleri beyaz, mor, sarı ve kırmızı olabilir. Japonya ve Akdeniz kıyılarında bulunan bu mercanlar denizden kazınarak çıkarılır, sonra cilalanarak mücevher yapımında kullanılır.

Yorum yazın