Glikoz Nedir

Glikoz Nedir
GLİKOZ i. (yun. glykos, tatiı’dan, fr. glucose veya glycose). Kim. Kimyasal bakımdan bir aldoheksoz olan,
CHsOH—(CHOH) i—CHO formülündeki fekül şekeri, (üzüm şekeri de denir.) [Eşanl. desktroz.] || Billûrlu glikoz, fekül veya nişastanın hidroliziyle elde edilen şurup: Billûrlu glikozda, billûrlaşmakmış glikoz ve dekstrinler de bulunur. || Kütle {topak) glikoz, billûrlu glikoza benzeyen, fakat bileşiminde daha fazla glikoz (bir kısmı billûrlaşmış halde) bulunan madde.
— Sanay. Glikoz fabrikası, glikoz üretilen fabrika. Bk. ansİkl.
— ansİkl. Kim. Glikoz, dekstrojir, levojir ve rasemik olmak üzere üç şekilde bulunur. Sağ glikoz (d-glikoz, dekstroz, üzüm şekeri, fekül şekeri) şekerli meyvelerin bir çoğunda serbest halde bulunur. Ayrıca hayvan vücudundaki sıvıların çoğunda, karaciğerde, kanda ve dalakta da bulunur. Şeker hastalarının idrarlarındaki glikoz miktarı bazen litrede 100 gr’ı geçer. Bitkilerde de, çeşitli organik maddelerle birleşmiş halde (glükozitler) bulunur. Bundan başka glikoz, nişastalı maddelerin (nişasta, dekstrinler, glikojen), selülozun, dikolozit ve trikolozitlerin (kamış şekeri, maltoz v.b.) parçalanmasında da meydana gelir.
Soğukta billûrlaşmayle elde edilen glikoz suda, bir mol su tutar; 86°C’ta erir, 110° C’a doğru su kaybeder. Susuz haldeyken, su kaybeder. Susuz haldeyken, su veya alkol i- çinde sıcakta billûrlaşır ve 146°C’ta erir (a glikoz). Glikoz renksizdir ve sakaroz kadar tatlı değildir. Doymuş haldeki bir sulu çözeltisi alkol etkisiyle çökeltilirse, başka bir glikoz cinsi elde edilir (0— glikoz), aglikoz ve J3—glikoz’un taze çözeltileri polarılmış ışığı değişik yönlere çevirir; ancak, birkaç saat zarfında her iki dikozun çevirme niteliği, üçte bir a şekli için üçte iki 0 şekline tekabül eden bir ara sınıra yönelir. Kimyasal bakımdan, glikoz indirgen bir şekerdir: Fehling ayıracını indirger; bu özellik (çevirme gücüyle birlikte) idrarda glikoz tayinine yarar. Bira mayasına etkisiyle mayalanarak karbon dioksit ve alkol verir. Hidrojerilenmesiyle bir hekzalkol elde edilir: bir miktar d-mannit eşliğinde, d— glüsit veya d—sorbit. Bromlu su glikozu oksitleyerek glikonik asit’e dönüştürür; bu madde yeniden oksitlenince sakarik asit verir. Toprak-alkali hidroksitlerle birle şer ek alkolde çok az çözünen glükozatları meydana getirir. Fenilhidrazinle, d-mannoz ve levülozun verdiği ozazona benzer bir ozazon verir.
• Yapısı. Bk. oz.
• Uygulama alanları. Billûrlu glikoz, şekercilikte, çeşitli likörler, nuga ve reçel yapımında kullanılır. Kristal kütle glikoz, kimya sanayiinde, dericilikte, bazen bira yapımında ve şarapların tatlılaştırılmasında kullanılır.
Dekstroz, ticarî bir glikozdur ve billûrlaştırıldıktan sonra yıkanıp arıtılır. Tam hidrolize uğramış bir meyve suyundan elde e- dilen bu madde saf glikozdur.
