Hücrenin Görevleri

Hücrenin Görevleri Nelerdir

Hücreler yaşamın temel birimleridir. Çoğunluğu pek küçüktür (çaplan milimetrenin birkaç binde biri) sözgelimi bir insan bedeninde yaklaşık 100 trilyon dolayında hücre bulunur. İster bağımsız olarak yaşayıp ölen bakteri yada tekhücreli organizmalarda olsun, ister bir atın yada insanın çok daha karmaşık yapısında olsun, her hücre, hammaddeleri özümleyip kendi kendine çoğalabilir.

Hücrenin İncelenmesi

Hücreler, içinde yaşam için gerekli olan moleküllerin (özellikle proteinler, nükleik asitler, yağlar ve karbonhidratlar) bulunduğu küçük keseler olarak düşünülebilir. Biyoloji uzmanları, gelişmiş yöntemlerle hücrelerin yapılarını ve faaliyetlerini daha yakından incelemeden önce hücreyi böyle tanımlarlardı. Ancak bu tekniklerin geliştirilmesinden sonra, hücre içinin birçok işlevi yerine getirebilecek karmaşık bir yapıya sahip olduğu ortaya konabildi.

Hücreler çok değişik biçimlere sahiptir (2,5). Örneğin, hayvan hücreleri, karaciğerdeki gibi küresel.
kemiklerdeki gibi sivri çıkıntılı, derideki gibi yassı yada sinir hücrelerindeki gibi bir organdan ötekine lifler halinde uzanabilecek bir biçimde, uzunlamasına olabilir. Gerçekte, işlev farklılıklarını yansıtan bu biçimsel değişikliklere karşın, hücre yapılarının, yaşayan organizmaların tüm niteliklerine ve gereksemelerine sahip olmaları nedeniyle, bazı temel özellikleri vardır.

Basit bir bakışla, hücre ortasında, peltemsi bir madde (stoplazma) içinde küçük ve yoğun bir ikinci kürenin (çekirdek) bulunduğu, ince bir zarla (plazma zarı) kaplı olduğu görülebilir. Ancak elektron mikroskopunun kullanılması, hücreler hakkındaki bilgimizi geliştirmiş ve hücrenin yüksek düzeyde bir organizma olduğunu açığa çıkarmıştır.

Daha dikkatli incelendiğinde hücrenin plazma zarının , bir sandviçe benzediği görülür. Protein tabakaları sandviçin ekmek kısmını, yağ molekülleri ise içini oluşturur. Zar, hücre için bir dış örtü oluşturmanın dışında, hücre faaliyetlerine de etkin biçimde katılmaktadır. Sözgelimi, çeşitli maddeler sürekli olarak hücrenin içine girip çıkarlar , zarda, ulaşım kanalları görevini yapan bazı özel bölgelerin bulunduğu sanılmaktadır. Bu kanallar yalnızca gerekli maddeieıin geçişine izin verecek bir yapıya sahiptir.
Plazma zarı, hücrenin içiyle dışını ayırdığından, iletişim görevini de yerine getirmektedir. Bitişik bir durumda bulunan bazı hücreler, hücreler arasında yeralan çok ince üfler yoluyla daha yakın ilişkide bulunurlar. Plazma zarı, aynı zamanda, hormonlar gibi bazı kimyasal uyaranlar tarafından etkilenen özel bazı alıcılara da sahiptir.

Bilgi ve Enerji

Bütün hücrelerin en göze çarpan bölümü, çekirdektir. Hücre çekirdeksiz yaşayamaz. Bütün genetik bilgi (yada genetik şifre) kendini eşleme gibi önemli bir yeteneğe sahip dezoksiribonükleik asit (DNA) gibi, kromozom adı verilen maddelerin içinde depo edilir. Ayrıca küre biçimli çekirdeğin içinde, proteinlerin hücre içindeki bireşimini sağlayan çekirdek özü bulunur.

Çekirdekten stoplazmaya, belirli proteinlerin üretimine ilişkin uyarıları içeren sürekli bir mesaj akımı vardır. Bu mesajlar ribozom ola-‘rak bilinen küresel bölmelerde proteinlere çevrilir. Hücreden çıkarılacak proteinler, kaba endoplazmik retikulum olarak adlandırılan geniş bir zar ağı üzerinde bulunan ribozomlarda üretilir. Endoplazmik retikulum, plazma zarı yoluyla yeni üretilmiş proteinleri çabukça dışarıya aktaracak bir yapıya sahiptir. İç kullanım amacıyla üretilen proteinler ise, stoplazmada serbestçe dolaşan ribozomlarda oluşur.

Proteinlerin hücre faaliyetlerinde önemli bir yeri vardır. Enzim olarak, her canlı hücrede meydana gelen tepkimelerde katalizör rolü oynarlar. Bunlar aynı zamanda hormon görevi de görürler. Ancak bu durumda dışarı çıkarılmadan önce değişikliğe uğramaları gerekir. Değişiklik ve salgılamanın stoplazma içinde yeralan başka bir organcık tarafından, yani Golgi aygıtı 16) ile gerçekleştirildiği düşünülmektedir.

Hücre stoplazması içinde dağılmış halde mitokondri organcıkları da bulunur. Sosise benzeyen bu oluşum, çeşitli besin maddelerindeki enerjiyi açığa çıkaran enzim sistemleri ile kaplanmıştır. Hücre için gerekli olan tüm enerjiyi sağlamaları nedeniyle, mitokondriler hücrenin güç merkezleri olarak bilinir. Hücre içinde bulunan öteki organcıklar lizozomlardır. Lizozomların hücreye giren çeşitli maddeleri sindiren enzimler kapsadığı düşünülmektedir. Ayrıca zararlı maddeler de, lizozomların enzimleriyle sindirilir.
Bitki Hücreleri

Bitki hücreleri hayvan hücrelerinden birçok bakımlardan ayrılır. Sözgelimi bitki hücrelerinde ince bir filme benzeyen plazma zarını katı bir selüloz örtüsü kaplar. Bu örtü hücrelerarası iletişimi olanaklı kılan birçok delıkçiğe sahiptir. Pek çok bitki hücresinin önemli özelliklerinden biri yeşil renkleridir ve bu yeşil renk, kloroplast olarak bilinen maddede bulunan klorofil tarafından oluşturulur. Güneş enerjisini kullanarak, fotosentez olayı ile karbonhidratları meydana getiren, bu kloroplast maddesidir.

Birçok bitki hücresinde boşluk olarak bilinen alanlar vardır. Bunların içinde bitki özü bulunur ve bazen, Spirogyra’da olduğu gibi, çekirdek stoplazma lifleriyle tutturulmuş, bir biçimde boşluğun ortasında yeralır.

Yorum yazın