Kutuplarda Yaşayan Hayvanlar

Kutuplarda Yaşayan Hayvanlar – Kutuplarda Yaşam

Dünyanın güney ve kuzey kutup bölgeleri aynı aşırı soğuk özelliklerine sahiptir. Bunun dışında bu iki bölge, hemen hemen her bakımdan birbirinden farklıdır. Kuzey kutbu (Arktik bölge) hemen hemen tümüyle, geniş bir bölümü karayla çevrili, donmuş bir okyanus parçasından ibarettir. Güney kutbu (Antarktika) ise, büyük bir buz yığınının altında ezilip kalmış bir toprak parçasıdır. Bu kayıp kıta, kıtaların kayarak birbirinden ayrılmasından önce, çok daha sıcaktı.

Kutup İklimi

Her iki bölgenin de ortak ayırıcı özelliği (soğukluğu), konumlarından ileri gelir. Dünyanın ekseni kutuplardan geçer. Kutuplardan biri, yaz mevsiminde hafifçe güneşe doğru eğildiği zaman, öteki, güneşten uzağa, sonsuz geceye doğru çekilmiş olur. Bu bölgelerin soğuk olmasının nedeni, güneş ışığını dünyanın öteki kesimlerine oranla çok daha eğimli almalarıdır. Çünkü herhangi bir bölgenin aldığı sıcaklık, güneş ışınlarının yüzeye vurma açısıyla doğru orantılıdır. Soğuğa katkısı olan bir başka etken de, güneş enerjisini tıpkı bir ayna gibi uzaya yansıtan buzdur.
Bu iki kutup arasındaki çelişkiler en çok, her birindeki canlılarda kendini göstermektedir. Kuzey kutbundaki hayvanlar arasında, en iri ve en güçlü yırtıcılardan birine, yani kutup ayısına (Thalarctos maritimus) raslıyoruz (1). Güney kutbunun ise, gerçek anlamıyla kara hayvanları, bir avuç (63 tür) böcekten ibarettir. Bunların da en irisi, bir tür kanatsız sivrisinektir.

Acımasız Avcılar ve Okyanus Devleri

Kutup ayısı, buzlarla kaplı Kuzey kutbuna çok iyi uyarlanmış bir hayvandır. Kalın, yağlı postuyla soğuktan korunduğu için zamanının büyük bir bölümünü su içinde geçirebilir. Yalnız yaşayan kutup ayısı, buz üzerinde avını, özellikle halkalı foku . (Pusa hispida) arayarak dolaşır durur (1). Fokun kafası, buzdaki bir soluk alma deliğinden dışarı çıkar çıkmaz, ayı, güçlü ön ayağının tek bir vuruşuyla onu sersemletir. Çetin kış ayları süresinde gebe dişi ayı, yüzeyin hemen altındaki buz mağaralarında bir deliğe sığınır . Yavrularını mart ve nisanda, genellikle ikişer ikişer doğurur. Aile, iki ay daha (güneş yeterince ısıtıncaya kadar) inde vaşar ve sonraki iki yıl içinde yavrular, avlanmayı öğrenirler.
Kutup ayısı Eskimolar tarafından eti için avlanır. Onu yakından izleyen tek memeli ise, kutup tilkisidir (Alopex lagopus) . Ayının artıklarıyla beslenen tilki, kıtlık dönemlerinde, ayının dışkısını bile yer.

Sürekli buzlarla kaplı olan Kuzey kutbunu kuşatan sular yaz boyunca sadece küçük buz parçalarıyla kaplıdır. Besin yönünden zengin olan bu sularda çok sayıda fok yaşar. Şeritli fok (Histriophoca fascia-ta), balonlu fok (Cystophora cristata) ve su aygırı (Odobenus rosmarus) eti ve değerli dişleri için Eskimolar tarafından avlanır.

Hem Kuzey, hem Güney kutuplarında yaşayan deniz memelilerinin en önemlilerinden biri, bir zamanlar pek kalabalık olan ve aşırı avlanma yüzünden sayıları son derece azalan balinalardır. Bunlardan mavi balina (Sibbaldus musculus) — 135 ton ağırlığıyla yaşayan memelilerin en büyüğ’üdür — ağzının arkasından sarkan boynuzsu süzgeçten geçirdiği deniz suyunun içindeki plankton ve küçük kabuklularla beslenir.

Kuzey Buz denizinin en ilgi çekici yaratıklarından bir tanesi uzun, tek bir boynuzu bulunan, deniz tekboynuzlusu yada boynuzlu balinadır (Monodon monoceros).

Boynuzlu balinanın başlıca besini, mürekkepbalıklarıdır. Bu sevimli hayvan, boynuzunu çok zaman kılıç gibi kullanarak arkadaşlarıyla oynar.

Kuzey Amerika ile Avrasya’nın oldukça geniş bölgeleri Kuzey Kutup dairesi içinde kalır. Buraları yalnızca otların, yosunların ve likenlerin yetiştiği, ağaçsız tundra yöreleridir. Yaz boyunca bu bölgelere Avrupa rengeyiği sürüleri gelir ve eriyen kar sularının oluşturduğu birikintilerde çık sayıda böcek yetişir. Bu böcekler ve geçici bitki örtüsü, milyonlarca göçmen kuşu kalabalık ılıman bölgelerden buralara çeker. Tundrada dünyaya gelen 100’ü aşkın kuş türünün 5-6 tanesi dışında hepsi göçmen kuşlardır.

Güney Kutbunda Yaşayan Ayıbalıkları

Dünyadaki buzların % 90’ı Güney kutbundadır. Bu büyük buz yığını üstünde kış yaz, hiçbir canlıya raslanmaz. Ancak bu buz parçasının kıyılarında yaşam, çok geniş penguen ve fok sürüleri halinde kendini gösterir.
Güney Buz denizinde yaşayan dört fok türü, dünyadaki memelilerin en güneyde yaşayanlarıdır: bunlar, Weddell foku (Leptonycho-tes Weddelli) , yengeç foku (Lobodon carcinophagus), Ross foku (Ommatophoca rossi) ve pars fokudur (Hydrurga leptonyx) .

Bu türlerin her birinin kendine özgü bir yaşam tarzı vardır: Weddell foku her zaman kıyı sularında kalırken, öteki türler açık denizlerde dolaşırlar. Yengeç fokuna bu ad, beslenme alışkanlıkları yüzünden verilmiştir. Bol miktarda su yutar ve bu suyu, diş etlerinin kenarında ince bir ağ meydana getiren yelpaze biçimli dişlerinin arasından geriye püskürtür. Böylece ağzında kalan küçük kabukluları yutar. Pars foku ise acımasız bir avcıdır. Buz yığınının kıyısında dolaşarak, en sevdiği besin olan Adelie penguenini (Pygoscelis ade-liae) arar. Pars foku öteki fok türlerinin yavrularını, mürekkepba-lıklarını ve balıkları da yer.

Adelie türü, beş türü bulunan Güney kutbu penguenlerinin en yaygınıdır. Bu türlerden en irisi, yüksekliği 1 metreyi bulabilen kral pengueni’dir (Aptenodytes forsteri). Bu yörede başka kuşlar da bulunur. ‘Bunların en önemlilerinden biri penguen yumurtalarını ve yavrularını yiyen bir çeşit iri martıdır (Gatharacta skua). Martıların boyu 44-56 sm arasındadır.

Yorum yazın