Glikoz tıpta, ağızdan alınan veya şırınga edilen çözeltiler şeklinde kullanılır. Başlıca etki alanları, çocuklarda asetonemiye karşı mücadele ve hipoglisemi hallerinin tedavisidir (ensülinle tedavi edilen şeker hastalıkları).
— Sanay. Sanayide glikoz, nişastanın (mısır, buğday) veya fekülün (patates, manyok), hidroklorik asit eşliğinde ve basınç altında bir otoklavda hidrolizlenmesiyle asıltı halinde elde edilir. Hidroklorik asit sodyum
karbonatla yansızlaştırılır. Elde edilen sıvı pres filtrelerden geçirilir; bitkisel ve hayvansal kömür veya iyon değiştiricilerle rengi giderilir. Şerbet aıka arkaya iki defa düşük basınçta buharlaştırılarak içindeki glikoz oranı arttırılır. Billûrlu glikoz, bileşiminde normal oranda glikoz bulunan bir hidroliz, şerbetinin deriştirilmesiyle elde e- dilir; çok parlak, saydam ve yoğun bir madde meydana gelir. Bu madde, aslında, glikoz, maltoz (yüzde 40) ve dekstrinlerden meydana gelen bir karışımdır, (l) GLİKOZAMİN veya GLÜKOZAM1N i. (fr glycosamine veya glucosamine). Biyokim. Bazı proteıtlerin yapısında önemli bir rol oynayan glikoz türevi, (l)
GLİKOZ AN i. (fr. glucosane’dan). Kim. Glikozun 170°C’ta su kaybetmesiyle elde edilen ve mayalanmayan ürün. || Hidroliz yoluyle glikoz veren zamkların genel adı.
(l)
GLİKOZ AT i. (fr. glucosote’ dan). Kim. Glikoz’un, baryum oksit, kireç, kurşun oksit gibi bazı bazlarla verdiği billûrsu bileşik.
(l)
GLİKOZİT i. (fr. glucoside’ten). Kim. Bitkilerde bulunan tabiî bileşiklerin genel adı; bu bileşikler, mayalar veya seyreltik asitler etkisiyle hidrolize uğrayarak glikoz ile aglikon denilen değişik yapıda maddeler (a- sitler, fenoller, alkoller v.b.) verir.
— ansİkl. Glikozitlerin çoğu kuvvetli zehirlerdir. Hidrolizinden elde edilen maddeler de genellikle acıdır veya keskin bir koku çıkarır. Bitki organizmasının böceklere karşı savunmasını sağlayan da belki bu maddelerdir. Glikozitler arasında amigdalo- zit, popülin, aıbütün v.b. sayılabilir. Hidro- lizlenince glikozdan başka bir şeker (ga- laktoz, ramnoz v.b.) veren bileşiklere de teşmil yoluyle «glikozit» denir. Bunlar günümüzde, daha doğru bir terimle heterozit diye adlandırılır (galaktozit, ramnozit). [l] GLİKOZON i. (fr. glucosone’dan). Kim. d—glikoz, d—mannoz ve d—früktoz’da bulunan, CHgOH—(CHOH) a—CO—CHÖ formülündeki ozon. Eşanl. früktozon, man- NOZON. (L)
GLİKOZÜRİ veya GLÜKOZÜRİ i. (yun. glykos, tatlı ve ourein işeme’den fr. glyco- surie veya glucosurie). Tıp. Sidikte şekerli bir maddenin, özellikle glükozun bulunması.
— ansİkl. Tıp. Glükozüri, diyabet’in yani şeker hastalığının başlıca belirtisidir. Sidikteki şeker miktarı çoğu zaman yüksek olmakl^ beraber sürekli değildir, alınan besinlere göre değişir. Glikozüri kandaki şekerin aşırı derecede çoğalmasından ileri gelir. Şeker hastalığıyle ilgili olmayan glükozüriler de vardır; meselâ böbreklerin geriye soğurduğu glikoz oranının düşmesi de gli- kozüriye yolaçar. (l)

Yorum yazın